Cánh cửa phòng can thiệp khép lại, màn hình tăng sáng hiện lên hình ảnh hệ mạch máu não như những nhánh sông đen trắng đan xen. Một đoạn trong số đó đột ngột “biến mất” – nơi dòng máu đã bị chặn đứng bởi cục huyết khối.
TIÊN PHONG CÔNG NGHỆ ĐỈNH CAO, KỲ TÍCH Y KHOA VÌ NGƯỜI BỆNH
BSNT.CKI Dương Đình Hoàn – Trưởng Đơn vị Can thiệp thần kinh, Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, đứng lặng vài giây trước màn hình của hệ thống chụp mạch máu. Ông biết, phía sau vùng tối ấy là hàng triệu tế bào thần kinh đang dần chết đi theo từng phút.
Không có vết mổ lớn, không có dao kéo. Chỉ một ống thông mảnh vài milimet nhưng đó là con đường then chốt để tiếp cận vùng não đang bị “bỏ đói”.
Trong phòng can thiệp mạch DSA, nơi nhiệt độ luôn dưới 16°C để giữ ổn định hệ thống chụp mạch hiện đại tân tiến hiếm có tại Việt Nam, bác sĩ Hoàn khoác áo chì nặng gần 10 kg. Trên màn hình, hệ mạch máu não hiện ra rõ nét. Ông điều khiển dây dẫn bằng những chuyển động nhỏ đến từng milimet. Đây là kỹ thuật đòi hỏi độ chính xác rất cao. Nhờ hệ thống hình ảnh hiện đại và kinh nghiệm chuyên sâu, bác sĩ có thể kiểm soát đường đi của dụng cụ trong lòng mạch một cách an toàn và chính xác.
Đây là công việc hàng ngày của những bác sĩ chuyên “sửa chữa sự sống” từ bên trong lòng mạch.
Một buổi tối, cụ ông 95 tuổi đột ngột ngã khuỵu khi đang ăn cùng gia đình. Nửa người bên phải bị bất động, ý thức lơ mơ.
Khi được đưa đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, kết quả chụp cho thấy động mạch não giữa – một trong những mạch máu chính nuôi não – đã bị tắc hoàn toàn. Nếu không tái thông kịp thời, nguy cơ tử vong hoặc để lại di chứng nặng là rất cao.
Bệnh nhân có nhiều bệnh nền: tăng huyết áp, đái tháo đường và đang sử dụng thuốc kháng đông điều trị tim mạch. Việc dùng thuốc kháng đông khiến bệnh nhân chống chỉ định với thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch. Như vậy, lựa chọn điều trị gần như chỉ còn can thiệp nội mạch lấy huyết khối.
Nhưng can thiệp mạch máu lúc nào cũng đòi hỏi bác sĩ giàu kinh nghiệm bởi ở tuổi 95, hệ mạch máu của ông đã lão hóa, xơ vữa và ngoằn ngoèo. Con đường từ động mạch đùi lên đến não giống như một mê cung hẹp và dễ vỡ. Chỉ cần một thao tác thiếu chính xác, thành mạch có thể bị bóc tách hoặc thủng.
“Đây là tình huống phải cân nhắc rất kỹ”, bác sĩ Hoàn nhớ lại.
Sau khi giải thích đầy đủ nguy cơ và cơ hội, gia đình đồng ý can thiệp. Ống thông dài hơn 1,6 mét được đưa vào từ động mạch đùi, lần theo hệ tuần hoàn tiến dần lên não. Trên màn hình, hình ảnh mạch máu hiện ra rõ nét nhờ hệ thống chụp mạch số hóa xóa nền DSA thế hệ mới.
Ê-kíp phải điều chỉnh nhiều lần để vượt qua các đoạn cong và hẹp. Cuối cùng, thiết bị can thiệp tiếp cận được vị trí tắc. Cục huyết khối dài khoảng 3cm được kéo ra.
Dòng máu trở lại!
Ba ngày sau can thiệp, ông cụ tỉnh táo hơn. Từ chỗ không thể cử động, ông bắt đầu vận động trở lại, rồi có thể đứng và đi lại với hỗ trợ. Với bệnh nhân ở tuổi này, đó là kết quả vượt xa kỳ vọng ban đầu.
“Trong đột quỵ, mỗi phút trôi qua có khoảng 2 triệu tế bào thần kinh mất đi. Can thiệp càng sớm, cơ hội phục hồi càng cao”, bác sĩ Hoàn nói.
Trong nhiều trường hợp, thuốc tiêu sợi huyết không thể sử dụng do chống chỉ định. Khi đó, can thiệp nội mạch là cơ hội mang tính quyết định để thông dòng máu. Thay vì mổ mở, bác sĩ tiếp cận tổn thương từ bên trong hệ tuần hoàn – một phương pháp ít xâm lấn nhưng đòi hỏi độ chính xác cực cao.
Bác sĩ Hoàn chia sẻ công nghệ hiện đại giúp hiển thị rõ cấu trúc mạch máu theo thời gian thực, nhưng quyết định cuối cùng vẫn thuộc về bác sĩ. Không phải ca nào cũng thuận lợi. Có những mạch máu xoắn vặn, xơ vữa nặng. Có những bệnh nhân tuổi cao với nhiều bệnh nền. Do đó, để cứu người bệnh không chỉ đến từ chuyên môn mà còn từ thời gian.
Bác sĩ can thiệp làm việc nhiều giờ liên tục trong bộ áo chì nặng, dưới tia X. Khi bước ra khỏi phòng, lưng áo blouse thường đã ướt đẫm mồ hôi, dù nhiệt độ luôn được duy trì ở mức thấp để bảo đảm hoạt động ổn định của hệ thống máy móc.
Những vất vả ấy trở nên xứng đáng khi dòng máu được tái thông, khi bệnh nhân dần mở mắt trở lại, phục hồi vận động. Khi một người tránh được những di chứng nặng nề. Và khi một gia đình vẫn còn đủ đầy người thân sau biến cố sinh tử.
Y học hiện đại không chỉ cứu người bằng những ca đại phẫu mở lồng ngực hay khoan sọ. Đôi khi, sự sống được khôi phục từ những thao tác âm thầm trong lòng mạch máu – phương pháp tỉ mỉ để bác sĩ lần theo những “đường ống” mong manh để khơi thông dòng chảy.
Trên màn hình DSA, dòng máu sau can thiệp hiện lên rõ ràng, liên tục. Đó không chỉ là hình ảnh y khoa. Đó là dấu hiệu của sự sống được giành lại.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
