Suy tim toàn bộ là giai đoạn tiến triển nặng nề của bệnh lý suy tim. Hội chứng này không chỉ làm gián đoạn quá trình cung cấp oxy cho các mô mà còn gây ứ trệ tuần hoàn nghiêm trọng tại nhiều cơ quan nội tạng. Do đó, nhận diện sớm và điều trị kịp thời đóng vai trò then chốt giúp kiểm soát các biến chứng nguy hiểm và kéo dài sự sống cho người bệnh.

Suy tim toàn bộ là gì?

Suy tim toàn bộ là tình trạng cả tâm thất trái và tâm thất phải đều suy giảm chức năng, khiến tim không còn đủ khả năng bơm máu đáp ứng nhu cầu chuyển hóa của cơ thể. Lúc này, tim vừa không thể đẩy máu giàu oxy đi nuôi các cơ quan, vừa gặp khó khăn trong việc tiếp nhận máu trở về từ hệ thống tĩnh mạch.

Suy tim toàn bộ là hậu quả cuối cùng của quá trình suy tim trái kéo dài hoặc các tổn thương cơ tim lan tỏa gây suy yếu toàn diện. Tình trạng này dẫn đến ứ trệ tuần hoàn tại phổi và cả hệ thống tĩnh mạch ngoại biên, gây ra nhiều triệu chứng phức tạp.

Triệu chứng điển hình của suy tim toàn bộ

Những triệu chứng điển hình của suy tim toàn bộ gồm:

• Khó thở nặng: Người bệnh cảm thấy khó thở dữ dội ngay cả khi nghỉ ngơi và thường xuyên bị kịch phát về đêm.
• Phù toàn thân: Thường phù nhiều ở chân và mắt cá chân, đôi khi lan đến vùng bụng gây cổ trướng.
• Tĩnh mạch cổ nổi: Áp lực trong buồng tim phải tăng cao khiến các tĩnh mạch ở vùng cổ giãn rộng và nổi rõ trên da.
• Mệt mỏi cực độ, kiệt sức dai dẳng do thiếu oxy nuôi cơ thể: Khả năng bơm máu suy yếu khiến các nhóm cơ không nhận đủ dưỡng chất và oxy cần thiết để hoạt động. Người bệnh luôn trong trạng thái lờ đờ, yếu sức và không thể thực hiện các công việc sinh hoạt cơ bản.
• Rối loạn nhịp tim: Tim thường đập rất nhanh hoặc không đều khiến người bệnh có cảm giác hồi hộp, đánh trống ngực.

Nguyên nhân dẫn đến suy tim toàn bộ

Suy tim toàn bộ là hệ quả của nhiều bệnh lý tim mạch phối hợp kéo dài. Các nguyên nhân gây bệnh gồm có:

1. Suy tim trái tiến triển

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất khi tâm thất trái yếu đi làm máu ứ lại tại phổi và tăng áp lực lên thất phải. Theo thời gian, tâm thất phải phải gắng sức quá mức để đẩy máu đi, dẫn đến tình trạng suy giảm chức năng. Quá trình này kéo dài tạo nên vòng xoắn bệnh lý khiến toàn bộ hệ thống tim mạch dần bị suy yếu.

2. Các bệnh lý van tim

Các vấn đề về van tim như hẹp hoặc hở van 2 lá, van 3 lá có thể làm rối loạn dòng chảy và tăng gánh nặng áp lực lên các buồng tim. Khi các van không đóng kín hoàn toàn hoặc không mở ra hết, tim phải làm việc cường độ cao liên tục để bù đắp lượng máu bị thiếu hụt. Hậu quả lâu dài là các buồng tim bị giãn rộng, mất dần khả năng co bóp và dẫn đến suy yếu toàn bộ.

3. Bệnh cơ tim giãn

Đặc trưng của bệnh cơ tim giãn là các thành cơ tim mỏng và buồng tim giãn nở bất thường, làm giảm lực co bóp, khiến tim không thể tống máu hiệu quả ra động mạch. Khi các sợi cơ tim bị tổn thương lan tỏa, khả năng hoạt động của cả hai thất sẽ đồng loạt suy giảm nghiêm trọng, dẫn đến suy tim toàn bộ.

