Kiến Thức Y Khoa (Khoa Tai Mũi Họng)

Bệnh viêm xoang: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng ngừa

Thống kê cho thấy có đến 25 – 30% số bệnh nhân đến khám Tai – Mũi – Họng tại các bệnh viện lớn ở Việt Nam được chẩn đoán mắc bệnh viêm xoang. Con số này còn cao hơn tại các thành phố lớn – nơi chất lượng không khí luôn ở mức nguy hại cao đối với sức khỏe. Để hạn chế biến chứng cũng như cải thiện các triệu chứng, người bệnh cần hiểu rõ về nguyên nhân, dấu hiệu, cách điều trị và phòng ngừa căn bệnh này.

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi PGS.TS.BS LÊ MINH KỲ – Trưởng khoa Ung bướu và Phẫu thuật đầu cổ Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương, Phụ trách chuyên môn khoa Tai Mũi Họng BVĐK Tâm Anh, Hà Nội.

Tổng quan bệnh viêm xoang

Viêm xoang là gì?

Các xoang là những hốc rỗng, chứa đầy không khí, nằm phía sau xương gò má và trán. Có 4 loại xoang: xoang hàm trên, xoang trán, xoang sàng và xoang bướm. Tất cả các xoang này được lót bởi một mô mềm gọi là niêm mạc. Viêm xoang là tình trạng viêm niêm mạc xoang cạnh mũi, gây ra sự tích tụ chất lỏng hoặc chất nhầy bên trong. Điều này có thể tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của các vi khuẩn và cuối cùng dẫn đến nhiễm trùng. 

PGS.TS.BS Lê Minh Kỳ – Trưởng khoa Ung bướu và Phẫu thuật đầu cổ Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương, Phụ trách chuyên môn khoa Tai Mũi Họng BVĐK Tâm Anh, Hà Nội khuyến cáo: “Viêm xoang gây ra rất nhiều phiền toái cho người bệnh. Nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách, bệnh sẽ tiến triển nặng lên mạn tính đôi khi gây những biến chứng nghiêm trọng, chẳng hạn như nhiễm trùng ổ mắt, viêm tắc tĩnh mạch xoang hang, áp-xe não, viêm màng não… nguy hiểm tính mạng.”

Phân loại viêm xoang

Có hai cách để phân loại:

Cách 1: Phân loại dựa trên mức độ bệnh

1. Viêm xoang cấp tính

Viêm xoang cấp tính xảy ra do một đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên, đánh dấu bằng sự xuất hiện đột ngột của các triệu chứng giống như cảm lạnh. Bệnh thường hết trong vòng 1 – 4 tuần. Bệnh được chia thành 2 loại: viêm mũi xoang do vi khuẩn và virus cấp tính. Trong đó, viêm mũi họng do virus phổ biến hơn. 

Người mắc bệnh sẽ gặp phải các triệu chứng như: đau đầu, đau nhói ở vùng mặt, chảy nước mũi hoặc nghẹt mũi, sốt, giảm độ nhạy của khứu giác, hôi miệng, đau quanh mắt, mũi và má.

2. Viêm xoang bán cấp

Nếu bị các dấu hiệu này “làm phiền” trong 4 – 12 tuần, nghĩa là bạn đã bị viêm xoang bán cấp. Các triệu chứng của bệnh thường ít nghiêm trọng hơn so với triệu chứng viêm xoang cấp tính. Hay nói cách khác, bệnh chính là sự chuyển tiếp giữa viêm xoang cấp tính và mãn tính.

3. Viêm xoang mãn tính

Các dấu hiệu viêm xoang kéo dài hơn 12 tuần được gọi là viêm xoang mãn tính (viêm xoang mạn). Nguyên nhân gây ra có thể do nhiễm trùng, nhưng phổ biến là polyp mũi (hình thành các khối u có cuống mềm ở niêm mạc) và vách ngăn mũi bị lệch. 

