Tiền tiểu đường (Tiền đái tháo đường) và các nguy cơ tiến triển

Tiền tiểu đường (tiền đái tháo đường) thường diễn tiến âm thầm và ít biểu hiện rõ ràng, khiến nhiều người chỉ phát hiện khi kiểm tra đường huyết hoặc khám sức khỏe. Đây là giai đoạn cần được lưu ý vì đường huyết đã cao hơn bình thường và có nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường tuýp 2 nếu không được kiểm soát phù hợp. Vậy tiền tiểu đường được nhận biết, chẩn đoán và kiểm soát như thế nào?

Tiền tiểu đường là gì?

Tiền tiểu đường, còn gọi là tiền đái tháo đường, là tình trạng đường huyết cao hơn bình thường nhưng chưa đạt ngưỡng chẩn đoán đái tháo đường. Đây là giai đoạn trung gian cho thấy khả năng điều hòa glucose của cơ thể đã bị ảnh hưởng, thường liên quan đến đề kháng insulin và sự suy giảm dần khả năng bù trừ của tuyến tụy.

Theo Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) năm 2026, ở người không mang thai, tiền tiểu đường được xác định khi có ít nhất một trong các kết quả: HbA1c từ 5,7-6,4%; đường huyết lúc đói từ 100-125 mg/dL (5,6-6,9 mmol/L); hoặc đường huyết 2 giờ sau nghiệm pháp dung nạp 75 g glucose từ 140-199 mg/dL (7,8-11,0 mmol/L). (1)

Tiền tiểu đường không đồng nghĩa với việc chắc chắn sẽ mắc đái tháo đường tuýp 2. Tuy nhiên, đây là dấu hiệu cảnh báo cần được theo dõi và can thiệp bởi đường huyết có thể tiếp tục tăng nếu các yếu tố thúc đẩy bệnh không được kiểm soát.

Tiền tiểu đường hình thành như thế nào?

Tiền tiểu đường thường liên quan mật thiết đến đề kháng insulin. Insulin là hormone do tuyến tụy sản xuất, giúp glucose trong máu đi vào tế bào cơ, mô mỡ và các mô khác để được sử dụng hoặc dự trữ làm năng lượng.

Khi xảy ra đề kháng insulin, tế bào cơ, mô mỡ và gan đáp ứng kém hơn với insulin. Tuyến tụy phải tiết thêm insulin để duy trì đường huyết. Giai đoạn đầu, cơ chế bù trừ có thể vẫn giữ glucose máu ở mức tương đối ổn định. Theo thời gian, nếu tuyến tụy không tạo ra đủ insulin để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng, lượng glucose còn lại trong máu nhiều hơn và đường huyết bắt đầu vượt ngưỡng bình thường.

Khi đường huyết tăng nhưng chưa đạt mức chẩn đoán đái tháo đường, người bệnh được xác định ở giai đoạn tiền đái tháo đường. Nếu quá trình đề kháng insulin và suy giảm chức năng tế bào beta tuyến tụy tiếp tục, bệnh có thể tiến triển thành đái tháo đường tuýp 2. (2)

Tiền tiểu đường có tiến triển thành đái tháo đường tuýp 2 không?

Tiền tiểu đường (tiền đái tháo đường) có thể tiến triển thành đái tháo đường tuýp 2 nhưng không phải tất cả người mắc đều diễn tiến theo hướng này. Khả năng tiến triển phụ thuộc vào mức đường huyết, mức độ đề kháng insulin, cân nặng, tuổi, tiền sử gia đình, mức vận động và nhiều yếu tố chuyển hóa khác.

Nguy cơ tiến triển của tiền tiểu đường không giống nhau ở mọi trường hợp. Chẳng hạn, trong khoảng HbA1c 5,7-6,4%, HbA1c càng cao thì nguy cơ phát triển đái tháo đường càng lớn. (3) Vì vậy, người có kết quả gần ngưỡng đái tháo đường cần được theo dõi sát hơn thay vì chỉ dựa vào việc kết quả xét nghiệm vẫn nằm trong khoảng “tiền tiểu đường“.

>> Tìm hiểu thêm: Tiền tiểu đường bao lâu thành tiểu đường nếu không chữa trị?

