Quân, 24 tuổi, thường xuyên thức đến 1-2h sáng, uống nước ngọt mỗi ngày, nay nhập viện phát hiện thận teo nhỏ, suy thận giai đoạn cuối, phải lọc máu duy trì sự sống.

8 tháng sau ngày nhận tin “sét đánh ngang tai” bị suy thận giai đoạn cuối, Quân ngậm ngùi chấp nhận gác lại hoài bão tuổi trẻ, gắn chặt suốt đời với máy lọc máu. Anh là một trong số 30% bệnh nhân trẻ tuổi đang lọc máu tại khoa Nội thận – Lọc máu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.

24 tuổi, Quân phải lọc máu 3 lần mỗi tuần. “Tôi dùng tiền tiết kiệm để chữa bệnh”, đôi mắt Quân ráo hoảnh, nhìn trân trân vào cánh tay đang cắm kim lọc máu, xung quanh hầu hết là những người bệnh lớn tuổi. Ở tuổi 24, Quân chưa từng nghĩ có ngày mình lại trở thành người trẻ nhất trong phòng lọc máu. Nhờ sự tận tình chăm sóc, điều trị của y bác sĩ, hiện nay Quân đã vượt qua “cú sốc” tâm lý, vui vẻ trở lại, không như những ngày đầu chỉ lặng lẽ thu mình vào một góc, từ chối giao thiệp.

Là nhân viên đóng hàng, công việc của Quân bắt đầu từ 7h sáng nhưng đêm nào anh cũng trằn trọc, lướt điện thoại đến 1-2h sáng. Suốt 5 năm, trung bình mỗi đêm anh chỉ ngủ khoảng 4 tiếng. Để chống chọi với sự mệt mỏi do làm việc tay chân nặng nhọc trong tình trạng thiếu ngủ, Quân chọn uống nước ngọt mỗi ngày để nạp năng lượng và tỉnh táo hơn sau mỗi lần uống.

Một ngày đầu năm 2026, Quân xuất hiện đau đầu, mệt mỏi, buổi sáng vẫn đi đóng hàng, nào ngờ tan ca chiều phải nhập viện cấp cứu. BS.CKII Đinh Cẩm Tú, Trưởng Đơn vị Thận nhân tạo, khoa Nội thận – Lọc máu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết thời điểm nhập viện huyết áp của Quân tăng rất cao khoảng 180/100 mmHg, người xanh xao, mệt mỏi. Xét nghiệm cho thấy độ lọc cầu thận (eGFR) chỉ còn khoảng 7-8 mL/phút/1,73 m2 (người trưởng thành khỏe mạnh bình thường là trên 90 mL/phút/1,73 m²), chỉ số Hemoglobin (Hb) khoảng 7 g/dL (thường từ 13 – 17,5 g/dL ở nam và 12 – 15,5 g/dL ở nữ) cho thấy tình trạng thiếu máu nặng.

Đáng chú ý, kết quả siêu âm ghi nhận hai thận của Quân teo nhỏ, mất phân biệt vỏ tủy, chức năng thận chỉ còn 7-8%, tương đương suy thận giai đoạn cuối. Bác sĩ chỉ định điều trị thay thế thận bằng chạy thận nhân tạo, người bệnh được đặt catheter tĩnh mạch trung tâm để lọc máu cấp cứu. Sau khi tình trạng ổn định, bác sĩ tạo cầu nối động-tĩnh mạch (AVF) để chuẩn bị cho việc lọc máu lâu dài, định kỳ ba lần mỗi tuần.

“Tôi cứ nghĩ mệt mỏi do công việc, thức khuya không ngủ được, nào ngờ thận suy lúc nào không hay”, Quân nhớ lại. Chàng trai 24 tuổi không ngờ, những thói quen kéo dài nhiều năm liền là một trong những yếu tố nguy cơ thúc đẩy bệnh thận mạn.

Bác sĩ Tú cho biết, người trẻ thường chủ quan bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo ban đầu như mệt mỏi, chán ăn, căng thẳng vì cho rằng do công việc áp lực hay thiếu ngủ. Khi xuất hiện tình trạng phù, tiểu bọt, tiểu máu hoặc tăng huyết áp, bệnh đã tiến triển. Nhiều trường hợp chỉ tình cờ phát hiện bất thường ở thận qua xét nghiệm máu, xét nghiệm nước tiểu hoặc siêu âm khi khám sức khỏe định kỳ.

