Viêm màng não do virus: Thông tin đầy đủ

Bệnh viêm màng não do virus xảy ra ở màng não (màng bao quanh não và tủy sống), virus là tác nhân gây bệnh. Vậy, bệnh có nguy hiểm không và được chẩn đoán, điều trị thế nào?

Viêm màng não do virus là gì?

Viêm màng não do virus là một bệnh lý xảy ra khi lớp màng bao quanh não và tủy sống bị viêm do nhiễm virus (không phải do vi khuẩn cho nên bệnh còn được gọi là viêm màng não vô khuẩn). Tình trạng này xảy ra phổ biến ở trẻ em hơn người lớn.

Dù viêm màng não do virus và viêm màng não do vi khuẩn đều là những dạng nhiễm trùng gây viêm màng não, nhưng chúng bắt nguồn từ các tác nhân khác nhau. Bệnh thường nhẹ và có thể hồi phục mà không cần điều trị đặc hiệu. Ngược lại, viêm màng não do vi khuẩn là bệnh lý nghiêm trọng, có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe nếu không được điều trị kịp thời.

Với các xét nghiệm chẩn đoán cụ thể, chỉ có bác sĩ mới có thể xác định chính xác loại viêm màng não mà người bệnh mắc phải, do các triệu chứng của hai loại này khá giống nhau. Nếu nghi ngờ bị viêm màng não, người bệnh nên đến cơ sở y tế ngay lập tức để được bác sĩ khám, chẩn đoán. (1)

Triệu chứng viêm màng não do virus

Các triệu chứng viêm màng não do virus có thể khởi phát đột ngột, bao gồm:

• Sốt
• Ớn lạnh
• Đau đầu
• Cổ cứng, khó cử động
• Buồn nôn hoặc nôn
• Nhạy cảm với ánh sáng (sợ ánh sáng)
• Mất cảm giác ngon miệng
• Khó tập trung
• Nhìn đôi (mắt thấy hình ảnh bị chồng lên nhau).

Đôi khi, trước khi xuất hiện triệu chứng viêm màng não, người bệnh có thể gặp các biểu hiện của một đợt nhiễm virus thông thường như sổ mũi, ho, đau nhức cơ thể hoặc phát ban. Tuy nhiên, điều này không phải lúc nào cũng xảy ra.

Việc nhận biết bệnh ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh có thể khó khăn do các biểu hiện thường không rõ ràng. Một số dấu hiệu có thể hỗ trợ bác sĩ nhận biết bệnh bao gồm:

• Sốt
• Nôn mửa
• Thóp (vùng mềm trên đầu trẻ) phồng lên
• Dễ quấy khóc, cáu gắt
• Bú ít hoặc bỏ bú
• Ngủ nhiều bất thường hoặc khó đánh thức
• Mệt mỏi, ít phản ứng hoặc phản ứng chậm.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh nên đến gặp bác sĩ thăm khám khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ viêm màng não do virus. Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh và quyết định xem có cần điều trị hay không, chẳng hạn như sử dụng kháng sinh trong trường hợp không loại trừ được viêm màng não do vi khuẩn.

Gọi cấp cứu ngay khi gặp phải các biểu hiện nghiêm trọng như:

• Cổ đau dữ dội hoặc cứng đến mức không thể quay đầu hoặc cúi cằm về phía ngực.
• Đau đầu nghiêm trọng.
• Nhìn thấy hình ảnh chồng lên nhau (nhìn đôi).
• Mất phương hướng, lú lẫn hoặc thay đổi bất thường trong hành vi, nhận thức.

