Biến dạng khớp do viêm khớp dạng thấp ảnh hưởng đến thẩm mỹ, làm giảm khả năng vận động, gây khó khăn trong sinh hoạt và kéo theo nhiều hệ lụy tới sức khỏe như mất ngủ, stress. Người bệnh cần điều trị sớm để hạn chế biến chứng và cải thiện chức năng vận động của các khớp.
Biến dạng khớp do viêm khớp dạng thấp là tình trạng một hoặc nhiều khớp trong cơ thể bị tổn thương, thay đổi cấu trúc và hình dáng so với ban đầu do quá trình viêm và phá hủy mô khớp trong viêm khớp dạng thấp.
Các tế bào miễn dịch tấn công nhầm vào mô khớp, kích hoạt phản ứng viêm tại khớp làm giải phóng các cytokine dẫn đến tổn thương màng hoạt dịch và mô sụn. Hệ miễn dịch còn sản xuất các yếu tố dạng thấp và anti-CCP làm tăng mức độ viêm. Viêm mạn tính ở khớp làm tăng sinh màng hoạt dịch, hình thành mô viêm bất thường gọi là Pannus. (1)
Pannus giải phóng các enzyme phá vỡ sụn xương, phá hủy các khớp và dây chằng, gây kích ứng thần kinh, làm mất cấu trúc ban đầu, mất độ vững và tính liên kếtcủa khớp. Mô bất thường này cũng chứa lượng lớn các tế bào hủy xương làm xói mòn xương, kích thích sản xuất nhiều hoạt dịch góp phần gây sưng và đau khớp. Kết quả là cứng khớp, biến dạng khớp và giảm chức năng vận động của khớp.
Nguyên nhân gây biến dạng khớp ở người viêm khớp dạng thấp thường do quá trình viêm kéo dài làm tổn thương cấu trúc của khớp. Các nguyên chính gồm:
Lệch trục trụ là biến dạng khớp trong viêm khớp dạng thấp thường gặp khi trục của xương trụ (xương quay) bị lệch so với trục của xương cẳng tay, dẫn đến biến dạng khớp cổ tay và bàn tay. Ngón tay có xu hướng đẩy về gần ngón tay út, xa so với ngón tay cái.
Biến dạng Boutonniere xảy ra khi khớp giữa ngón tay không thể duỗi thẳng trong khi khớp ở đầu ngón tay lại cong ra sau. Tình trạng này là kết quả của chấn thương gân ngón tay.
Biến dạng cổ thiên nga là một trong những biến dạng khớp do viêm khớp xảy ra ở bàn tay. Trong đó khớp giữa của ngón tay duỗi ra bất thường, khớp đầu ngón tay bị uốn cong. Dây chằng hoặc gân bị suy yếu hoặc rách gây nên biến dạng cổ thiên nga.
Biến dạng ngón tay hình chữ Z hay ngón tay xin đường có thể xảy ra khi bị viêm khớp dạng thấp. Ngón tay cái cong giống hình chữ Z do sự duỗi quá mức của khớp liên đốt ngón tay và gấp quá mức của khớp bàn ngón tay.
Ngón chân hình búa thường gặp ở ngón chân thứ hai, thứ 3 và thứ 4 của bàn chân. Ngón chân hình búa đặc trưng bởi khớp giữa của ngón chân cong bất thường. Trong khi đó, ngón chân Mallet xảy ra ở ngón chân là một dạng biến dạng ngón chân hình búa nhưng cong ở khớp gần móng chân.
Biến dạng lệch ngón chân cái là tình trạng ngón chân cái bị lệch ra ngoài, tạo thành bướu xương ở khớp gốc ngón chân cái.
Sụp vòm bàn chân hay còn gọi là bàn chân bẹt, xảy ra khi vòm bàn chân bị sụp xuống hoặc không hình thành đầy đủ, khiến toàn bộ lòng bàn chân gần như tiếp xúc với mặt đất. Đây có thể là kết quả do bẩm sinh nhưng có thể do tình trạng viêm khớp dạng thấp hoặc thoái hóa khớp làm tổn thương cấu trúc bàn chân.
Trật khớp bán phần trong viêm khớp dạng thấp là hệ quả của tổn thương kéo dài do viêm màng hoạt dịch, dây chằng và bao khớp suy yếu, khả năng phân bổ lực giữa các cơ suy giảm kèm theo tình trạng xói mòn xương ở vùng tiếp giáp khớp.
Biến dạng khớp do viêm khớp dạng thấp gây ra các cơn đau liên tục ngay cả khi nghỉ ngơi. Phản ứng đau xảy ra do tình trạng viêm kéo dài và sụn khớp bị phá hủy khiến xương cọ xát vào nhau. Cơn đau có thể tăng vào ban đêm hoặc khi thay đổi thời tiết.
Phạm vi vận động của khớp giảm do các khớp bị cứng, đặc biệt cứng khớp buổi sáng, gây khó khăn khi đi lại, gập duỗi ngón tay, cổ tay, khuỷu tay. Nếu cứng khớp gối hoặc biến dạng khớp bàn chân ảnh hưởng đến các hoạt động vận động, mất thăng bằng.
Biến dạng ngón tay ảnh hưởng lớn để khả năng làm việc, nhất là công việc yêu cầu sự linh hoạt của các khớp như viết, đánh máy, thêu thùa, may vá. Những hoạt động cầm nắm thường ngày như mở nắp chai, cầm đũa, đánh răng, chải tóc đều gặp khó khăn do khớp bị biến dạng.