Việt Nam hiện có hơn 10 triệu người mắc bệnh thận mạn tính, trong số này chỉ khoảng 30.000 bệnh nhân đang được điều trị lọc máu chu kỳ, đáp ứng được khoảng 30% nhu cầu. Bệnh thận mạn đang có xu hướng trẻ hóa dù hiện chưa có thống kê rõ ràng, nhiều bệnh nhân ở độ tuổi từ 18-30 đã phải bước vào giai đoạn lọc máu để duy trì sự sống. Ở người trẻ, bác sĩ Tú chỉ ra các nguyên nhân gây bệnh đến từ các bệnh lý cầu thận như viêm cầu thận mạn, bệnh thận IgA, viêm thận Lupus; bệnh thận di truyền, bẩm sinh hoặc bất thường đường tiết niệu, các bệnh lý chuyển hóa như tăng huyết áp, đái tháo đường, thừa cân, béo phì, gout… đều có thể gây tổn thương thận kéo dài nếu không được phát hiện và điều trị.

Bên cạnh đó, lối sống không lành mạnh như thường xuyên thức khuya, ăn thức ăn nhanh, uống nhiều nước ngọt, lạm dụng đồ uống có cồn, thói quen ăn mặn hoặc lối sống ít vận động, stress, lạm dụng thuốc giảm đau, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc… là những yếu tố nguy cơ thúc đẩy bệnh thận, góp phần gây rối loạn chuyển hóa như thừa cân, béo phì, rối loạn mỡ máu, tăng acid uric, gout… làm tăng gánh nặng và thúc đẩy bệnh thận tiến triển ở người có bệnh nền hoặc nguy cơ tiềm ẩn.

Khi bệnh thận tiến triển đến giai đoạn cuối, thận không còn đảm bảo chức năng đào thải chất độc và cân bằng nước, điện giải cho cơ thể. Người bệnh có thể bị tăng kali máu, rối loạn nhịp tim, thậm chí ngưng tim, ứ dịch gây phù phổi, khó thở, ho ra máu và có nguy cơ tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời. Nếu thiếu máu nặng, người bệnh có thể ngất khi đang làm việc, nếu xảy ra lúc đang lái xe hoặc ở vị trí cao, nguy cơ tai nạn và chấn thương nghiêm trọng càng lớn.

Theo bác sĩ Tú, ở giai đoạn cuối, người bệnh cần điều trị thay thế thận bằng một trong ba phương pháp: chạy thận nhân tạo, lọc màng bụng hoặc ghép thận. Nếu phải điều trị thay thế thận, việc ghép thận có thể giúp người bệnh thoát khỏi chạy thận hoặc lọc màng bụng, nhưng vẫn cần theo dõi và điều trị lâu dài sau ghép.

Sau 8 tháng điều trị, tình trạng thiếu máu và huyết áp được cải thiện, sức khỏe của Quân đã ổn định hơn, tuy nhiên, cuộc sống của chàng trai 24 tuổi giờ đây phải gắn với lịch lọc máu hàng tuần. Anh đã đăng ký ghép thận với hy vọng có cơ hội thoát khỏi việc chạy thận nhân tạo.

Hiện nay, khoa Nội thận – Lọc máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM tiếp nhận nhiều trường hợp bệnh nhân trẻ tuổi như Quân vào bệnh viện trong tình trạng suy thận giai đoạn cuối. Theo bác sĩ Tú, gần như bệnh nhân nhập viện đều không có bệnh sử trước đó, bệnh cảnh đã nặng nên bắt buộc phải điều trị thay thế thận.

Bác sĩ Tú nhấn mạnh, bệnh thận mạn hoàn toàn có thể làm chậm tiến triển nếu phát hiện và can thiệp sớm. Một số bệnh lý như viêm cầu thận mạn, bệnh thận IgA, bệnh Lupus, hay dị dạng mạch máu hoàn toàn có thể kiểm soát được bằng thuốc hoặc phẫu thuật, ngăn suy thận tiến triển đến giai đoạn cuối. Thậm chí, nhiều trường hợp đã vào giai đoạn cuối (độ lọc cầu thận dưới 15 mL/phút/1,73 m2) vẫn có thể điều trị nội khoa bảo tồn chức năng thận, trì hoãn điều trị thay thế thận bằng cách tuyệt đối tuân thủ phác đồ điều trị, chế độ ăn uống, chế độ sinh hoạt.

“Đừng mặc định còn trẻ là không mắc bệnh thận”, bác sĩ Tú cảnh báo, thêm rằng thói quen thức khuya, ăn uống nhiều đường, ít vận động và stress kéo dài có thể góp phần làm gia tăng các yếu tố nguy cơ chuyển hóa và ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, gây suy giảm chức năng thận. Do đó, người trẻ cần chủ động kiểm tra sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm bất thường và can thiệp kịp thời bằng phương pháp điều trị bảo tồn, tránh nguy cơ chạy thận sớm hoặc phải ghép thận.

*Tên người bệnh đã thay đổi