Cách phân biệt viêm não và viêm màng não chi tiết

Bệnh viêm não và viêm màng não liên quan đến hệ thần kinh trung ương, thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng dễ nhầm lẫn. Tuy nhiên, mỗi bệnh có nguyên nhân, cơ chế, hướng điều trị… khác nhau. Nhận biết hai bệnh lý này góp phần giúp người bệnh đi khám và điều trị kịp thời. Vậy phân biệt viêm não và viêm màng não như thế nào?

Phân biệt viêm não và viêm màng não

1. Điểm khác nhau

Viêm não và viêm màng não là hai bệnh nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương nhưng khác biệt về vị trí tổn thương và bản chất bệnh…

• Viêm não là tình trạng viêm nhiễm xảy ra trực tiếp tại mô não. Điều này làm tổn thương các tế bào thần kinh và mô não, gây rối loạn nghiêm trọng về chức năng não bộ như thay đổi nhận thức, co giật, mất trí nhớ. Nguyên nhân gây bệnh viêm não có thể bắt nguồn từ sự tấn công của các tác nhân như virus herpes simplex, virus thủy đậu hoặc các loại virus siêu vi khác.
• Viêm màng não là tình trạng viêm nhiễm tại màng não – lớp màng mỏng bao phủ não và tủy sống. Bệnh lý này xảy ra do sự tấn công của vi khuẩn (như não mô cầu, phế cầu, Hemophilus influenzae…) hoặc virus, biểu hiện đặc trưng của bệnh có thể bao gồm sốt cao, đau đầu dữ dội, cứng cổ, buồn nôn, nhạy cảm với ánh sáng…

Cơ chế ảnh hưởng của viêm não và viêm màng não đến sức khỏe cũng có sự khác biệt:

• Viêm não gây tổn thương sâu bên trong não
• Viêm màng não ảnh hưởng đến lớp màng bao quanh não, gây phản ứng viêm tại chỗ và dẫn đến các dấu hiệu thần kinh màng não đặc trưng.

2. Điểm giống nhau

Bệnh viêm não và viêm màng não đều thuộc nhóm bệnh nhiễm trùng thần kinh trung ương, có thể do các tác nhân vi sinh vật gây ra và cần được phát hiện, điều trị sớm. Triệu chứng sốt cao, đau đầu, nôn mửa, rối loạn ý thức đều có thể xuất hiện ở cả hai bệnh lý này.

Viêm não và viêm màng não đều tiềm ẩn nguy cơ cao gây tổn thương não vĩnh viễn, khiến người bệnh tử vong… nếu không được điều trị kịp thời. Vì thế, người bệnh cần chú ý theo dõi kỹ các dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh viêm não hay viêm màng não để được thăm khám, điều trị kịp thời. (1)

Các bệnh viêm não và viêm màng não có thể gặp phải

Dưới đây là một số bệnh viêm não và viêm màng não đơn cử có thể gặp phải:

1. Viêm não do virus herpes

Virus herpes simplex (HSV) là nguyên nhân phổ biến gây viêm não cấp tính ở người lớn và trẻ em. Virus này có thể tái hoạt động từ trạng thái tiềm ẩn, gây viêm mô não chủ yếu ở vùng thái dương và trán. Triệu chứng đặc trưng của bệnh lý này bao gồm sốt cao, rối loạn ý thức, co giật, mất trí nhớ, yếu liệt nửa người. Viêm não do HSV nếu không được điều trị kháng virus kịp thời thường dẫn đến tổn thương não nặng nề và để lại di chứng thần kinh lâu dài.

2. Viêm não Nhật Bản

Viêm não Nhật Bản là bệnh truyền nhiễm do virus JEV gây ra, lây qua muỗi Culex. Bệnh phổ biến ở các nước Đông Nam Á và các vùng có khí hậu nhiệt đới. Người bệnh thường biểu hiện triệu chứng sốt cao, nhức đầu dữ dội, li bì, rối loạn vận động, có thể liệt nửa người, co giật… Hiện nay, vaccine phòng ngừa viêm não Nhật Bản đã được triển khai tiêm chủng rộng rãi và là biện pháp hiệu quả để chủ động dự phòng nguy cơ mắc bệnh.

3. Viêm não do siêu vi trùng đường ruột

Nhiễm các loại siêu vi trùng đường ruột như enterovirus, echovirus… cũng là tác nhân gây bệnh viêm não, đặc biệt ở đối tượng trẻ nhỏ và người bị suy giảm miễn dịch. Biểu hiện viêm não do siêu vi trùng đường ruột ban đầu có thể bao gồm sốt, đau đầu, mệt mỏi… thường khởi phát ở mức độ chưa nghiêm trọng. Nếu không được điều trị kịp thời và theo dõi sức khỏe chặt chẽ, bệnh lý này có thể tiến triển thành viêm não nghiêm trọng, gây ra các triệu chứng thần kinh rõ ràng hơn như co giật, rối loạn tri giác…

4. Viêm màng não mủ

Viêm màng não mủ là thể viêm màng não cấp tính do vi khuẩn gây ra với mức độ nguy hiểm cao. Vi khuẩn xâm nhập vào màng não gây phản ứng viêm mạnh, tạo thành mủ trong khoang màng não. Triệu chứng của bệnh lý này có thể bao gồm sốt cao liên tục, đau đầu dữ dội, cứng cổ, rối loạn ý thức, hôn mê… Viêm màng não mủ cần được điều trị kháng sinh khẩn cấp nhằm ngăn ngừa các biến chứng như liệt, co giật, tử vong.

