Trẻ sốt lặp lại mỗi 4 tiếng sau khi uống thuốc hạ sốt là hiện tượng thường gặp, có thể do tình trạng nhiễm trùng, nhiễm siêu vi hoặc các bệnh lý gây ra hội chứng tăng viêm. Tuy nhiên, không phải lúc nào trẻ 4 tiếng sốt 1 lần cũng lành tính. Vậy trẻ 4 tiếng sốt 1 lần phải làm sao? Khi nào cần đưa đến bệnh viện?
Sốt là hiện tượng tăng thân nhiệt bất thường của cơ thể. Thân nhiệt chung của cơ thể sẽ được điều hoà quanh một mức nhiệt độ được cài đặt sẵn từ hệ thần kinh trung ương. Khi cơ thể trẻ nhiễm siêu vi hoặc vi trùng, hoặc mắc các bệnh lý gây ra hội chứng tăng viêm, các yếu tố viêm được sản sinh ra trong quá trình bệnh đi vào trong máu, đến não làm nâng mức nhiệt độ được cài đặt. Thông qua các cơ chế phức tạp, cơ thể sẽ đáp ứng bằng cách tăng cường chuyển hoá, tăng cao thân nhiệt, nhằm làm giảm tốc độ hoạt động và sinh sôi của vi sinh vật, tăng cường hoạt động của hệ miễn dịch giúp chống lại các tác nhân gây bệnh.
Khi trẻ 4 tiếng sốt 1 lần, và sốt cao báo hiệu cơ thể vẫn đang trong giai đoạn có phản ứng viêm ồ ạt. Cơ chế hoạt động của các thuốc hạ sốt thông thường như paracetamol hay ibuprofen giúp điều chỉnh lại tạm thời điểm điều hoà nhiệt độ chứ không can thiệp vào nguyên nhân gây viêm. Thực tế, thuốc hạ sốt paracetamol có hiệu lực trong khoảng 4-6 giờ nên khi thuốc còn tác dụng, nhiệt độ cơ thể tạm thời giảm xuống nhưng khi thuốc hết hiệu lực, nếu nguyên nhân gây bệnh vẫn còn, cơ thể sẽ tiếp tục phản ứng và làm thân nhiệt tăng trở lại.
Mục tiêu của việc dùng thuốc hạ sốt cho trẻ không phải là “cắt sốt hoàn toàn”, mà là giúp trẻ dễ chịu hơn. Và tuỳ vào ngày sốt, tính chất sốt, tuổi của trẻ và các triệu chứng bệnh khác sẽ quyết định mức độ cần thiết của việc khám ngay.
Vì vậy, nếu trẻ lớn, sốt không quá cao, đáp ứng thuốc hạ sốt, hạ được gần về nhiệt độ bình thường sau khi uống thuốc, tỉnh táo, còn ăn uống, vui chơi bình thường, không kèm một triệu chứng lâm sàng nặng nào khác, đang trong 24h đầu tiên của sốt, thì dù trẻ 4 tiếng sốt 1 lần, bố mẹ vẫn có thể hạ sốt theo cữ cho trẻ trong lúc chờ đến lịch khám bệnh. (1)
Hiện tượng trẻ 4 tiếng sốt 1 lần thường xuất phát từ nhiều nguyên nhân, thường gặp như:
Nhiễm siêu vi là nguyên nhân phổ biến nhất gây sốt lặp lại mỗi 4 tiếng 1 lần ở trẻ. Ngoài những virus gây viêm đường hô hấp và tiêu hoá gây sốt không quá cao, một số virus như cúm, sốt xuất huyết, sởi… thường biểu hiện sốt cao liên tục. Sốt do nhiễm siêu vi dao động từ 38-40°C và có thể tái lại mỗi 4-6 giờ khi hết tác dụng của thuốc hạ sốt do sự nhân lên nhanh chóng của virus. Tuy nhiên, phần lớn các trường hợp có thể tự khỏi sau 3-7 ngày nếu được chăm sóc đúng cách.
Nhiễm khuẩn cũng là nguyên nhân thường gặp khiến trẻ bị sốt lặp lại, đặc biệt theo chu kỳ sau khi thuốc hạ sốt hết tác dụng. Cơn sốt do vi khuẩn có thể đáp ứng kém với thuốc hạ sốt và dễ tái phát cho đến khi được điều trị đúng nguyên nhân. Ngay cả khi đã dùng kháng sinh, thân nhiệt của trẻ thường không giảm ngay mà cần thêm 1-2 ngày để cải thiện rõ rệt, do thuốc cần thời gian phát huy tác dụng.