Biến dạng ngón chân, khớp hông, khớp gối khiến người bệnh đi lại, vận động, mang vác vật nặng, làm giảm năng lao động.
Biến dạng khớp do viêm khớp dạng thấp tiến triển nặng và không được điều trị kịp thời có thể dẫn đến tàn phế. Người bệnh không tự đi lại hoặc thực hiện các hoạt động cá nhân mà phải phụ thuộc vào người khác hoặc cần dụng cụ hỗ trợ.
Biến dạng khớp trong viêm khớp dạng thấp đi kèm đau đớn, ảnh hưởng đến thẩm mỹ, giảm khả năng vận động và lao động khiến người bệnh tự ti, mặc cảm. Các triệu chứng kéo dài của viêm khớp dạng thấp như đau nhức, sưng tấy khớp khiến chất lượng cuộc sống suy giảm, dễ dẫn đến căng thẳng mạn tính, mất ngủ, làm trầm trọng thêm bệnh.
Chẩn đoán biến dạng do viêm khớp dạng thấp thường dựa các triệu chứng lâm sàng theo trên tiêu chuẩn của Hội thấp khớp học Hoa Kỳ, chụp X-quang và các xét nghiệm cận lâm sàng cần chỉ định.
Chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý có thể gây biến dạng khớp như lupus ban đỏ, thoái hóa khớp, gút mạn tính, viêm cột sống dính khớp, viêm khớp vảy nến…
Dùng thuốc điều trị triệu chứng:
Vật lý trị liệu kết hợp phục hồi chức năng để cải thiện khả năng vận động của khớp.
Nếu áp dụng các biện pháp bảo tồn không hiệu quả, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật. Phẫu thuật không chữa khỏi viêm khớp dạng thấp nhưng phương pháp này loại bỏ và thay thế các mô, khớp tổn thương, giúp người bệnh phục hồi một số chức năng.
Một số phương án phẫu thuật như:
Cách hiệu quả để phòng ngừa biến chứng viêm khớp dạng thấp gây biến dạng khớp là người bệnh cần phát hiện và điều trị sớm bệnh. Trong thời gian điều trị cẩn sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, kết hợp thăm khám định kỳ để theo dõi diễn tiến bệnh và điều chỉnh phương pháp điều trị phù hợp.
Người bệnh nên thực hiện các bài tập, vận động thường xuyên để duy trì sự linh hoạt của khớp. Các bài tập như kéo giãn khớp, tập tăng cường sức mạnh của cơ, đi bộ nhẹ nhàng hoặc tập yoga…
Trong đợt viêm cấp, người bệnh nên để khớp nghỉ ở tư thế cơ năng. Khi cơn đau thuyên giảm nên bắt đầu tập luyện, tăng dần cường độ cả chủ động và thụ động theo đúng chức năng sinh lý của khớp.
Để cải thiện các triệu chứng của biến dạng khớp do viêm khớp dạng thấp, người bệnh nên điều chỉnh chế độ dinh dưỡng như:
Người bệnh nên thăm khám định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp, chấn thương chỉnh hình hoặc phục hồi chức năng để được đánh giá mức độ viêm, tổn thương khớp và điều chỉnh phác đồ điều trị kịp thời.
Nếu có các triệu chứng như đau nhức, sưng khớp, cứng khớp kéo dài và không thuyên giảm, làm giảm khả năng vận động, người bệnh nên đến các chuyên khoa cơ xương khớp, chấn thương chỉnh hình để thăm khám.
Khoa Cơ xương khớp, Chấn thương chỉnh hình (BVĐK Tâm Anh Hà Nội) và Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình (BVĐK Tâm Anh TP. Hồ Chí Minh) quy tụ đội ngũ chuyên gia, bác sĩ hàng đầu kinh nghiệm chuyên môn sâu rộng trong thăm khám và điều trị các bệnh lý cơ xương khớp. Đội ngũ chuyên gia bác sĩ chuyên môn chấn thương chỉnh hình tiên phong ứng dụng các kỹ thuật hiện đại hàng đầu trong thay khớp, phẫu thuật biến dạng khớp hiệu quả, ít xâm lấn, tỷ lệ phục hồi cao.
Bệnh viện được trang bị hệ thống trang thiết bị hiện đại, phục vụ chẩn đoán và điều trị chính xác như Siêu máy chụp cắt lớp vi tính Somatom Force VB30 số lượng lát cắt cực đại, tốc độ nhanh nhất thế giới, Hệ thống máy chụp cộng hưởng từ thế hệ mới… Nhiều trường hợp bệnh nhân là người nước ngoài lựa chọn hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là cơ sở y tế uy tín để thực hiện phẫu thuật thay khớp.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Biến dạng khớp do viêm khớp dạng thấp có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, khả năng vận động của người bệnh, thậm chí gây tàn phế, mất khả năng vận động vĩnh viễn nếu không được điều trị. Người bệnh nên theo dõi và thăm khám định kỳ để kiểm soát tiến triển của bệnh.
Wagner, E., Horowitz, D. M., & myRAteam. (2021, April 15). Joint deformities in rheumatoid arthritis. myRAteam. https://www.myrateam.com/resources/joint-deformities-in-rheumatoid-arthritis
