Chị Tú, 30 tuổi, mang thai hơn 7 tháng bị tiền sản giật, tổn thương thận, tràn dịch màng tim, sinh non lúc 31 tuần, mẹ con nguy kịch được bác sĩ bệnh viện Tâm Anh cứu chữa.

Chị Tú điều trị bệnh đái tháo đường type 2 hơn 10 năm nay, bàn chân trái từng bị biến chứng nhiễm trùng, 3 ngón bàn chân phải bị hoại tử phải cắt bỏ. Gần đây chị bị phù chân, đi khám bất ngờ phát hiện mang thai hơn 7 tháng. Chị không có kinh nguyệt nhiều tháng trước song nghĩ do rối loạn nội tiết.

Kết quả xét nghiệm và siêu âm tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho thấy đạm niệu cao gấp 300 lần so với bình thường. Chỉ số albumin máu giảm còn 21,7 g/L (bình thường khoảng 35 g/L), tăng huyết áp mạn tính 180/110 mmHg, tổn thương thận cấp trên nền suy thận mạn. Chị còn bị rỉ ối không rõ nguyên nhân.

BS.CKI Phạm Phong Luân, Trung tâm Tim mạch, cho biết tình trạng của thai phụ rất phức tạp, “bệnh chồng bệnh” tạo thành vòng xoáy bệnh lý dây chuyền làm trầm trọng lẫn nhau. Điều này dẫn đến biến chứng tiền sản giật nặng, tràn dịch màng ngoài tim mức độ trung bình.

Người bệnh có nguy cơ cao bị sản giật, hội chứng HELLP (tan máu, tăng men gan, giảm tiểu cầu), phù phổi cấp, suy tim cấp, suy thận tiến triển phải chạy thận suốt đời, thậm chí tử vong. Thai nhi có thể bị suy thai cấp, sinh non, suy hô hấp, hạ đường huyết ngay sau sinh.

Ở tuần 31, đánh giá thai phụ có nguy cơ sinh non, êkíp Sản Phụ khoa – Nội tiết – Tim mạch – Sơ sinh chuẩn bị sẵn sàng các phương án điều trị. Lúc này, việc tiêm thuốc trưởng thành phổi khiến đường huyết của mẹ tăng vọt, huyết áp khó kiểm soát, có thể làm tăng nặng các biến chứng. Tuy nhiên, nếu không can thiệp, thai nhi có nguy cơ cao bị suy hô hấp nặng ngay khi chào đời do phổi chưa phát triển hoàn thiện, tăng tỷ lệ tử vong sơ sinh.

Bác sĩ ổn định đường huyết, huyết áp, dự phòng kháng sinh cho thai phụ, tiêm thuốc trưởng thành phổi giúp phổi bé kịp thời chuẩn bị khả năng tự trao đổi khí ngay sau sinh. Đồng thời, êkíp kết hợp đánh giá liên tục các chỉ số sinh tồn của mẹ và thai nhi.

24 giờ sau, thai suy cấp, bác sĩ quyết định mổ bắt con nhằm đảm bảo an toàn cho mẹ và bé. Bé trai chào đời nặng 1,8 kg, có nhiều cơn ngưng thở, nhịp tim chậm. Êkíp Sản Phụ khoa – Sơ sinh lập tức hồi sức tích cực cho bé ngay khi vừa ra khỏi bụng mẹ, hỗ trợ hô hấp không xâm lấn (thở CPAP), duy trì thân nhiệt bằng giường sưởi chuyên dụng.

BS.CKI Tô Vũ Thiên Hương, Trung tâm Sơ sinh, cho biết chị Tú bị rỉ ối thời gian dài mà không biết làm tăng nguy cơ bé bị nhiễm trùng, suy hô hấp nặng hơn. Do đó, êkíp điều trị cho bé bằng phác đồ kháng sinh phù hợp, theo dõi sát nhịp tim, nhịp thở, kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt phòng ngừa lây nhiễm chéo.

Bệnh nhi được truyền dịch đường tĩnh mạch để đảm bảo đủ năng lượng phát triển, kết hợp ăn qua ống thông dạ dày sớm với lượng sữa tối thiểu, giúp kích thích ruột co bóp, hạn chế nguy cơ viêm ruột hoại tử. Tuy nhiên, bé tiêu sữa chậm, đôi lúc có dịch màu nâu, lợn cợn trong dạ dày nên quá trình ăn sữa gián đoạn.

