Viêm màng não do lao cần xử trí thế nào?

Viêm màng não do lao là bệnh lý nguy hiểm, nguy cơ đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Bệnh thường khởi phát âm thầm, dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác trong giai đoạn đầu, sau đó tiến triển nhanh và để lại di chứng lâu dài. Vậy ai dễ mắc viêm màng não do lao, dấu hiệu và cách điều trị như thế nào?

Viêm màng não do lao là bệnh gì?

Viêm màng não do lao là tình trạng vi khuẩn lao xâm nhập hệ thần kinh trung ương qua đường máu hoặc từ các ổ viêm lân cận. Khi vào màng não, vi khuẩn gây viêm, hình thành dịch tiết dày, làm tắc dòng lưu thông dịch não tủy (DNT) và tăng áp lực nội sọ. Bệnh lý này thường gặp nhất ở trẻ dưới 5 tuổi và người trưởng thành có hệ miễn dịch suy yếu, đặc biệt tại các khu vực có tỷ lệ lao cao.

Bên cạnh vi khuẩn lao, viêm màng não còn có thể do virus, vi khuẩn khác, nấm hoặc một số tác nhân khác gây ra. Mỗi dạng bệnh có đặc điểm tiến triển, phương pháp chẩn đoán và điều trị riêng.

Nếu không được điều trị, người bệnh có thể bị đe dọa đến tính mạng, với tỉ lệ lên đến 50%. Nhiều trường hợp sống sót phải chịu di chứng thần kinh vĩnh viễn. (1)

Dấu hiệu nhận biết viêm màng não do lao

Viêm màng não do lao thường tiến triển chậm, với triệu chứng khác nhau tùy theo từng giai đoạn. Người bệnh nên theo dõi, nhận biết sớm để can thiệp điều trị kịp thời:

1. Triệu chứng ban đầu

Ở giai đoạn đầu, viêm màng não do lao thường có biểu hiện không đặc hiệu, dễ nhầm lẫn với các tình trạng nhiễm siêu vi thông thường. Những triệu chứng thường gặp bao gồm:

• Sốt nhẹ, mệt mỏi kéo dài nhiều tuần
• Đau đầu âm ỉ
• Chán ăn, sụt cân
• Dễ cáu gắt hoặc thay đổi hành vi (thường gặp ở trẻ em)

2. Triệu chứng rõ ràng

Khi nhiễm trùng lan rộng và tình trạng viêm diễn tiến nghiêm trọng hơn, các triệu chứng thần kinh đặc hiệu bắt đầu xuất hiện, bao gồm:

• Đau đầu dữ dội kèm cứng gáy
• Buồn nôn, nôn mửa do tăng áp lực nội sọ
• Sợ ánh sáng (nhạy cảm ánh sáng)
• Rối loạn tri giác: lơ mơ, lú lẫn, thậm chí hôn mê
• Liệt dây thần kinh sọ, thường biểu hiện nhìn đôi hoặc yếu mặt

3. Biến chứng

Nếu không được điều trị hoặc điều trị muộn, viêm màng não do lao có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như:

• Não úng thủy: Tắc dòng chảy dịch não tủy, làm não phù to
• Đột quỵ: Viêm mạch máu quanh não gây thiếu máu cục bộ
• Động kinh: Do kích thích hoặc sẹo trên vỏ não
• Di chứng thần kinh vĩnh viễn: Liệt, điếc, suy giảm nhận thức
• Tử vong: Nguy cơ cao, đặc biệt ở trẻ em và người suy giảm miễn dịch

Ai dễ mắc viêm màng não do lao?

Viêm màng não do lao có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi. Tuy nhiên, nhóm đối tượng có nguy cơ cao là những người đã hoặc đang nhiễm lao và có hệ miễn dịch yếu hoặc điều kiện sống không đảm bảo, làm tăng khả năng phơi nhiễm với vi khuẩn lao, bao gồm:

• Trẻ em dưới 5 tuổi: Do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, dễ bị vi khuẩn xâm nhập và lan rộng.
• Người nhiễm HIV/AIDS: Nguy cơ mắc lao nói chung và lao hệ thần kinh nói riêng cao hơn nhiều lần so với người bình thường.
• Người suy giảm miễn dịch: Người mắc bệnh ung thư, tiểu đường, suy thận mạn hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch.
• Người sống trong khu vực lưu hành lao: Các quốc gia có tỷ lệ lao cao, điều kiện dinh dưỡng kém.
• Người từng mắc bệnh lao phổi: Người từng mắc lao, đặc biệt khi bệnh chưa được điều trị đầy đủ hoặc có tình trạng suy giảm miễn dịch, có nguy cơ mắc lao ngoài phổi, bao gồm lao màng não. (2)

Ngoài ra, viêm màng não còn có thể do nhiều tác nhân khác, trong đó viêm màng não mô cầu là một dạng nhiễm khuẩn có thể diễn tiến nhanh và cần được nhận biết, xử trí kịp thời.

