Xét nghiệm CRP định lượng hỗ trợ phát hiện dấu hiệu viêm trong cơ thể, qua đó gợi ý nhiều bệnh lý liên quan. Vậy, chỉ số CRP là gì? CRP ở mức bao nhiêu thì nguy hiểm?
CRP là chỉ số gì? CRP (hay protein phản ứng C, tiếng Anh: C-reactive protein) là một loại protein do gan sản xuất. CRP thuộc nhóm protein phản ứng giai đoạn cấp tính (APP) đóng vai trò phản ứng với tình trạng viêm. Khi xảy ra viêm, nhiễm trùng hoặc tổn thương mô, protein phản ứng C sẽ được giải phóng vào máu với nồng độ cao để đáp ứng. (1)
Ở trạng thái bình thường, nồng độ CRP sẽ duy trì ở mức thấp. Khi xảy ra tình trạng viêm nhiễm, hệ thống miễn dịch sẽ sản xuất cytokine (các chất kích thích các tế bào viêm hoạt động) và kích thích gan giải phóng lượng lớn APP, trong đó có protein phản ứng C. Qua đó tiêu diệt các tác nhân gây hại hoặc sửa chữa mô tổn thương, dẫn đến hiện tượng sưng đỏ, đau nhức hoặc bầm tím. Nồng độ CRP có thể tăng lên rõ rệt sau 24 – 48 tiếng kể từ khi bắt đầu phản ứng viêm.
CRP là xét nghiệm gì? Đây là xét nghiệm định lượng nồng độ protein C phản ứng trong máu, qua đó kiểm tra và đánh giá tình trạng viêm trong cơ thể. Nồng độ CRP thường tăng cao khi xuất hiện phản ứng viêm, nhiễm trùng hoặc mô bị tổn thương. Phương pháp này có khả năng cảnh báo mức độ viêm nhưng không thể cho biết chính xác vị trí hay nguyên nhân gây tổn thương. Vì vậy, để chẩn đoán chính xác và toàn diện nhất, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm khác hoặc chẩn đoán hình ảnh.
Có 2 loại xét nghiệm protein phản ứng C phổ biến gồm:
Đây là xét nghiệm tiêu chuẩn đo nồng độ CRP trong máu ở khoảng 8 – 1.000 mg/L. Phương pháp này có thể được chỉ định khi nghi ngờ mắc bệnh nhiễm trùng hoặc bệnh liên quan đến viêm (viêm khớp dạng thấp, lupus ban đỏ hoặc viêm ruột) hoặc theo dõi mức độ đáp ứng của người bệnh với phác đồ điều trị.
Xét nghiệm này đo nồng độ protein C phản ứng trong máu ở mức 0,3 – 10 mg/L. Độ nhạy của hs-CRP cao hơn so với xét nghiệm phản ứng CRP tiêu chuẩn và được áp dụng chủ yếu để đánh giá nguy cơ mắc bệnh tim. Phương pháp này có thể được chỉ định sau khi xem xét những yếu tố nguy cơ như lối sống, tiền sử gia đình và tình trạng sức khỏe tổng thể.
Xét nghiệm CRP có thể cảnh báo những vấn đề như:
Nồng độ CRP trong máu ở người khỏe mạnh thường rất thấp. Chỉ số CRP trong máu tăng từ trung bình đến nghiêm trọng có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiễm trùng nghiêm trọng hoặc các vấn đề sức khỏe khác liên quan đến viêm.
Xét nghiệm có thể được chỉ định thực hiện để theo dõi biến chứng sau phẫu thuật. Thông thường, nồng độ CRP sẽ tăng nhẹ sau phẫu thuật và giảm dần sau đó. Tuy nhiên, tình trạng này kéo dài với mức độ nghiêm trọng tăng dần có khả năng cảnh báo nhiễm trùng hậu phẫu và những biến chứng khác.
Để kiểm tra khả năng mắc hoặc tái phát bệnh tim mạch, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện xét nghiệm phản ứng CRP độ nhạy cao. Phương pháp này được cân nhắc trong trường hợp người bệnh có 10 – 20% nguy cơ mắc bệnh tim trong vòng 10 năm tới. Bên cạnh đó, bác sĩ còn đánh giá dựa trên những yếu tố liên quan đến tiền sử gia đình, lối sống, bệnh sử và sức khỏe tổng thể.
Nồng độ CRP trong máu có thể thay đổi theo thời gian. Vì vậy, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện xét nghiệm hs-CRP 2 lần (cách nhau khoảng 2 tuần) để kiểm tra và đánh giá chính xác nhất. Chỉ số hs-CRP tăng cao chỉ là một trong những yếu tố nguy cơ và cần kết hợp thêm những xét nghiệm khác để đưa ra chẩn đoán cuối cùng.