Ngoài ra, hiện tượng dị ứng với một số loại nấm, hoặc nhiễm nấm xoang cũng gây viêm xoang mãn tính. Theo đó, bệnh được chia thành 3 loại: viêm mũi họng mãn tính không có polyp, viêm mũi họng mãn tính với polyp và viêm mũi dị ứng do nấm. Trong số này, thường gặp nhất là viêm mũi họng mãn tính không có polyp mũi. 

Các triệu chứng cũng tương tự như triệu chứng viêm xoang cấp tính.

4. Viêm xoang tái phát

Viêm xoang tái phát là tình trạng bệnh nhân bị các đợt viêm xoang cấp tính tái đi tái lại trong vòng một năm. Bệnh thường gặp ở những người bị dị ứng và hen suyễn.

Cách 2: Phân loại dựa trên vị trí viêm

Như trên đã nói, có 4 loại xoang cạnh mũi, và tùy vào vị trí của xoang mà phân loại thành các bệnh lý như: Viêm xoang hàm, viêm xoang sàng, viêm xoang bướm, viêm xoang trán, hoặc viêm đa xoang.

Phân loại viêm xoang

Dựa vào loại xoang, người ta chia viêm xoang thành 4 loại

1. Viêm xoang hàm trên

Các xoang hàm trên nằm sau xương gò má và chúng là xoang cạnh mũi lớn nhất. Viêm xoang hàm trên sẽ gây đau nhức vùng mặt, sưng quanh mắt và má, đôi khi gây ra những cơn đau đầu.

2. Viêm xoang sàng 

Xoang sàng nằm sâu trong hốc mũi, phía sau mặt nên nếu vùng này bị viêm cũng gây ra các biểu hiện không rõ ràng. Người bệnh thường cảm thấy đau nhức đầu ở vùng gáy, bị chảy dịch mủ và ho kéo dài.

3. Viêm xoang trán  

Các xoang trán nằm ở vùng trán. Khi bị nhiễm trùng hoặc sưng, xoang trán sẽ gây nên tình trạng đau nhức vùng giữa trán lan ra thái dương. Ở giai đoạn nặng, người bệnh còn thấy đau vùng hốc mắt.

4. Viêm xoang bướm

Xoang bướm nằm trong thân của xương bướm, chia làm 6 thành gồm: thành trước, thành sau, thành trên, thành dưới và hai thành bên. Khi bị viêm xoang bướm, người bệnh xuất hiện các triệu chứng dồn dập như sốt cao, rét run, nhức đầu, đau gáy, chảy dịch xuống mũi và họng. Bệnh thường lan nhanh ra hai bên mắt và gây tỷ lệ tử vong rất cao.

5. Viêm đa xoang:

Viêm đa xoang là quá trình viêm niêm mạc của một hoặc nhiều xoang cùng lúc do nhiễm khuẩn từ một xoang lan sang các xoang khác, dị ứng, môi trường ô nhiễm, cấu trúc giải phẫu bất thường, cơ thể suy giảm đề kháng…

Nguyên nhân gây bệnh viêm xoang

Nguyên nhân phổ biến gây bệnh viêm xoang thường là:

1. Virus

Hầu hết các bệnh nhiễm trùng xoang đều bắt đầu bằng cảm lạnh. Cảm lạnh được gây ra bởi một loại virus, làm cho mô mũi sưng lên, chặn các lỗ thông thường dẫn lưu xoang.

Nếu tình trạng viêm xoang của bạn là do virus, mọi loại thuốc đều vô tác dụng. Các triệu chứng bệnh sẽ được cải thiện sau khoảng một tuần. Thuốc nhỏ thông mũi có thể hữu ích, nhưng lưu ý không sử dụng nó quá 5 ngày để tránh bị lệ thuộc.

Biện pháp tốt nhất để ngăn ngừa xoang bị viêm do virus cũng tương tự như cách chống lại cảm lạnh và cảm cúm, đó là tiêm phòng vắc xin cúm hàng năm.

Vắc xin tiêm phòng cúm được chỉ định tiêm nhắc lại hàng năm cho cả người lớn và trẻ em. Tại Việt Nam hiện nay có các loại vắc xin cúm: Vaxigrip, GC Flu, Influvac và GC Flu. Trung tâm Tiêm chủng VNVC có đầy đủ các loại vắc xin này.