Ngoài ra, người có các yếu tố dưới dây cũng có nguy cơ bị tiền tiểu đường:

• Sau 45 tuổi.
• Trong gia đình có cha/mẹ hoặc anh/chị/em ruột mắc phải đái tháo đường tuýp 2.
• Nam giới có vòng eo lớn hơn 101.6 cm và với nữ có vòng eo lớn hơn 88.9 cm. Khi vòng eo lớn hơn mức bình thường thì cơ thể đối diện nguy cơ kháng insulin.
• Sử dụng nhiều thịt đỏ (thịt bò, thịt trâu, thịt bò, thịt cừu, thịt dê, thịt nai…), thức ăn chế biến sẵn, đồ uống có đường.
• Ít ăn trái cây, rau xanh, các loại đậu và lười tập thể dục.
• Thừa cân béo phì, đặc biệt bụng mỡ là yếu tố nguy cơ chính của tiền tiểu đường. Nếu vùng giữa cơ và xung quanh bụng có nhiều mô mỡ càng dễ đề kháng insulin.
• Cơ thể có cholesterol cao, chất béo trung tính cao, cholesterol HDL thấp và cholesterol LDL cao.
• Nếu bị tiểu đường khi đang mang thai (tiểu đường thai kỳ), thai phụ và em bé có nguy cơ bị tiền tiểu đường cao hơn.
• Phụ nữ bị hội chứng buồng trứng đa nang thường gặp các vấn đề kinh nguyệt không đều, tóc mọc nhiều và béo phì, các rối loạn chuyển hóa trong cơ thể.
• Người mắc chứng ngưng thở khi ngủ có nguy cơ kháng insulin nên dễ dẫn đến tiền đái tháo đường.
• Hút thuốc có thể làm tăng đề kháng insulin, riêng người đã bị tiền tiểu đường nếu không bỏ thuốc thì tiếp tục đối diện nguy cơ bị bệnh tiểu đường loại 2. Hút thuốc lá cũng tăng nguy cơ các biến chứng tiểu đường khác như: viêm phổi, lao, suy thận,…

Tiền tiểu đường có nguy hiểm không?

Sự nguy hiểm của tiền đái tháo đường chính là có thể tiến triển thành đái tháo đường tuýp 2 nếu người bệnh không điều chỉnh chế độ ăn uống khoa học, sống lành lạnh, tập thể dục thường xuyên. Thậm chí, ngay cả khi chưa tiến triển thành đái tháo đường tuýp 2, trên một cơ địa bị rối loạn chuyển hóa, bạn có thể bị tăng huyết áp, mờ mắt, tăng cholesterol xấu, tổn thương tim, mạch máu, đột quỵ, gan nhiễm mỡ, tổn thương mắt, thận.

Phương pháp chẩn đoán và điều trị tiền tiểu đường

BVĐK Tâm Anh TP.HCM quy tụ những bác sĩ chuyên ngành Nội tiết – Đái tháo đường giàu kinh nghiệm, giỏi chuyên môn, tận tâm chăm sóc từng ca bệnh. Đặc biệt, các bác sĩ từng công tác tại các bệnh viện lớn tại Việt Nam. Với kiến thức y học chuyên sâu cùng kinh nghiệm thực tiễn dày dặn, bác sĩ sẽ nhận ra các dấu hiệu tiểu đường giai đoạn đầu, chỉ định người bệnh thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán chỉ số đường huyết tiền tiểu đường. Đơn cử như, người bệnh được lấy máu làm xét nghiệm glucose huyết tương lúc đói, nhịn ăn ít nhất 8 giờ trước khi xét nghiệm.

Nếu kết quả xét nghiệm đường huyết dưới 100 mg/dL thì bình thường.

Nếu đường huyết từ 126 mg/dL trở lên, bạn bị đái tháo đường. Lúc này, bạn sẽ được tiếp tục kiểm tra đường huyết bằng thử nghiệm dung nạp glucose qua đường uống. Sau khi kiểm tra đường huyết lúc đói, bạn được uống dung dịch đường.

Sau 2 giờ, nhân viên y tế sẽ lấy máu để xét nghiệm tiếp (còn gọi là xét nghiệm đường huyết bất kỳ, xét nghiệm đường huyết sau khi ăn).

• Nếu đường huyết dưới 140 mg/dL thì bình thường.
• Nếu đường huyết từ 140 đến 199mg/dL, bạn bị tiền tiểu đường.
• Nếu đường huyết từ 200 mg/dL trở lên, bạn bị đái tháo đường.

Ngoài ra, bạn sẽ được xét nghiệm HbA1C. Đây là xét nghiệm máu cho biết mức đường huyết trung bình trong 3 tháng qua, thường được dùng để kiểm tra một người bệnh có kiểm soát tốt đường huyết hay không. HbA1C cũng được dùng để chẩn đoán tiền tiểu đường.

Nếu HbA1C dưới 5.6% thì bình thường.

• Nếu HbA1C từ 5.7 đến 6.4% thì tiền tiểu đường.
• Nếu HbA1C từ 6.5% trở lên đã bị đái tháo đường.

>> Tìm hiểu thêm: HbA1c tiền tiểu đường cần làm thế nào để cải thiện?

