Đặc điểm của các đốt sống thắt lưng: Giải thích chi tiết

Đốt sống thắt lưng có vai trò quan trọng đối với cơ thể con người. Tìm hiểu cấu tạo, vị trí các đốt sống lưng có thể giúp mọi người chủ động hơn trong việc phòng ngừa các bệnh lý liên quan.

Vị trí và chức năng của đốt sống thắt lưng

Đốt sống thắt lưng (còn có thể gọi là đốt sống lưng) là những đốt sống nằm bên dưới đốt sống ngực T12 và bên trên đốt sống cùng S1. Giải phẫu thắt lưng ở người bao gồm 5 đốt sống (một vài trường hợp ít gặp có 6 đốt sống lưng), được ký hiệu từ L1 đến L5 theo thứ tự từ trên xuống. (1)

Các đốt sống lưng giúp ổn định lưng và cột sống, phối hợp với các cơ và dây chằng xung quanh để đảm nhiệm các chức năng quan trọng như:

• Nâng đỡ phần thân trên (bao gồm 7 đốt sống cổ, 12 đốt sống ngực và hộp sọ), phân bổ trọng lượng cơ thể
• Hỗ trợ vận động, giúp cơ thể thực hiện các động tác cúi, ngửa, nghiêng, xoay thân người
• Bảo vệ tủy sống và rễ thần kinh đuôi ngựa
• Tham gia chi phối, điều khiển cảm giác và cử động ở chân

Đặc điểm giải phẫu của các đốt sống thắt lưng

Các đốt sống thắt lưng nối liền nhau tạo thành cột sống thắt lưng (hay còn gọi là xương sống lưng), là phần thấp nhất và có kích thước lớn nhất trong toàn bộ cột sống. Giải phẫu cột sống thắt lưng có một số điểm tương đồng và khác biệt so với các đoạn cột sống khác: (2)

1. Đặc điểm chung

Các đốt sống lưng có những đặc điểm chung của một đốt sống, gồm:

• Thân đốt sống
• Cung đốt sống gồm mảnh cung và cuống cung
• Các mỏm gồm mỏm ngang, mỏm khớp và mỏm gai
• Thân đốt sống và cung đốt sống giới hạn bởi lỗ đốt sống, là nơi đi qua của thần kinh đốt sống và tủy gai

2. Đặc điểm riêng biệt

Các đốt sống lưng không có lỗ ngang như đốt sống cổ, không có các hõm sườn trên mỏm ngang và thân như đốt sống ngực. Ngoài ra, phân biệt đốt sống lưng còn có thể dựa vào một số đặc điểm như:

• Thân đốt sống có kích thước lớn, rộng bề ngang
• Lỗ đốt sống hình tam giác, rộng hơn lỗ đốt sống ngực nhưng nhỏ hơn lỗ đốt sống cổ
• Cuống cung ngắn có đường kính lớn, khuyết sống dưới sâu hơn khuyết sống trên
• Mỏm ngang dài, hẹp và mỏng, chiều dài tăng dần từ đốt sống L1 đến L3, sau đó ngắn dần
• Mỏm phụ dính vào cung đốt sống ở mỏm ngang
• Mỏm gai có hình chữ nhật, rộng, dày và thô, hướng ra phía sau
• Mỏm khớp trên dẹt theo chiều ngang, lõm mặt ở trong, có mỏm núm vú ở mặt ngoài
• Mỏm khớp dưới hình trụ

Đốt sống L1 có mỏm sườn kém phát triển và mỏm ngang ngắn nhất trong số các đốt sống lưng. Đốt sống L5 có thân phía trước dày hơn, mỏm gai nhỏ hơn, khoảng cách giữa hai mỏm khớp dưới lớn hơn so với các đốt sống lưng khác.

Các bệnh lý đốt sống thắt lưng thường gặp

Các đốt sống ở thắt lưng nâng đỡ phần lớn trọng lượng cơ thể và chịu nhiều áp lực trong quá trình vận động, thế nên, các đốt sống này thường dễ bị chấn thương hoặc mắc phải một số bệnh lý nếu không được bảo vệ và chăm sóc đúng cách. Một số bệnh lý có thể gặp ở đốt sống lưng là:

• Thoái hóa cột sống thắt lưng: Tình trạng sụn đĩa đệm và các khớp xương bị bào mòn theo thời gian, liên quan quá trình lão hóa tự nhiên của cơ thể. Bệnh có thể gây đau, cứng khớp, tê bì ở chân.
• Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng: Nguyên nhân có thể là do lớp vỏ bao xơ đĩa đệm bị rách khiến nhân nhầy bên trong thoát ra ngoài gây chèn ép tủy sống và dây thần kinh. Người bệnh có thể bị đau từ thắt lưng lan xuống mông, cẳng chân và bàn chân.
• Hẹp ống sống: Khiến người bệnh bị đau và thường xuyên mỏi chân, đặc biệt là khi đứng lâu. Người bệnh thường phải cúi người về phía trước mới có thể giảm đau.
• Đau thần kinh tọa: Gây ra những cơn đau nhói, châm chích, tê bì kéo dài từ thắt lưng, qua mông và chạy dọc xuống hai chân. Đau thần kinh tọa thường là hệ quả do thoát vị đĩa đệm hoặc hẹp ống sống.
• Trượt đốt sống: Gây ra những cơn đau dữ dội, đặc biệt là khi người bệnh thực hiện động tác ưỡn người hoặc vận động mạnh, có thể sờ thấy điểm nhô lên bất thường ở vùng lưng dưới. Nguyên nhân gây trượt đốt sống có thể là do chấn thương, thoái hóa xương khớp hoặc dị tật bẩm sinh.
• Cong vẹo, gù cột sống: Tình trạng cấu trúc cột sống bị lệch sang trái/phải hoặc gập về phía trước quá mức, có thể gây ra bởi thói quen sinh hoạt và làm việc không đúng tư thế trong thời gian dài.
• Viêm cột sống dính khớp: Thường liên quan yếu tố di truyền, có thể gây tổn thương cột sống và khớp cùng chậu, khiến người bệnh đau âm ỉ ở thắt lưng hoặc đau ở điểm bám gân (gân gót, gân khớp gối…)…

Ngoài ra, đốt sống lưng còn có thể bị chấn thương bởi va đập hoặc té ngã, làm ảnh hưởng khả năng đi lại, di chuyển bình thường của cơ thể. Khi cảm thấy đau hoặc đơ cứng vùng thắt lưng, đặc biệt là sau va chạm, người bệnh cần đến bệnh viện để thăm khám, thực hiện xét nghiệm chẩn đoán theo chỉ định của bác sĩ (nếu cần thiết).

Đốt sống thắt lưng là cấu trúc quan trọng của cột sống. Mọi người nên xây dựng, duy trì lối sống khoa học, dinh dưỡng đầy đủ, cẩn trọng trong sinh hoạt để bảo vệ các đốt sống nói riêng và chức năng cột sống nói chung.