Bà Hương, 77 tuổi, loét nhỏ 0,5 cm ở tai phải nhiều năm nhưng không đi khám, nghĩ đồi mồi, gần đây mất thính lực, đau nhiều, phát hiện ung thư ống tai.

Bà Hương nội soi tai mũi họng tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM ghi nhận viêm tấy, hẹp ống tai ngoài. Sinh thiết cho kết quả ung thư biểu mô tế bào vảy, giai đoạn 3, biệt hóa cao, có xâm lấn.

BS.CKII Nguyễn Thế Hiển, Trưởng khoa Xạ trị, Trung tâm Ung Bướu, cho biết người bệnh lớn tuổi, phẫu thuật có nguy cơ cao bị điếc hoàn toàn tai phải, liệt một bên mặt (do đứt dây thần kinh số 7) nên được xạ trị để tiêu diệt khối u. Tuy nhiên, ống tai ngoài nằm sát xương chũm, tai giữa, tuyến mang tai, dây thần kinh sọ, dây thần kinh số 7 và tủy sống.

Vì vậy, xạ trị vùng này gặp nhiều thách thức, cần đưa liều bức xạ đủ cao để tiêu diệt tế bào ác tính nhưng không làm tổn thương cấu trúc lành nhạy cảm xung quanh. Nếu xạ trị không chuẩn xác, người bệnh có nguy cơ liệt mặt, điếc, hoại tử xương.

Theo bác sĩ, vùng tai ngoài và đầu cổ lồi lõm, nhiều nếp gấp. Với xạ trị truyền thống, khoảng hở không khí giữa mặt nạ cố định và bề mặt da có thể làm thay đổi phân bố liều. Điều này khiến tế bào ung thư vùng mô nông không nhận đủ liều tiêu diệt. Ngược lại nếu tăng liều dễ gây bỏng da.

Để giải bài toán này, ê kíp bác sĩ phối hợp cùng kỹ sư vật lý y khoa sử dụng công nghệ in 3D tạo ra miếng bolus được cá thể hóa theo từng người bệnh như một “lớp da nhân tạo”. Dựa trên dữ liệu CT, tấm bolus được thiết kế ôm sát da theo biên dạng tai ngoài và vùng thái dương của người bệnh, lấp đầy mọi khoảng hở không khí. “Lớp da nhân tạo” giúp tia xạ được phân bố chính xác, tập trung toàn bộ năng lượng vào đúng lớp biểu mô chứa khối u và vùng hạch cổ, hạn chế để tia xạ đi xuyên sâu phá hủy màng não hay dây thần kinh.

Bác sĩ Hiển cho hay, trước đây, khi chưa có miếng bolus kết hợp in 3D cá thể hóa, người bệnh thường được dùng tấm nhựa dẻo cắt theo hình vành tai, sau đó dùng mặt nạ cố định giữ chặt. Tuy nhiên, tấm nhựa dẻo không thể lấp đầy các khoảng gồ ghề của vành tai và xương chũm. Các khoảng trống không khí quanh tai khiến tia phân bố không đều. Quá trình xạ trị, chỗ hụt liều, tế bào ung thư không được tiêu diệt, dễ tái phát; chỗ quá liều, người bệnh bị hoại tử xương, điếc, liệt mặt, loét da vĩnh viễn…

Điểm đặc biệt của ca bệnh không nằm ở riêng miếng bolus 3D, mà ở việc toàn bộ quá trình xạ trị được cá thể hóa theo giải phẫu của người bệnh. Từ dữ liệu CT mô phỏng, ê-kíp dựng lại bề mặt vùng tai, thiết kế bolus phù hợp, sau đó tối ưu kế hoạch xạ trị để vừa bảo đảm liều tại khối u vừa bảo vệ tối đa các cấu trúc lành xung quanh. Bà Hương được xạ trị bằng kỹ thuật điều biến liều với 70Gy/33 phân liều.

Suốt quá trình xạ trị, bà Hương vẫn đi lại, sinh hoạt bình thường và giảm đau nhức. Hiện, bà Hương đã hoàn thành xạ trị, tái khám, theo dõi định kỳ.

Bác sĩ Hiển cho biết ung thư ống tai ngoài là bệnh hiếm gặp, tỷ lệ 1 ca trên 1 triệu người. Bệnh thường gặp ở người lớn trên 65 tuổi. Bệnh thường xuất phát từ ung thư da vùng tai. Khi không được phát hiện, điều trị kịp thời, tế bào ung thư có thể xâm lấn vào ống tai, màng nhĩ và di căn đến xương xung quanh, ảnh hưởng đến chức năng nghe, giữ thăng bằng.

Chưa rõ nguyên nhân ung thư ống tai, tuy nhiên, một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh như phần ngoài tai tiếp xúc nhiều với ánh nắng mặt trời, lạm dụng tăm bông, ngoáy tai thường xuyên tạo tổn thương mạn tính và không điều trị phù hợp… Theo thời gian, vết thương đó có thể chuyển từ lành tính sang ung thư.

Ung thư tai thường dễ bị bỏ sót do các triệu chứng ban đầu giống với viêm nhiễm tai mũi họng lành tính; thường được phát hiện ở giai đoạn trễ nên điều trị khó khăn, dễ tái phát. Đặc biệt ở người lớn tuổi, các nốt sần ở tai dễ bị hiểu lầm thành ghẻ, đồi mồi nên chậm điều trị.

Bác sĩ Hiển khuyên khi có vết sần ở tai, thái dương…, đặc biệt ở người lớn tuổi, nên đi khám và điều trị phù hợp. Mỗi người không nên lạm dụng bông ráy tai hoặc ráy tai quá thường xuyên, tạo tổn thương, viêm nấm trong tai. Khi bị đau sâu trong tai hoặc đau âm ỉ vùng thái dương trên 2 tuần, uống thuốc kháng sinh không giảm nên khám bác sĩ chuyên khoa Ung Bướu để tìm nguyên nhân.

Người suy giảm thính lực đột ngột, ù tai, nghe kém, xuất hiện hạch sưng đau ở vùng góc hàm, hoặc cảm giác chít hẹp, viêm tấy lòng ống tai… cũng nên đi khám. Đồng thời, mỗi người nên khám sức khỏe định kỳ để sớm phát hiện những bất thường, điều trị kịp thời, bảo tồn tối đa chức năng thính giác, tránh liệt mặt.

*Tên nhân vật đã được thay đổi.