4 ngày sau sinh, tình trạng không cải thiện, bệnh nhi được siêu âm bụng – tim – thóp ghi nhận đại tràng giãn nhẹ, thông liên nhĩ nhỏ chưa ảnh hưởng huyết động, xuất huyết não bán cấp. Do bé sinh non ở tuần thai 31 và mẹ mắc nhiều biến chứng, vùng mầm quanh thất não tập trung nhiều mạch máu nhỏ như mạng nhện dễ bị vỡ khi có áp lực. Xuất huyết não bán cấp tức là tổn thương đã ngưng chảy máu, nhưng chưa tự hấp thu lại.

Êkíp thay đổi lượng sữa phù hợp với từng cữ ăn của bé, đồng thời cho bé tập ăn thêm sữa axit amin để tối ưu khả năng hấp thu dinh dưỡng, giảm đầy hơi, phòng ngừa dị ứng đạm. Bác sĩ kiểm soát huyết áp, nồng độ oxy ở mức an toàn, giảm ánh sáng, tiếng ồn tối đa… để giảm căng thẳng cho bé, hạn chế nguy cơ xuất huyết não tiến triển.

Bé đáp ứng phác đồ, lượng sữa tăng dần theo nhu cầu, bác sĩ chuyển sang thở oxy lưu lượng thấp. Hàng ngày, bố thay mẹ vào bệnh viện ấp con theo chương trình Nuôi trẻ sinh non gắn kết gia đình (Family-Centered Care) giúp bé ổn định hô hấp, tuần hoàn, giảm đau đớn, tăng trưởng tốt.

Trong lúc hai bố con ấp da kề da, người mẹ cũng đang được chăm sóc tích cực tại Trung tâm Tim mạch. Bác sĩ Luân nhận định mục tiêu điều trị là chấm dứt chuỗi phản ứng dây chuyền, khôi phục chức năng từng cơ quan cho bệnh nhân.

Chị Tú được dự phòng nhiễm trùng bằng kháng sinh, ổn định đường huyết và huyết áp tối ưu để giảm áp lực cho tim, thận. Bác sĩ truyền albumin (đạm), lợi tiểu, cân bằng dịch (kiểm soát chặt chẽ lượng nước nhập vào và thoát ra hàng ngày) nhằm giảm phù và dịch màng ngoài tim. Sản phụ cũng được truyền máu bổ sung, uống thuốc kháng đông phòng nguy cơ huyết khối, tăng cường dinh dưỡng phù hợp.

Hai tuần sau sinh, chị hết phù chân, chỉ số albumin máu trở lại mức bình thường, tràn dịch màng tim cải thiện, tiếp tục theo dõi đạm niệu định kỳ. Tuy nhiên 10 ngày sau, đường huyết đột ngột tăng cao, chị tái nhập viện điều trị 4 ngày.

Một tháng sau sinh, sức khỏe của mẹ ổn định, còn bé trai bú tốt, tự thở hoàn toàn, tình trạng xuất huyết não không tiến triển, cân nặng tăng lên gần 2,4 kg, được tiêm phòng đầy đủ. “Con đến quá bất ngờ, nhưng may mắn con đã qua nguy kịch”, chị Tú nói.

Hành trình phía trước của hai mẹ con vẫn còn dài, song gia đình sẽ đồng hành cùng nhau, khó khăn nào cũng sẽ cố gắng vượt qua. Bé sinh non xuất huyết não cần theo dõi định kỳ để bác sĩ đánh giá khả năng phát triển tâm thần vận động theo độ tuổi, còn chị cần tái khám theo lịch để được kiểm tra chuyên sâu chức năng thận.

PGS.TS.BS Phạm Nguyễn Vinh, Giám đốc Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết thai kỳ là giai đoạn cơ thể người mẹ phải làm việc nhiều hơn bình thường để nuôi dưỡng bản thân, cung cấp máu và oxy cho thai nhi. Vì vậy, tim và mạch máu sẽ tự điều chỉnh để đáp ứng nhu cầu mới. Ở người khỏe mạnh, phần lớn những thay đổi này là bình thường và có khả năng thích nghi. Tuy nhiên, nếu người mẹ mắc nhiều bệnh nền, thai kỳ có thể khiến bệnh tiến triển nặng. Thai phụ cần được theo dõi tại bệnh viện có phối hợp đa chuyên khoa để đánh giá nguy cơ, theo dõi chặt chẽ, điều trị phù hợp và chuẩn bị kế hoạch sinh an toàn.

* Tên người bệnh đã được thay đổi