2. Dị ứng

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, những người viêm xoang do dị ứng (viêm xoang dị ứng) có xu hướng bị nặng hơn so với bệnh nhân mắc bệnh do yếu tố khác. Do đó, nếu bạn có cơ địa dễ bị mẫn cảm với phấn hoa, lông vật nuôi, nấm mốc, nước hoa… hãy tránh xa những thứ này.

Dị ứng do lông thú nuôi

Lông vật nuôi có thể là tác nhân gây dị ứng mà bệnh nhân viêm xoang cần tránh

3. Vi khuẩn

Nếu bạn bị cảm lạnh và bệnh không thuyên giảm sau 10 – 15 ngày, có thể nguyên nhân là do vi khuẩn Streptococcus pneumoniae hoặc Haemophilusenzae. Sau một thời gian, cảm lạnh sẽ biến chứng thành viêm xoang. May mắn là viêm xoang do vi khuẩn này có thể được phòng ngừa bằng việc tiêm vắc xin.

4. Polyp

Polyp mũi là những u nhỏ lành tính phát triển từ các mô mũi hoặc xoang, làm cho các hốc xoang bị tắc nghẽn, ngăn dịch mũi chảy ra và gây nhiễm trùng xoang. Các polyp này cũng có thể hạn chế đường dẫn khí, gây ra hiện tượng đau đầu, giảm độ nhạy của khứu giác.

Viêm xoang do polyp được điều trị bằng thuốc xịt mũi steroid. Trong trường hợp phương pháp này không hiệu quả, bệnh nhân sẽ được chỉ định phẫu thuật.

5. Ô nhiễm không khí

Theo PGS.TS.BS Lê Minh Kỳ, không khí ô nhiễm là tác nhân góp phần gây ho, kích thích mũi và gây viêm, làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Tình trạng càng nặng hơn nếu bạn đồng thời bị dị ứng hoặc hen suyễn.

6. Bơi, lặn nhiều

Nếu bạn dễ bị nhiễm trùng xoang, hãy hạn chế thời gian ngâm mình trong hồ bơi chứa clo. Chất hóa học này có khả năng kích ứng niêm mạc mũi, gây ra bệnh viêm xoang.

Bên cạnh bơi, bạn cần tránh cả lặn. Áp lực trong quá trình lặn có thể đẩy nước vào xoang, gây kích ứng và làm viêm mô.

7. Thường xuyên di chuyển bằng đường hàng không

Áp suất không khí giảm trong chuyến bay sẽ gây ra áp lực tích tụ trong đầu, chặn đường dẫn khí và làm nặng thêm các triệu chứng viêm xoang. Để khắc phục tình trạng này, bạn có thể sử dụng thuốc nhỏ mũi hoặc ống hít trước khi máy bay cất/hạ cánh để giữ cho xoang luôn sạch sẽ.

8. Nấm

Mặc dù nhiễm trùng xoang do nấm có thể xảy ra ở những người khỏe mạnh, nhưng thường gặp nhất ở người có hệ miễn dịch yếu.

Khi hệ thống miễn dịch dễ bị tổn thương, nấm sẽ có cơ hội phát triển, đặc biệt là trong môi trường ẩm ướt và tối tăm như xoang. Loại nấm phổ biến nhất liên quan đến viêm xoang là Aspergillus.

9. Lạm dụng các loại thuốc xịt mũi

Thuốc xịt thông mũi giúp giảm nghẹt mũi, nhưng chúng cũng làm tắc nghẽn các mạch máu trong mũi. Vì thế, bạn không nên lạm dụng. Thuốc xịt mũi có thể làm cho các triệu chứng trở nên tồi tệ hơn, đặc biệt là khi không được sử dụng theo chỉ dẫn.

10. Hút thuốc lá

Giống như các chất gây ô nhiễm không khí, khói thuốc lá cũng có khả năng kích ứng mũi và gây viêm, dẫn tới nhiễm trùng xoang. Nguyên nhân là hệ thống làm sạch xoang tự nhiên đã bị tổn thương do khói thuốc lá.