Lưu ý, thuốc kháng sinh cần được sử dụng đúng chỉ định của bác sĩ, tuyệt đối không tự ý cho trẻ dùng thuốc kháng sinh. Việc lạm dụng hoặc dừng thuốc ngay khi các triệu chứng của bệnh vừa thuyên giảm có thể làm gia tăng tác dụng phụ và làm tăng nguy cơ kháng thuốc.
Có nhiều bệnh lý có thể tạo ra phản ứng viêm cấp tính dù không phải nhiễm các tác nhân vi trùng hoặc virus như:
Bệnh viêm không đặc hiệu các mạch máu nhỏ đến trung bình, hay còn gọi là bệnh Kawasaki thường có biểu hiện sốt cao liên tục kéo dài trên 5 ngày, kèm ban da, đỏ mắt, thay đổi niêm mạc miệng lưỡi, đầu chi…
Hội chứng viêm đa hệ thống ở trẻ em (MIS-C, Multisystem Inflammatory Syndrome in Children) là một hội chứng tăng đáp ứng viêm toàn thân thường gặp ở trẻ sau 2-6 tuần nhiễm SARS-CoV-2. Bệnh biểu hiện với sốt kéo dài, tăng cao các chỉ số viêm trong máu, tổn thương đa cơ quan (tim mạch, hô hấp, tiêu hoá, thần kinh, da niêm…) có thể dẫn đến sốc hoặc suy đa tạng.
Bố mẹ cần hiểu rõ mục tiêu chính của việc hạ sốt cho trẻ là giúp trẻ cảm thấy dễ chịu hơn, giảm sự tăng quá mức các quá trình chuyển hoá có thể gây stress cho cơ thể, chứ không chỉ tập trung vào việc đưa thân nhiệt về mức bình thường. Để trẻ hết sốt cần giải quyết nguyên nhân gây bệnh. Do vậy, khi trẻ sốt lặp lại mỗi 4 tiếng, bố mẹ nên bình tĩnh để xử trí phù hợp, nhằm đảm bảo an toàn cho trẻ.
Bố mẹ có thể cho trẻ dùng thuốc hạ sốt paracetamol với liều 10-15 mg/kg khi trẻ bị sốt, các liều cách nhau mỗi 4-6 giờ và lưu ý không dùng quá 5 liều trong 24 giờ. Liều thuốc luôn phải tính theo cân nặng, không theo tuổi. Bố mẹ nên ghi chép thời gian dùng thuốc cẩn thận để tránh nhầm lẫn và quá liều.
Bên cạnh thuốc, cần kết hợp các biện pháp hạ sốt vật lý khác cho trẻ như mặc quần áo thoải mái, nghỉ ngơi ở phòng thoáng có nhiệt độ khoảng 25-27°C, phối hợp lau người bằng nước ấm ở vùng trán, nách, bẹn để hỗ trợ hạ nhiệt nếu sốt quá cao… Đồng thời, bố mẹ nên khuyến khích trẻ uống nhiều nước, có thể dùng nước lọc hoặc nước trái cây loãng. Ở trẻ đang bú sữa mẹ, mẹ nên tăng cữ bú cho trẻ.
Về dinh dưỡng, bố mẹ nên duy trì chế độ dinh dưỡng khoa học, bổ sung đủ dưỡng chất thiết yếu như chất đạm, chất béo, chất bột đường, vitamin và khoáng chất. Nên ưu tiên cho trẻ ăn những thức ăn dạng lỏng, ăn dễ tiêu và chia nhỏ bữa ăn vì sốt thường làm trẻ giảm cảm giác thèm ăn.
Nếu quá lo lắng về tình trạng sức khỏe của trẻ hoặc trẻ 4 tiếng sốt 1 lần có các dấu hiệu bất thường dưới đây, bố mẹ nên sớm đưa trẻ đến bệnh viện để bác sĩ khám và điều trị phù hợp:
Để đặt lịch thăm khám và tư vấn cùng các bác sĩ tại Hệ thống BVĐK Tâm Anh, quý khách hàng có thể đặt lịch trực tuyến qua thông tin sau đây:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tóm lại, trẻ 4 tiếng sốt 1 lần thường là hiện tượng sinh lý khi thuốc hạ sốt hết tác dụng trong lúc cơ thể vẫn đang chống chọi với tác nhân gây bệnh. Do vậy, bố mẹ nên tiếp tục theo dõi sát tình trạng của trẻ, hạ sốt đúng liều theo cân nặng và bù nước đầy đủ; cần đưa trẻ đến đến bệnh viện ngay khi có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào như sốt cao khó hạ, li bì, bỏ ăn chơi, khó thở, nôn ói…