Nguyên nhân viêm màng não do virus

Một số loại virus khác nhau có thể gây ra viêm màng não, gồm:

• Các loại virus đường ruột không gây bại liệt (như những virus gây bệnh tay chân miệng)
• Viêm màng não do virus Herpes (HSV)
• Virus Epstein-Barr, loại virus cũng gây ra bệnh bạch cầu đơn nhân
• Virus Varicella Zoster (VZV), tác nhân gây bệnh thủy đậu và zona thần kinh
• Virus quai bị
• Virus sởi
• Các loại Arbovirus, ví dụ như virus Tây sông Nile và virus Zika
• Virus HIV
• Virus cúm, nguyên nhân gây bệnh cúm mùa
• Virus Lymphocytic Choriomeningitis (LCMV), có thể gây viêm màng não lympho bào.

Yếu tố nguy cơ gây bệnh

Bất kỳ ai cũng có thể mắc viêm màng não do virus, nhưng một số người có nguy cơ cao hơn, bao gồm:

• Trẻ em dưới 5 tuổi.
• Người có hệ miễn dịch suy yếu do mắc các bệnh như rối loạn tự miễn, HIV, ung thư hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch.
• Những người sống trong môi trường tập thể, như ký túc xá sinh viên hoặc doanh trại, nơi virus dễ dàng lây lan hơn. (2)

Viêm màng não do virus có lây không?

Virus viêm màng não có thể lây truyền từ người này sang người khác. Việc lây lan có thể xảy ra qua các con đường như:

• Ho hoặc hắt hơi, khiến các giọt bắn chứa virus phát tán vào không khí.
• Tiếp xúc gần với người nhiễm bệnh.
• Dùng chung thức ăn, đồ uống hoặc các vật dụng cá nhân như ly, muỗng, khăn mặt…
• Sờ vào các bề mặt bị nhiễm virus rồi chạm vào mắt, mũi hoặc miệng.

Một số loại virus gây viêm màng não còn có thể lây qua vết đốt của muỗi mang mầm bệnh, chẳng hạn như virus Tây sông Nile hoặc Zika.

Như vậy, các loại virus có thể gây viêm màng não đều có khả năng lây truyền. Tuy nhiên, trong đa số trường hợp, chúng không trực tiếp gây viêm màng não mà có thể dẫn đến các bệnh lý khác. Ví dụ, virus cúm chủ yếu gây nhiễm trùng đường hô hấp hơn là gây viêm màng não.

Viêm màng não do virus có nguy hiểm không?

Bệnh ít gây ra biến chứng nghiêm trọng hơn so với viêm màng não do vi khuẩn. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể dẫn đến hậu quả đáng lo ngại, đặc biệt là ở trẻ nhỏ, như:

• Mất thị lực
• Mất thính lực
• Suy giảm trí nhớ và khả năng tập trung
• Rối loạn vận động và thăng bằng
• Khó khăn trong quá trình học tập.

Bệnh ít gây ra biến chứng nghiêm trọng hơn so với viêm màng não mô cầu, bệnh có thể diễn tiến nhanh và gây biến chứng nguy hiểm.

Cách chẩn đoán bệnh

Bác sĩ có thể chẩn đoán bệnh thông qua việc khám thần kinh và xét nghiệm dịch não tủy (chất lỏng bao quanh não và tủy sống). Bác sĩ cũng có thể lấy mẫu máu hoặc phân, lấy dịch mũi hoặc họng hay chỉ định chụp não để hỗ trợ chẩn đoán.

Một số phương pháp xét nghiệm mà bác sĩ có thể sử dụng để xác định bệnh, gồm:

• Chọc dò tủy sống: Lấy mẫu dịch não tủy để xét nghiệm xem có dấu hiệu nhiễm trùng hay không.
• Xét nghiệm máu: Giúp phát hiện các dấu hiệu viêm hoặc xác định loại virus.
• Lấy dịch mũi hoặc họng: Mẫu được thu thập để tìm kiếm sự hiện diện của virus gây bệnh.
• Chẩn đoán hình ảnh: Các kỹ thuật như chụp CT hoặc MRI có thể giúp quan sát các dấu hiệu viêm hoặc bất thường trong não.
• Xét nghiệm phân: Trong một số trường hợp, mẫu phân cũng được kiểm tra để tìm virus hoặc các tác nhân gây bệnh khác.

