Viêm màng não do amip ít gặp nhưng có nguy cơ để lại hậu quả nặng nề, thậm chí đe dọa tính mạng người bệnh. Vậy, dấu hiệu nhận biết của bệnh là gì? Phương pháp điều trị và phòng ngừa như thế nào?
Đây là bệnh nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương hiếm gặp nhưng rất nguy hiểm do các loài amip tự do gây ra. Trong đó, amip gây viêm màng não phổ biến là Naegleria fowleri (N. fowleri – hay amip ăn não), dẫn đến viêm màng não amip nguyên phát (PAM). Loài này sinh sống chủ yếu trong các vùng nước ngọt nông và ấm như sông hồ hoặc suối nước nóng và thường gây bệnh ở trẻ em và thanh thiếu niên hoặc người thường xuyên bơi lặn trong môi trường nước kém vệ sinh. Ngoài ra, một số loài amip tự do khác như Acanthamoeba và Balamuthia mandrillaris cũng có thể tấn công não, dẫn đến viêm não amip dạng u hạt (GAE). (1)
Nguyên nhân gây bệnh chủ yếu do loài amip Naegleria fowleri sinh sống trong môi trường nước ấm (khoảng 25 – 40 độ C) hoặc nước chưa qua xử lý. Tình trạng nhiễm trùng xảy ra khi nước chứa N. fowleri chảy vào mũi rồi di chuyển dọc theo dây thần kinh khứu giác đến não, sau đó phá hủy mô não và gây viêm màng não.
Mặt khác, một người có thể mắc bệnh nếu hít phải bụi có chứa tác nhân gây bệnh. Tuy nhiên, bệnh không lây truyền trong trường hợp uống nước chứa amip hoặc tiếp xúc với người bệnh. (2)
Những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh có thể gồm:
Triệu chứng viêm màng não do amip có thể xuất hiện đột ngột sau khoảng 2 – 15 ngày kể từ khi tiếp xúc với tác nhân gây bệnh. Những dấu hiệu thường gặp có thể gồm:
Bệnh sẽ tiến triển nhanh chóng từ khi khởi phát triệu chứng đầu tiên và dẫn đến những biến chứng như tăng áp lực nội sọ, động kinh, ảo giác và hôn mê. Nguy hiểm hơn, bệnh có thể gây tỷ lệ tử vong cực kỳ cao. Thời gian tử vong dao động khoảng 1 – 12 ngày kể từ khi xuất hiện triệu chứng và khoảng 6 – 17 ngày tính từ thời điểm phơi nhiễm.
Chẩn đoán sớm và điều trị nhiễm trùng amip ăn não đóng vai trò quan trọng giảm thiểu tối đa các biến chứng nguy hiểm. Vì vậy, nếu bị sốt hoặc đau đầu bất thường, đặc biệt sau khi bơi ở vùng nước ấm hoặc dùng nước rửa mũi không đảm bảo an toàn, người bệnh nên thăm khám với bác sĩ chuyên khoa thần kinh càng sớm càng tốt để được kiểm tra và can thiệp kịp thời. (3)
Chẩn đoán viêm màng não amip thường khó khăn do các triệu chứng ban đầu không đặc hiệu và bệnh diễn tiến nhanh. Thông thường, bác sĩ có thể căn cứ dựa trên tiền sử bơi lội, vui chơi ở khu vực nước ngọt không đảm bảo vệ sinh hoặc tiếp xúc với nước tù đọng khoảng 1 – 9 ngày trước đó để nghi ngờ mắc bệnh. Để xác nhận chẩn đoán, bác sĩ có thể chỉ định những xét nghiệm như:
Đây là một trong những phương pháp chẩn đoán chính cho bệnh viêm màng não do amip. Bác sĩ sẽ dùng kim chuyên dụng để lấy một lượng dịch não tủy cần thiết và đem đến phòng xét nghiệm để phân tích và tìm kiếm dấu hiệu bất thường.
Phương pháp này có thể chống chỉ định với những trường hợp như nhiễm trùng ở vị trí chọc kim, rối loạn đông máu, đang dùng thuốc chống đông máu… Nếu nghi ngờ người bệnh bị phù gai thị hoặc khiếm khuyết thần kinh khu trú, cần chụp MRI hoặc CT trước khi thực hiện để hạn chế biến chứng nguy hiểm.
Những dấu hiệu trong dịch não tủy gợi ý nhiễm N. fowleri có thể gồm:
Đây là phương pháp hỗ trợ phát hiện DNA của N. fowleri trong dịch não tủy. Qua đó góp phần tăng độ nhanh chóng và chính xác trong quá trình chẩn đoán bệnh.
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện kỹ thuật giải trình tự gen thế hệ mới (NGS). Phương pháp này hỗ trợ tìm kiếm và xác định tác nhân gây bệnh trong máu và dịch não tủy.
Đây là những kỹ thuật sử dụng kháng thể đặc hiệu để phát hiện kháng nguyên tương ứng. Qua đó giúp xác định sự xuất hiện của amip trong mẫu mô hoặc máu của người bệnh.
Hiện chưa có phương pháp điều trị chuẩn cho viêm màng não do amip, bệnh tiến triển rất nhanh và nguy hiểm. Tuy nhiên, việc điều trị cần được tiến hành càng sớm càng tốt nhằm hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm. Tùy theo tình trạng của người bệnh, bác sĩ sẽ chỉ định phối hợp những loại thuốc phù hợp, chẳng hạn như:
Hiện bệnh chưa có phương pháp điều trị ngoại khoa được khuyến nghị. Việc điều trị chủ yếu vẫn là nội khoa, tập trung phối hợp nhiều loại thuốc chống ký sinh trùng và các biện pháp hỗ trợ khác.
Để phòng tránh viêm màng não do amip, mỗi người nên chủ động thực hiện những biện pháp như:
Để đặt lịch thăm khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Viêm màng não do amip có thể diễn tiến nặng và đe dọa tính mạng của người bệnh kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên. Cách tốt nhất để phòng tránh là hạn chế để nước xâm nhập vào mũi, đặc biệt là nước bẩn hoặc chưa qua xử lý. Nếu phát hiện những dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh, người bệnh cần nhanh chóng thăm khám chuyên khoa thần kinh để được chẩn đoán và can thiệp kịp thời.