Phương pháp điều trị viêm màng não do lao

Điều trị viêm màng não do lao cần tiến hành sớm, bác sĩ có thể phối hợp thuốc kháng lao đặc hiệu cùng các biện pháp hỗ trợ để giảm viêm và ngăn ngừa biến chứng:

• Thuốc kháng lao: Phác đồ thường bao gồm các thuốc đặc trị trong giai đoạn tấn công (2 tháng), sau đó duy trì bằng các thuốc liên quan kéo dài từ 7-10 tháng.
• Corticosteroid: Thường được chỉ định sử dụng để giảm viêm màng não và nguy cơ biến chứng thần kinh.
• Điều trị biến chứng: Dẫn lưu dịch não tủy đối với não úng thuỷ, sử dụng thuốc chống co giật đối với các trường hợp động kinh, tập phục hồi chức năng nếu bị đột quỵ.
• Chăm sóc hỗ trợ: Bổ sung dinh dưỡng hợp lý, kiểm soát đường huyết, điều trị đồng nhiễm HIV (nếu có) để tăng hiệu quả điều trị.

Lưu ý, điều trị viêm màng não do lao là một quá trình lâu dài và phức tạp, cần được theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ chuyên khoa. Ngoài ra, người bệnh cần tuân thủ đầy đủ phác đồ điều trị theo chỉ định để giảm nguy cơ di chứng và đe dọa đến tính mạng.

Di chứng có thể gặp sau khi mắc bệnh

Viêm màng não do lao có thể để lại di chứng thần kinh lâu dài. Tỷ lệ và mức độ nặng nhẹ tùy thuộc vào giai đoạn phát hiện, đáp ứng điều trị và tình trạng sức khỏe nền của bệnh nhân. Những di chứng thường gặp bao gồm:

• Rối loạn vận động: Liệt nửa người, yếu chi, dáng đi không vững do tổn thương thần kinh trung ương.
• Rối loạn ngôn ngữ và nhận thức: Giảm trí nhớ, chậm phát triển trí tuệ ở trẻ nhỏ, sa sút trí tuệ ở người lớn.
• Động kinh mạn tính: Co giật tái phát do sẹo hoặc ổ tổn thương não.
• Rối loạn thính giác và thị giác: Điếc, mù hoặc nhìn mờ do tổn thương dây thần kinh sọ.
• Rối loạn hành vi và cảm xúc: Trầm cảm, cáu gắt hoặc thay đổi tính cách.

Ngoài những di chứng kể trên, viêm màng não có thể gây nhiều ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ thần kinh và các chức năng khác của cơ thể. Người đọc có thể tham khảo bài viết bệnh viêm màng não có nguy hiểm không để tìm hiểu thêm về những biến chứng và hậu quả lâu dài có thể xảy ra.

Trong những trường hợp này, tập phục hồi chức năng thần kinh, trị liệu tâm lý… đóng vai trò rất quan trọng, giúp đẩy nhanh tốc độ hồi phục và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Một số câu hỏi thường gặp

Dưới đây là phần giải đáp một số thắc mắc thường gặp liên quan đến tình trạng viêm màng não do lao:

1. Tỷ lệ sống của bệnh nhân viêm màng não do lao là bao nhiêu?

Tỷ lệ sống khi mắc viêm màng não do lao phụ thuộc vào thời điểm chẩn đoán và điều trị. Nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ, tỷ lệ điều trị hiệu quả cao. Các trường hợp nặng hoặc nhập viện muộn có thể đối mặt với nguy cơ tử vong. Trong số người bệnh còn sống, khoảng 20 – 30% có thể phải chịu di chứng thần kinh vĩnh viễn.

2. Mọi người có nguy cơ lây nhiễm khi tiếp xúc với người bệnh không?

Viêm màng não do lao không lây trực tiếp qua tiếp xúc thông thường như bắt tay hay dùng chung đồ. Nguy cơ lây nhiễm chủ yếu do người mắc bệnh lao phổi ho, hắt hơi làm phát tán vi khuẩn lao vào không khí. Vì vậy, khi tiếp xúc gần với người bệnh viêm màng não do lao nhưng không đi kèm lao phổi, nguy cơ lây nhiễm thấp.

Viêm màng não do lao rất nguy hiểm, có thể tiến triển nhanh chóng sang các biến chứng nặng và để lại di chứng lâu dài. Để cải thiện tiên lượng sống, người bệnh nên theo dõi, nhận diện sớm triệu chứng, thăm khám chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.