5. Viêm màng não do não mô cầu

Não mô cầu (Neisseria meningitidis) là một trong những tác nhân phổ biến gây viêm màng não mủ. Bệnh phát triển nhanh, gây sốt cao, xuất huyết dạng chấm hoặc mảng trên da, đau đầu, cứng cổ, nôn mửa và có thể tiến triển nhanh đến sốc nhiễm trùng. Trẻ em, thanh thiếu niên và người sống trong môi trường tập thể (ký túc xá, trường học) có nguy cơ mắc phải bệnh lý này cao hơn. Tiêm vaccine não mô cầu là biện pháp phòng bệnh viêm màng não mô cầu cầu an toàn, hiệu quả.

Một người có thể mắc cả hai bệnh viêm não và viêm màng não không?

Viêm não và viêm màng não có thể khởi phát đồng thời ở cùng một người, được gọi là viêm não – màng não. Tình trạng này xảy ra khi tác nhân gây bệnh xâm nhập và lan rộng ở màng não và mô não sâu bên trong.

Viêm não – màng não có thể diễn biến nghiêm trọng, biểu hiện bởi các triệu chứng phối hợp của cả hai bệnh như sốt cao, đau đầu dữ dội, cứng cổ, rối loạn tri giác, co giật và yếu liệt. Người đồng mắc viêm não và viêm màng não cần sớm đến bệnh viện để được bác sĩ thăm khám và điều trị càng sớm càng tốt. Có như vậy, sức khỏe và tính mạng của người bệnh mới có thể được bảo vệ tối ưu, hạn chế biến chứng nguy hiểm.

Các biện pháp phòng bệnh viêm não và viêm màng não

Bên cạnh việc phân biệt viêm não và viêm màng não, mỗi người cần tìm hiểu cách dự phòng nguy cơ mắc bệnh an toàn, hiệu quả. Một số biện pháp giúp dự phòng nguy cơ mắc bệnh viêm màng não, viêm não có thể bao gồm:

• Đi khám và điều trị kịp thời: Mỗi người nên khám sức khỏe định kỳ 1-2 lần/năm. Khi gặp các triệu chứng nghi ngờ viêm não hoặc viêm màng não như sốt cao, đau đầu dữ dội, nôn mửa, co giật…, người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế để được chẩn đoán và xử trí kịp thời.
• Tránh các yếu tố nguy cơ: Mỗi người cần xây dựng lối sống khoa học, hạn chế hút thuốc, tránh tiếp xúc với môi trường ô nhiễm, kiểm soát các bệnh lý nền như tiểu đường hoặc suy giảm miễn dịch.
• Giữ vệ sinh cá nhân sạch sẽ: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, tránh tiếp xúc gần với người bệnh, giữ môi trường sống sạch sẽ và thoáng đãng là điều cần thiết để giảm nguy cơ lây nhiễm.
• Chống muỗi hiệu quả: Sử dụng màn chống muỗi, thuốc xịt chống muỗi và loại bỏ các nơi đọng nước để ngăn ngừa muỗi truyền bệnh viêm não Nhật Bản và các bệnh truyền nhiễm khác (lây truyền qua muỗi).
• Áp dụng chế độ dinh dưỡng hợp lý và tăng cường sức đề kháng: Ăn uống đầy đủ, nghỉ ngơi hợp lý, tập thể dục thường xuyên giúp cơ thể có hệ miễn dịch khỏe mạnh, tăng khả năng chống lại các tác nhân gây bệnh viêm màng não, viêm não.
• Tiêm vaccine phòng ngừa: Mỗi người nên tham khảo ý kiến bác sĩ về việc tiêm phòng đầy đủ các loại vaccine quan trọng như vaccine viêm não Nhật Bản, vaccine não mô cầu, vaccine phòng virus herpes (nếu có chỉ định). Tiêm vaccine là biện pháp giúp tạo miễn dịch chủ động, giảm tỷ lệ mắc bệnh và giảm nguy cơ gặp biến chứng nguy hiểm.

Nhằm bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình, mỗi người nên chủ động đến những cơ sở y tế uy tín, hiện đại, cung cấp đầy đủ các loại vaccine phòng viêm não Nhật Bản, viêm màng não do mô cầu, Hib… để thực hiện tiêm chủng, đơn cử như Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh hoặc Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC. Tiêm chủng đầy đủ theo chỉ định của bác sĩ giúp tăng cường miễn dịch cho bản thân, góp phần xây dựng miễn dịch cộng đồng.

Phân biệt viêm não và viêm màng não giúp người bệnh nhận biết sự khác nhau giữa hai bệnh lý nguy hiểm, có thể để lại di chứng thần kinh, thậm chí gây tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Một số nguyên nhân gây bệnh có thể được phòng ngừa thông qua tiêm vaccine. Ngay khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh, người bệnh cần sớm đến cơ sở y tế uy tín để được thăm khám, chẩn đoán và điều trị phù hợp.