
Ước tính có khoảng 43-50/1.000.000 người ở châu Âu mắc tăng áp phổi do huyết khối thuyên tắc mạn tính. Đây là tình trạng nghiêm trọng do huyết khối sau thuyên tắc phổi, làm tăng áp lực trong động mạch phổi và khiến tim phải phải làm việc nhiều hơn. Nếu không được điều trị, bệnh có thể dẫn đến suy tim phải và ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng vận động cũng như chất lượng cuộc sống.

Tăng áp phổi do huyết khối thuyên tắc mạn tính (Chronic thromboembolic pulmonary hypertension – CTEPH) là dạng tăng áp phổi thuộc nhóm 4, xảy ra khi các cục máu đông trong động mạch phổi không được hấp thu hoàn toàn mà trở thành mô xơ gây hẹp hoặc tắc mạch kéo dài.
Không giống như các dạng tăng áp động mạch phổi khác chủ yếu do tổn thương vi mạch, CTEPH xuất phát từ các tắc nghẽn cơ học ở mạch máu vừa và lớn. Theo thời gian, một phần huyết khối có thể tổ chức hóa thành mô xơ bám vào thành động mạch phổi. Các tổn thương này thường không thể được loại bỏ chỉ bằng thuốc chống đông. Tuy nhiên, thuốc chống đông vẫn rất quan trọng để ngăn hình thành thêm huyết khối.

Tăng áp phổi được được chia thành 5 nhóm:
Trong đó, CTEPH thuộc nhóm 4 của tăng áp phổi và liên quan đến các tổn thương huyết khối mạn tính gây tắc nghẽn động mạch phổi. CTEPH được xác định khi có tăng áp phổi tiền mao mạch trên thông tim phải, gồm áp lực động mạch phổi trung bình (mPAP) >20 mmHg, áp lực mao mạch phổi bít (PAWP) ≤15 mmHg và sức cản mạch phổi (PVR) >2 đơn vị Wood; đồng thời có bằng chứng tổn thương huyết khối thuyên tắc mạn tính sau ít nhất 3 tháng điều trị chống đông đầy đủ.
CTEPH thường xuất hiện sau thuyên tắc phổi, nhưng một số bệnh nhân không hoặc chưa từng được chẩn đoán một đợt thuyên tắc phổi cấp nào trước đó vẫn có thể mắc bệnh. Vì vậy, người bị khó thở không rõ nguyên nhân và có dấu hiệu tăng áp phổi có thể được nghi ngờ mắc CTEPH. Ước tính mỗi năm có khoảng 5000 trường hợp mới được chẩn đoán mắc bệnh tại Mỹ, xảy ra ở cả nam và nữ với tỷ lệ ngang nhau. (1)
CTEPH làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống của người bệnh do tình trạng khó thở kéo dài và kiệt sức khi vận động nhẹ. Huyết khối tồn lưu trong động mạch phổi, làm tắc nghẽn động mạch và gây hình thành mô sẹo, buộc tim phải hoạt động nhiều hơn, lâu dần dẫn đến suy tim. Khi bệnh nặng dần, lưu lượng máu qua phổi bị hạn chế, áp lực động mạch phổi tăng và thất phải phải làm việc quá mức.
Nếu không được điều trị, CTEPH có thể tiến triển thành suy thất phải và làm tăng nguy cơ tử vong. Tiên lượng phụ thuộc vào mức độ rối loạn huyết động, chức năng thất phải và khả năng áp dụng các phương pháp điều trị đặc hiệu.
Ở giai đoạn sớm, triệu chứng CTEPH có thể nhẹ và không đặc hiệu nên dễ bị bỏ sót. Các triệu chứng thường xuất hiện khi bệnh tiến triển:
Ở giai đoạn sau, khi bệnh tiến triển nặng, người bệnh có thể gặp khó khăn ngay cả khi thực hiện các hoạt động thể chất nhẹ.