Bác sĩ có thể chỉ định bạn kiểm tra đường huyết một lần nữa để khẳng định.

Trẻ em cũng có nguy cơ bị tiền đái tháo đường. Theo Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ, trẻ em từ 10 tuổi trở lên nếu thuộc các trường hợp dưới đây nên kiểm tra đường huyết định kỳ để sớm phát hiện tiền đái tháo đường và ngăn chặn kịp thời. Cụ thể:

• Thừa cân, béo phì.
• Có người thân trong gia đình bị đái tháo đường tuýp 2.
• Mẹ của trẻ bị đái tháo đường thai kỳ khi mang thai.

Nếu trẻ có nguy cơ cao bị tiền đái tháo đường có kết quả đường huyết bình thường, Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ khuyên vẫn nên xét nghiệm lại ít nhất 3 năm 1 lần.

Làm sao để phòng ngừa tiền tiểu đường?

Đái tháo đường là một trong những bệnh gây nhiều ca tử vong cao thế giới. Năm 2021, thế giới có 537 triệu người đái tháo đường. Mỗi 5 giây có một người đái tháo đường tử vong. Riêng Việt Nam có hơn 3,5 triệu người bệnh, dự kiến tăng lên 6,5 triệu ca vào năm 2045.

Do đó, khi phát hiện tiền đái tháo đường, bạn nên khám với bác sĩ Nội tiết – Đái tháo đường cũng như lựa chọn bệnh viện có trang thiết bị, máy móc hiện đại để được đánh giá chính xác tình trạng sức khỏe và điều chỉnh chế độ ăn uống. Đây là cơ hội thay đổi cuối cùng trước khi tiền đái tháo đường tiến triển thành bệnh đái tháo đường.

Dưới đây là những điều bạn nên làm để đẩy lùi tiền tiểu đường:

• Thực hiện chế độ ăn uống lành mạnh: Chọn các thực phẩm có chất béo tốt và các dưỡng chất có lợi cho sức khỏe như dầu thực vật, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt, cá, trái cây có chỉ số đường huyết thấp (sơ ri, nho, táo, bơ, bưởi, chuối, ổi,…), rau xanh, nước trà xanh.

Các chuyên gia đánh giá việc sử dụng thực phẩm lành mạnh đóng vai trò rất quan trọng trong quá tình ngăn chặn tiền tiểu đường biến chuyển thành đái tháo đường tuýp 2. Chưa có một khẩu phần ăn chính xác dành cho tất cả người bị tiền đái tháo đường vì mỗi người có cơ địa, thể trạng khác nhau.

• Giảm cân: Người thừa cân béo phì nên giảm cân bằng các phương pháp lành mạnh bằng chế độ ăn Địa Trung Hải (chế độ ăn khuyến khích ăn các thực phẩm: cá, trái cây và rau, đậu và ngũ cốc nguyên hạt; không khuyến khích ăn nhiều thịt, các sản phẩm từ sữa hay đồ ngọt); Chế độ ăn DASH (chế độ ăn kiêng do Viện Tim, Phổi và Máu Quốc gia có trụ sở tại Hoa Kỳ khuyến khích để ngăn ngừa và kiểm soát tăng huyết áp, khuyến khích sử dụng trái cây, rau, ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm từ sữa ít béo); chế độ ăn chay,… Chỉ cần giảm 5% – 10% trọng lượng cơ thể, bạn đã giảm đáng kể nguy cơ tiền tiểu đường tiến triển thành đái tháo đường.
• Luyện tập thể dục: Bạn nên đi bộ 30 phút mỗi ngày hoặc thực hiện các động tác vận động nhẹ nhàng. Vận động làm tăng vận chuyển oxy và các chất dinh dưỡng đến tế bào, giúp hệ thống tim mạch cũng như quá trình chuyển hóa trong cơ thể hiệu quả hơn. Ngoài ra, quá trình vận động giúp kích thích các chất trong não bộ giúp bạn thoải mái tinh thần, giảm căng thẳng, lo lắng… từ đó ngủ ngon, ngủ sâu giấc.
• Ngưng dùng các chất kích thích, thực phẩm chứa nhiều carbohydrat như: Đồ uống có cồn, nước ngọt có ga, thức ăn nhanh, các món chế biến sẵn,…

Phát hiện tiền tiểu đường là cơ hội để bạn ngăn ngừa bệnh đái tháo đường tuýp 2. Do đó, nên điều chỉnh lối sống, chế độ sinh hoạt, ăn uống lành mạnh. Đồng thời, bạn nên đi khám với bác sĩ khoa Nội tiết – Đái tháo đường để được theo dõi sức khỏe, đảm bảo vượt qua tiền tiểu đường thành công.