Cách điều trị viêm màng não do virus

Việc điều trị viêm màng não do virus tùy thuộc vào loại virus gây bệnh. Một số loại virus có thể được kiểm soát bằng thuốc kháng virus. Bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc để giảm viêm hoặc kiểm soát các triệu chứng như đau đầu, sốt hoặc mất nước.

Một số loại thuốc và phương pháp điều trị mà bác sĩ có thể sử dụng, gồm:

• Thuốc kháng sinh: Dù không có tác dụng đối với virus nhưng kháng sinh đôi khi vẫn được sử dụng ban đầu để đề phòng viêm màng não do vi khuẩn – dạng nghiêm trọng hơn và cần điều trị ngay.
• Thuốc kháng virus: Ví dụ, một số loại thuốc có thể điều trị virus herpes simplex hoặc varicella zoster. Một số loại thuốc khác có thể được dùng để điều trị cúm do virus.
• Corticosteroid: Loại thuốc này có tác dụng giảm viêm.
• Thuốc giảm đau: Dùng để kiểm soát triệu chứng đau đầu, đau cơ hoặc sốt.
• Truyền dịch tĩnh mạch (IV): Giúp bù nước và chất điện giải nếu người bệnh bị mất nước do sốt hoặc nôn mửa.

Trung tâm Khoa học Thần kinh, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM là cơ sở y tế uy tín thăm khám, chẩn đoán, điều trị hiệu quả nhiều bệnh lý thần kinh-sọ não-cột sống, bao gồm cả bệnh. Nơi đây quy tụ đội ngũ bác sĩ dày dạn kinh nghiệm, được trang bị nhiều máy móc, công nghệ y học tân tiến, phục vụ tối ưu cho quá trình khám chữa bệnh. Quy trình khám chữa bệnh chuyên nghiệp, chi phí phải chăng, áp dụng đầy đủ các chính sách bảo hiểm.

Biện pháp phòng ngừa viêm màng não virus

Bên cạnh việc đến cơ sở y tế khám sức khỏe định kỳ 1-2 lần/năm, mỗi người có thể bảo vệ bản thân và gia đình khỏi nguy cơ mắc viêm màng não do virus bằng những biện pháp sau:

• Giữ vệ sinh tay sạch sẽ: Thường xuyên rửa tay, đặc biệt là trong mùa cảm cúm, trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh hoặc thay tã cho trẻ.
• Vệ sinh bề mặt tiếp xúc: Khử trùng các vật dụng và bề mặt hay được chạm vào, như tay nắm cửa, điện thoại, đồ chơi…
• Quan hệ tình dục an toàn: Sử dụng bao cao su khi quan hệ để giảm nguy cơ lây truyền virus qua đường tình dục.
• Tránh muỗi và côn trùng đốt: Mặc quần áo dài, sử dụng thuốc chống côn trùng và ngủ trong màn để phòng ngừa các virus lây qua muỗi.
• Tiêm phòng: Chủng ngừa các bệnh như thủy đậu, cúm, sởi và quai bị có thể giúp ngăn ngừa những virus có thể gây viêm màng não.
• Cách ly khi bị bệnh: Nếu đang mắc bệnh, hãy tránh tiếp xúc gần với người khác. Trường hợp cần tiếp xúc, hãy đeo khẩu trang và không dùng chung vật dụng cá nhân.
• Tìm hiểu thông tin trước khi đi du lịch: Nghiên cứu về các bệnh truyền nhiễm phổ biến tại nơi định đến và chuẩn bị các biện pháp phòng ngừa phù hợp.

Viêm màng não do virus dù ít khi diễn tiến nghiêm trọng, nhưng không thể chủ quan do virus viêm màng não cũng có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm. Viêm màng não virus có nguy hiểm không còn tùy thuộc vào từng trường hợp mắc bệnh. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh hãy nhanh chóng đi khám để được chẩn đoán, điều trị kịp thời.