Kết quả xét nghiệm CRP có thể tăng nhẹ do hút thuốc, mang thai, mất ngủ, tuổi tác cao… Chỉ số này tăng từ trung bình đến cao có khả năng là dấu hiệu cảnh báo cơ thể đang bị viêm hoặc nhiễm trùng. Tùy theo trường hợp, bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm bổ sung phù hợp để xác định chính xác nhất nguyên nhân và vị trí gây viêm.
Chỉ số protein phản ứng C tăng có thể do những bệnh lý như:
Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm CRP trong những trường hợp như:
Trước khi thực hiện xét nghiệm CRP, bác sĩ sẽ hướng dẫn những việc cần chuẩn bị để đảm bảo kết quả chính xác nhất. Người bệnh có thể được yêu cầu tránh vận động mạnh và sử dụng một số loại thuốc (nếu có). Phần lớn trường hợp không cần nhịn ăn, trừ khi mẫu máu được sử dụng đồng thời cho những xét nghiệm khác yêu cầu điều này.
Xét nghiệm protein phản ứng C yêu cầu lấy mẫu máu. Quy trình này thường diễn ra trong khoảng 5 phút với các bước sau:
Nồng độ CRP được xem là bình thường khi dưới 0,9 mg/dL. Tuy nhiên, ngưỡng tham chiếu sẽ khác nhau tùy từng đơn vị xét nghiệm. Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn chính xác nhất. Ngoài ra, trong một số trường hợp, CRP thấp không đồng nghĩa với việc không xảy ra phản ứng viêm và cần thực hiện thêm những xét nghiệm cần thiết để đưa ra kết luận cuối cùng.
Như đã đề cập, ngưỡng tham chiếu của xét nghiệm sinh hóa máu CRP định lượng có thể khác nhau ở mỗi cơ sở y tế. Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn cụ thể về kết quả xét nghiệm. Biểu đồ mức độ protein phản ứng C có thể tham khảo như sau: (2)
Đối với xét nghiệm hs-CRP, nồng độ protein C phản ứng trên 3 mg/L có thể gợi ý nguy cơ cao mắc bệnh tim mạch. Tuy nhiên, cần kết hợp thêm những phương pháp khác như xét nghiệm cholesterol máu để đưa ra đánh giá toàn diện và đầy đủ nhất.
Chi phí thực hiện xét nghiệm luôn được nhiều người bệnh quan tâm. Tuy nhiên, rất khó để đưa ra một con số chính xác. Thông thường, giá cả sẽ dao động tùy theo cơ sở y tế, xét nghiệm kèm theo và nhiều yếu tố khác. Nếu có nhu cầu kiểm tra định lượng CRP hoặc những chỉ số khác, người bệnh có thể liên hệ Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, khách hàng thông qua fanpage, website hoặc hotline: 093 180 6858 – 0287 102 6789 (TP.HCM), 024 3872 3872 – 024 7106 6858 (Hà Nội).
Đa số trường hợp làm xét nghiệm protein phản ứng C không cần nhịn ăn. Tuy nhiên, nếu có chỉ định thực hiện cùng lúc với những xét nghiệm khác như đường huyết, mỡ máu hoặc chức năng gan, người bệnh có thể được yêu cầu nhịn ăn để tránh ảnh hưởng đến kết quả.
Đây là 2 chỉ số được sử dụng rộng rãi để phát hiện dấu hiệu viêm nhưng cách phản ứng của mỗi xét nghiệm khác nhau. Nồng độ CRP thường tăng nhanh sau vài giờ khi nhiễm trùng và giảm dần trong khoảng 3 – 7 ngày nếu quá trình viêm được kiểm soát. Ngược lại, nồng độ ESR tăng chậm hơn và có thể duy trì ở mức cao trong thời gian dài dù tình trạng viêm đã thuyên giảm. Tùy theo trường hợp, bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện riêng lẻ hoặc kết hợp cả hai xét nghiệm để đánh giá kết quả đầy đủ nhất. (3)
Nồng độ CRP trong máu là một trong những chỉ số quan trọng cảnh báo tình trạng viêm của cơ thể, bao gồm cả phản ứng xảy ra trong ung thư. Tuy nhiên, xét nghiệm này không có tính đặc hiệu trong chẩn đoán và đánh giá kết quả điều trị ung thư vì phản ứng viêm có thể xảy ra do những nguyên nhân khác như bệnh tự miễn, nhiễm trùng, tổn thương mô… Để phát hiện ung thư, bác sĩ cần phối hợp nhiều phương pháp như khám lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh, xét nghiệm tìm dấu ấn ung thư…
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Xét nghiệm CRP có ý nghĩa trong việc phát hiện dấu hiệu viêm và đánh giá kết quả điều trị của nhiều bệnh lý như viêm khớp dạng thấp hay lupus ban đỏ hệ thống. Tuy nhiên, để xác định nguyên nhân và vị trí gây viêm, bác sĩ có thể kết hợp thêm những xét nghiệm và chụp chiếu khác. Qua đó đưa ra chẩn đoán toàn diện và chính xác nhất, hỗ trợ xây dựng phương án điều trị tối ưu.