CTEPH có thể là kết quả của cục máu đông di chuyển đến phổi (thuyên tắc phổi) và làm tắc nghẽn các động mạch phổi. Dù đã điều trị bằng thuốc chống đông, một phần huyết khối có thể vẫn bám tại thành động mạch phổi. Theo thời gian, huyết khối dần tổ chức hóa và xơ hóa, gây tắc nghẽn dòng máu lưu thông qua phổi.
Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc CTEPH gồm:
Đôi khi, CTEPH có thể phát triển mà không có bất kỳ nguyên nhân tiềm ẩn hay yếu tố nguy cơ nào.
Bác sĩ có thể nghĩ đến CTEPH khi người bệnh vẫn còn khó thở hoặc giảm khả năng vận động sau một đợt thuyên tắc phổi, hoặc khi siêu âm tim phát hiện dấu hiệu tăng áp phổi mà chưa rõ nguyên nhân.
Các cận lâm sàng thường được chỉ định để chẩn đoán CTEPH gồm:

Tất cả bệnh nhân CTEPH thường cần dùng thuốc chống đông lâu dài nhằm phòng ngừa huyết khối tái phát, trừ khi có chống chỉ định. Việc lựa chọn thuốc chống đông cần được cá thể hóa; thuốc kháng vitamin K thường được ưu tiên ở bệnh nhân có hội chứng kháng phospholipid.
Sau khi xác định chẩn đoán, bệnh nhân cần được đánh giá đa chuyên khoa để xác định khả năng phẫu thuật và lựa chọn điều trị bằng phương pháp cắt bỏ nội mạch động mạch phổi (PEA), nong động mạch phổi bằng bóng (BPA), điều trị nội khoa hoặc phối hợp nhiều phương pháp.
Trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ bóc tách và lấy bỏ vật liệu huyết khối đã tổ chức hóa cùng lớp thành mạch bệnh lý theo đúng mặt phẳng phẫu thuật, dưới hỗ trợ của tuần hoàn ngoài cơ thể. Phẫu thuật cắt bỏ nội mạc động mạch phổi giúp cải thiện khả năng sống sót lâu dài, chức năng hô hấp và khả năng gắng sức với tỷ lệ sống sót sau 10 năm là hơn 70%.
Có ít nhất 50% bệnh nhân CTEPH trên toàn thế giới không được phẫu thuật bóc tách nội mạc động mạch phổi do vị trí tắc nghẽn quá xa, khó tiếp cận bằng phẫu thuật hoặc thể trạng bệnh nhân không đủ điều kiện để mổ mở.
Các nghiên cứu của châu Âu và Mỹ cho thấy nong động mạch phổi bằng bóng có thể làm giảm áp lực động mạch phổi trung bình xuống 1/3 và sức cản mạch máu phổi xuống 1/2.
BPA thường được lựa chọn cho bệnh nhân không phù hợp với PEA hoặc còn tăng áp phổi sau PEA. Thủ thuật thường được thực hiện qua nhiều lần can thiệp để mở dần các nhánh động mạch phổi bị hẹp hoặc tắc. BPA có thể cải thiện áp lực động mạch phổi, sức cản mạch phổi, chức năng thất phải và khả năng gắng sức.

Riociguat được khuyến cáo cho bệnh nhân CTEPH không thể phẫu thuật hoặc còn tăng áp phổi dai dẳng hay tái phát sau PEA. Thuốc cũng có thể được phối hợp với BPA ở một số trường hợp. Ngoài ra, bệnh nhân có thể cần thuốc lợi tiểu, oxy và điều trị suy tim phải tùy tình trạng lâm sàng.
Không phải mọi trường hợp CTEPH đều có thể phòng ngừa. Tuy nhiên, mỗi người có thể áp dụng các biện pháp để giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và phát hiện bệnh sớm:

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Nhiều trường hợp không được chẩn đoán, phát hiện sớm tăng áp phổi do huyết khối thuyên tắc mạn tính do bệnh không có triệu chứng ở giai đoạn đầu. Tuy nhiên, bệnh có thể điều trị hiệu quả nếu lựa chọn phương pháp phù hợp, đặc biệt khi tổn thương phù hợp với phẫu thuật bóc nội mạc động mạch phổi, giúp cải thiện tỷ lệ sống sót và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.