4. Các bệnh lý nền kéo dài

Tăng huyết áp mãn tính và bệnh mạch vành khiến tim luôn trong trạng thái thiếu máu nuôi dưỡng và quá tải áp lực. Bên cạnh đó, các bệnh nội tiết như đái tháo đường, cường giáp cũng có thể góp phần đẩy nhanh quá trình thoái hóa tế bào cơ tim. Nếu không được điều trị triệt để, những bệnh lý này sẽ âm thầm phá hủy cấu trúc cơ tim trên diện rộng.

Suy tim toàn bộ có thể gây biến chứng gì?

Khi cả hai buồng tim đều suy yếu, lưu lượng máu nuôi dưỡng các cơ quan giảm sút nghiêm trọng, dẫn đến nhiều hậu quả nặng nề gồm:

• Phù phổi cấp: Dịch tràn vào phế nang gây khó thở dữ dội, đe dọa đến tính mạng người bệnh nếu không được cấp cứu kịp thời.
• Suy thận mãn tính: Lưu lượng máu đến thận giảm làm giảm hay mất chức năng lọc và đào thải độc tố của cơ thể.
• Tổn thương gan: Máu bị ứ tại gan lâu ngày dẫn đến gan to, xơ gan do tim và rối loạn chức năng đông máu.
• Đột quỵ và thuyên tắc mạch: Cục máu đông hình thành trong buồng tim giãn dễ dẫn đến tai biến mạch máu não hoặc tắc mạch chi.
• Rối loạn nhịp tim: Bệnh nhân có thể gặp biến chứng nhịp chậm, nhịp nhanh, nguy hiểm nhất là rung nhĩ có thể tạo điều kiện hình thành huyết khối trong buồng nhĩ, tăng nguy cơ đột quỵ nếu cục máu đông vỡ và di chuyển theo dòng máu lên não.
• Suy kiệt và thiếu máu: Quá trình chuyển hóa đình trệ khiến cơ thể sụt cân nhanh và giảm sản xuất hồng cầu.

Phương pháp chẩn đoán suy tim toàn bộ

Bác sĩ sẽ kết hợp đánh giá lâm sàng (thăm khám và khai thác bệnh sử, triệu chứng) và các cận lâm sàng nhằm đánh giá toàn diện cấu trúc và chức năng tim mạch, từ đó xác định mức độ tổn thương, phân loại suy tim và đưa ra phác đồ điều trị thích hợp: (1)

• Siêu âm tim: Là cận lâm sàng quan trọng nhất để quan sát hình ảnh chuyển động và cấu trúc của các buồng tim. Siêu âm tim giúp bác sĩ đo lường phân suất tống máu, đánh giá độ giãn của thất và tình trạng các van tim, đồng thời giúp phát hiện dịch màng tim hoặc áp lực động mạch phổi tăng cao.
• Xét nghiệm máu: Kết quả xét nghiệm máu giúp xác định mức độ quá tải của cơ tim. Ngoài ra, xét nghiệm chức năng gan, thận và điện giải đồ cũng hỗ trợ đánh giá tác động của suy tim đến các cơ quan khác.
• Điện tâm đồ (ECG): Giúp ghi lại hoạt động điện học để phát hiện các rối loạn nhịp tim hoặc dấu hiệu dày thất. Các sóng điện tim bất thường sẽ phản ánh tình trạng thiếu máu cơ tim hoặc các vùng sẹo do nhồi máu cũ.
• X-quang ngực thẳng: Giúp phát hiện bóng tim to, tình trạng ứ dịch tại phổi, các dấu hiệu sung huyết phổi hoặc tràn dịch màng phổi phổ biến ở bệnh nhân suy tim.

Phương pháp điều trị suy tim toàn bộ hiện nay

Mục tiêu trong điều trị suy tim toàn bộ là giảm tải cho tim, cải thiện triệu chứng và ngăn chặn bệnh tiến triển.

