Chị Hòa (28 tuổi) nặng 45kg, không thừa cân nhưng mỡ chiếm gần một nửa trọng lượng cơ thể, gan nhiễm mỡ độ 3 – độ nặng nhất, đối diện nguy cơ xơ gan.

Khám sức khỏe định kỳ một tháng trước, chị Hòa bất ngờ khi nhận kết quả cholesterol LDL (cholesterol xấu) lên tới 180 mg/dL (bình thường dưới 100 mg/dL); men gan vượt 100 (mức bình thường dưới 35); gan nhiễm mỡ độ 3, tỷ lệ mỡ cơ thể lên tới 46%.

Khám chuyên sâu về nội tiết tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Hưng – quận 7 cũ), bác sĩ CKI Đỗ Tiến Vũ, khoa Nội tiết – Đái tháo đường tìm hiểu thói quen ăn uống, vận động, sinh hoạt và nhận thấy chị Hòa là điển hình của người có thể trạng gầy nhưng vẫn bị gan nhiễm mỡ do thói quen sinh hoạt.

Chị Hòa cho biết rất thích bánh mì trắng, có thể ăn liên tục trong nhiều ngày thay cơm, không thích ăn thịt, cá, trứng, thích ăn đồ ngọt và hầu như không có thói quen tập thể dục. Bác sĩ Vũ giải thích, dư thừa tinh bột, chất béo xấu, thiếu protein để duy trì cơ bắp và thiếu vận động khiến cơ thể tích tụ mỡ dù cân nặng không tăng nhiều. Tình trạng này còn được gọi là TOFI (Thin Outside, Fat Inside – gầy bên ngoài, béo bên trong) nghĩa là nhìn bên ngoài gầy nhưng tỷ lệ mỡ nội tạng lại cao, gây ra nhiều vấn đề chuyển hóa như tăng men gan, gan nhiễm mỡ.

Bác sĩ Vũ cho biết, gan nhiễm mỡ thường xảy ra ở những người thuộc nhóm nguy cơ điển hình như thừa cân, béo phì, tiểu đường type 2, uống rượu nhiều… Tuy nhiên, người có cân nặng bình thường, người gầy vẫn có thể bị gan nhiễm mỡ, gọi là lean NAFLD vì các cơ chế liên quan đến kháng insulin, mỡ nội tạng cao, tăng tổng hợp mỡ mới tại gan và yếu tố di truyền hoặc bệnh lý đi kèm. Gan nhiễm mỡ phụ thuộc nhiều hơn vào rối loạn chuyển hóa tại gan và mô mỡ chứ không chỉ vào cân nặng cơ thể. Khoảng 10% – 20% người bị gan nhiễm mỡ có thể trạng gầy hoặc cân nặng hoàn toàn bình thường.

Theo bác sĩ Vũ, khi bị gan nhiễm mỡ, phần lớn không có triệu chứng rõ ràng nên người bệnh thường chỉ phát hiện tình cờ khi đi khám sức khỏe. Tuy nhiên, ở một số trường hợp có thể thấy mệt mỏi, nặng tức vùng hạ sườn phải, ăn kém, đầy bụng, men gan tăng khi xét nghiệm. Người gầy thường nghĩ họ không nằm trong nhóm nguy cơ nên không đi khám, khi phát hiện thì bệnh đã tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ, có thể gây ra các biến chứng như xơ gan, ung thư gan.

Cùng với sử dụng thuốc hạ men gan, mỡ máu, chị Hòa được tư vấn điều chỉnh chế độ ăn và tăng vận động. Ngoài việc kiểm soát lượng thực phẩm, chuyên gia dinh dưỡng đã hướng dẫn chị Hòa phân bổ hợp lý giữa tinh bột, protein và chất béo lành mạnh, giảm đường, giảm tinh bột tinh chế, ăn nhiều rau xanh, cá, chất béo tốt.

Bên cạnh đó, chị được khuyến khích thực hiện các bài tập kháng lực cơ bản để tăng khối cơ và giảm mỡ cơ thể. Sau 1 tháng, chỉ số cholesterol xấu của người bệnh giảm từ 180 xuống 140 mg/dL, sau 3 tháng, gan nhiễm mỡ từ độ 3 giảm xuống độ 1, tỷ lệ mỡ cơ thể xuống dưới 35% – mức an toàn. Người bệnh duy trì chế độ sinh hoạt, ăn uống và vận động khoa học để tránh bệnh tái phát.

Bác sĩ Vũ nhấn mạnh, gan nhiễm mỡ không chỉ xảy ra ở người béo. Ngay cả những người có cân nặng bình thường nhưng ăn uống thiếu cân bằng và ít vận động vẫn có nguy cơ mắc bệnh. Chị Hòa vẫn cần phải theo dõi men gan và siêu âm gan định kỳ để phát hiện sớm các vấn đề về gan và chuyển hóa.

*Tên người bệnh đã thay đổi