11. Bất thường bẩm sinh vùng mũi

Nguy cơ nhiễm trùng xoang sẽ tăng nếu gặp một vấn đề bất thường ở mũi do bẩm sinh, chẳng ạn như đường dẫn lưu hẹp, khe hở vòm miệng, lệch vách ngăn mũi… Khi đó, việc tiến hành phẫu thuật sớm sẽ giúp phòng ngừa và cải thiện các triệu chứng viêm xoang.

Dấu hiệu bệnh viêm xoang‌

Viêm xoang cấp và mãn tính tính có các dấu hiệu và triệu chứng tương tự nhau, bao gồm:

  • Đau ở xoang  

Đau là triệu chứng phổ biến của viêm xoang. Bạn sẽ cảm thấy đau ở trán, hai bên mũi, hàm trên hoặc giữa hai mắt. Đôi lúc, bạn còn bị những cơn đau đầu thoáng qua làm phiền.

  • Chảy nước mũi

Khi bị nhiễm trùng xoang, bạn thường xuyên phải xì mũi vì nước mũi tiết ra rất nhiều. Chất dịch có màu xanh, vàng hoặc trắng đục, xuất phát từ xoang bị nhiễm trùng và chảy vào mũi bạn.

Tuy nhiên trong một số trường hợp, chất dịch không chảy qua mũi mà chảy xuống phía sau cổ họng. Khi đó, bạn sẽ thấy ngứa ngáy hoặc thậm chí đau họng. Hệ quả là những cơn ho kéo đến vào ban đêm khi bạn nằm ngủ và buổi sáng sau khi thức dậy. Đồng thời, giọng bạn cũng trở nên khàn hơn.

  • Nghẹt mũi

Nhiễm trùng gây sưng ở xoang và mũi, cản trở đường thở bằng mũi dẫn đến nghẹt mũi. Cho nên, khứu giác của bạn sẽ trở nên kém nhạy cảm hơn so với người bình thường.

  • Đau đầu

Áp lực không ngừng và sưng trong xoang là nguyên nhân khiến bạn đau đầu. Tình trạng này thường tồi tệ nhất vào buổi sáng vì chất lỏng đã tích tụ suốt đêm. Bên cạnh đó, cơn đau đầu cũng trở nên nghiêm trọng hơn khi bạn ở trong môi trường có áp suất khí quyển thay đổi đột ngột.

Đau đầu, nhất là vào sáng sớm, là triệu chứng thường gặp ở người bệnh

Đau đầu, nhất là vào sáng sớm, là triệu chứng thường gặp ở người bệnh

  • Kích ứng họng và ho

Khi dịch tiết ra từ xoang chảy xuống sau cổ họng có thể gây kích ứng họng dẫn đến ho dai dẳng, nhất là vào buổi sáng sau khi ngủ dậy.

Hiện tượng kích ứng họng cũng khiến người bệnh viêm xoang khó ngủ. Nằm ngủ ở tư thế ngửa hoặc kê cao gối là biện pháp hữu hiệu giúp giảm tần suất và cường độ ho.

Ngoài những dấu hiệu trên, bệnh nhân còn gặp phải các triệu chứng như:

  • Sốt
  • Đau tai
  • Đau răng
  • Sưng vùng mặt
  • Hôi miệng
  • Mệt mỏi

Ai dễ mắc bệnh viêm xoang?

Bạn có nguy cơ bị viêm xoang cấp và mãn tính nếu:

  • Có vách ngăn mũi lệch
  • Có polyp mũi
  • Bị hen suyễn
  • Nhiễm trùng răng và nướu
  • Hệ thống miễn dịch yếu
  • Có cơ địa bị dị ứng 
  • Tiếp xúc thường xuyên với các chất ô nhiễm như khói thuốc lá, khói bụi… 

Cách phòng ngừa viêm xoang ở người lớn và trẻ em

Cần thực hiện những biện pháp sau để bệnh viêm xoang không đe dọa sức khỏe của bạn và người thân:

Đối với người lớn:

  • Tránh để nhiễm trùng đường hô hấp trên bằng cách: giảm thiểu tiếp xúc với những người bị cảm lạnh; giữ ấm cơ thể; rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước, đặc biệt là trước bữa ăn.
  • Tránh xa các tác nhân gây dị ứng đường hô hấp như lông chó mèo, phấn hoa, nước hoa…
  • Không tiếp xúc với khói thuốc lá và không khí ô nhiễm. Khói thuốc lá và các chất gây ô nhiễm không khí có thể gây kích ứng, làm viêm phổi và đường hô hấp của bạn.
  • Sử dụng máy tạo độ ẩm. Nếu không khí trong nhà bạn khô, thêm độ ẩm vào không khí sẽ giúp ngăn ngừa viêm xoang. Tuy nhiên, cần đảm bảo máy tạo độ ẩm được vệ sinh thường xuyên để máy luôn sạch và không có nấm mốc sinh sôi.

Đối với trẻ em:

  • Thường xuyên vệ sinh mũi cho trẻ bằng chai xịt nước muối.
  • Sử dụng máy tạo độ ẩm nếu không khí trong phòng quá khô.
  • Không để trẻ hít phải khói thuốc lá cũng như các tác nhân gây dị ứng cho trẻ.
  • Hạn chế cho trẻ đi bơi/lặn ở các hồ bơi chứa clo để không gây kích ứng mũi và xoang của trẻ.
  • Hướng dẫn trẻ đeo khẩu trang, rửa tay đúng cách bằng xà phòng và nước.
  • Đưa trẻ đi tiêm chủng đúng lịch, đặc biệt là tiêm vắc xin ngừa cúm và các bệnh về đường hô hấp (viêm phổi, viêm phế cầu…).
  • Không để trẻ tiếp xúc gần với những người bị cảm lạnh hoặc người bị nhiễm trùng đường hô hấp trên.
  • Khi trẻ bị nghẹt mũi, sổ mũi kéo dài, cần đưa trẻ đến các cơ sở y tế chuyên khoa tai – mũi – họng để khám và điều trị đúng cách.

Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Hà Nội là địa chỉ tin cậy giúp thăm khám và điều trị hiệu quả cho các bệnh viêm xoang, cả cấp và mãn tính. Bệnh viện quy tụ đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Tai – Mũi – Họng giỏi chuyên môn, giàu kinh nghiệm, làm việc tại nhiều bệnh viện lớn. Trong đó, có PGS.TS.BS Lê Minh Kỳ – chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực khám điều trị các bệnh về Tai – Mũi – Họng, phát hiện ngay từ giai đoạn sớm và điều trị thành công cho hàng nghìn ca bệnh.

Tùy thuộc vào tình trạng của từng bệnh nhân, các chuyên gia, bác sĩ có thể phối hợp với các chuyên gia về chẩn đoán hình ảnh, nội tiết học, nhãn khoa, thần kinh, ung bướu, ngoại khoa, nhi và các chuyên khoa khác khi cần thiết để đưa ra những chẩn đoán chính xác và hướng điều trị hiệu quả nhất.

"Bệnh

Đến với Bệnh viện đa khoa Tâm Anh, khách hàng còn được tận hưởng các dịch vụ chăm sóc y tế và phẫu thuật cao cấp với cơ sở vật chất khang khang, không gian thoáng mát, đầy đủ mọi tiện nghi, đội ngũ nhân viên y tế nhiệt tình, thân thiện và chu đáo, đem đến cảm giác thoải mái để người bệnh rút ngắn thời gian phục hồi sức khỏe.

Mọi thủ tục khám bệnh được thực hiện một cách nhanh chóng, đơn giản, giúp cho người bệnh không phải chờ đợi hàng giờ để được thăm khám với mức chi phí hợp lý, linh hoạt, và công khai. 

Để đăng ký khám và điều trị bệnh viêm xoang tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Hà Nội, bạn có thể liên hệ theo các cách sau:

  • Hotline 1800 6858
  • Đến trực tiếp địa chỉ: 108 phố Hoàng Như Tiếp, P.Bồ Đề, Q.Long Biên, TP.Hà Nội.

 

Thu Hà

Hotline: 1800 6858