1. Điều trị nội khoa (Dùng thuốc)

Một số loại thuốc thường được chỉ định ở bệnh nhân suy tim toàn bộ như: thuốc lợi tiểu, thuốc ức chế men chuyển và thuốc chẹn beta. Bệnh nhân cần tuân thủ dùng thuốc đúng theo đơn của bác sĩ, tuyệt đối không tự ý thay đổi liều lượng hoặc ngưng thuốc ngay cả khi cảm thấy đã khỏe hơn.

2. Thay đổi lối sống

Đối với bệnh nhân suy tim toàn bộ, cần hạn chế lượng muối trong khẩu phần ăn theo hướng dẫn của bác sĩ để ngăn ngừa tình trạng tích tụ dịch và phù nề. Đồng thời, kiểm soát lượng nước uống và duy trì các bài tập vận động nhẹ nhàng theo chỉ dẫn của bác sĩ để giúp tăng cường sức bền. Bên cạnh đó, người bệnh cần ngừng hút thuốc lá, không uống rượu, bia hoặc các chất kích thích để bảo vệ cơ tim không bị tổn thương thêm.

3. Can thiệp ngoại khoa

Trong trường hợp suy tim toàn bộ là do van tim hỏng nặng, bác sĩ sẽ cân nhắc phẫu thuật sửa chữa hoặc thay van tim. Đối với bệnh nhân rối loạn nhịp nặng có thể cần đặt máy tạo nhịp hoặc máy khử rung tim (ICD) là cần thiết để phòng ngừa đột tử. Ghép tim hoặc hỗ trợ thiết bị hỗ trợ thất trái là giải pháp cuối cùng để duy trì sự sống đối với bệnh nhân suy tim giai đoạn nặng.

Chế độ chăm sóc bệnh nhân suy tim toàn bộ tại nhà

Chăm sóc tốt cho bệnh nhân suy tim toàn bộ sẽ góp phần giúp người bệnh giảm triệu chứng và hạn chế các đợt cấp phải nhập viện. Người chăm sóc nên:

• Kiểm tra cân nặng của bệnh nhân vào mỗi buổi sáng để phát hiện sớm tình trạng giữ nước nếu cân nặng tăng nhanh đột ngột.
• Thường xuyên đo và ghi chép lại kết quả huyết áp, nhịp tim để báo cho bác sĩ khi tái khám, giúp bác sĩ có thêm cơ sở điều chỉnh đơn thuốc phù hợp.
• Chế độ dinh dưỡng cần đảm bảo cân bằng dinh dưỡng, dễ tiêu, tránh thực phẩm sống, đồ ăn nhiều muối, thức ăn đóng hộp.
• Khuyến khích và hỗ trợ người bệnh thực hiện các động tác vận động tay chân nhẹ nhàng tại chỗ để tăng cường lưu thông máu.
• Luôn quan sát và phát hiện kịp thời các dấu hiệu bất thường như khó thở tăng dần, phù nặng hơn… để nhanh chóng đưa người bệnh đi kiểm tra.
• Tạo môi trường nghỉ ngơi yên tĩnh, thoáng mát và giúp người bệnh thư giãn tinh thần, tránh xúc động mạnh ảnh hưởng đến nhịp tim.
• Chích ngừa cúm và viêm phổi phế cầu.

Với mục tiêu nâng cao hiệu quả quản lý và điều trị suy tim, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đã triển khai phòng khám chuyên biệt về Suy tim, giúp theo dõi sát sao tình trạng bệnh, tối ưu hóa phương pháp điều trị, giúp giảm tỷ lệ nhập viện và tử vong.

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:

Suy tim toàn bộ là thách thức lớn đối với bệnh nhân tim mạch, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được bệnh nếu can thiệp kịp thời và đúng hướng. Người thân và bệnh nhân cần phối hợp, thực hiện điều trị theo đúng phác đồ của bác sĩ và có chế độ chăm sóc khoa học sẽ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.