Viêm màng não ở người lớn có thường xảy ra không?

Viêm màng não ở người lớn tiềm ẩn nhiều rủi ro nguy hiểm, có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe nếu không phát hiện, điều trị sớm. Vậy đâu là dấu hiệu, nguyên nhân dẫn đến bệnh và điều trị như thế nào?

Viêm màng não ở người lớn là gì?

Viêm màng não ở người lớn là tình trạng màng não bị viêm, thường do nhiễm trùng, làm tăng áp lực nội sọ và gây tổn thương hệ thần kinh. Bệnh có thể diễn tiến cấp tính (đột ngột), mạn tính (kéo dài nhiều tuần) hoặc tái phát. Mức độ nghiêm trọng của bệnh có thể khác nhau tùy vào nguyên nhân. Một số trường hợp có thể nhẹ và tự khỏi, nhưng cũng có trường hợp nặng, cần can thiệp điều trị khẩn cấp. (1)

Bệnh thường lây truyền qua giọt bắn đường hô hấp và dễ lây lan ở môi trường tập thể, nơi đông người như ký túc xá, trại giam…

Dấu hiệu viêm màng não ở người lớn

Các triệu chứng viêm màng não ở người lớn thường xuất hiện đột ngột trong vài giờ đến vài ngày. Việc nhận biết bệnh từ sớm đóng vai trò quan trọng, giúp người bệnh được can thiệp kịp thời, từ đó cải thiện tiên lượng. Một số dấu hiệu phổ biến của bệnh gồm:

• Sốt cao kèm ớn lạnh
• Đau đầu dữ dội, không giống các cơn đau đầu thông thường
• Cứng cổ, đặc biệt là khi cúi đầu chạm cằm vào ngực
• Sợ ánh sáng (sợ sáng)
• Buồn nôn và nôn
• Lú lẫn, khó tập trung
• Co giật ở một số trường hợp
• Buồn ngủ hoặc khó đánh thức
• Phát ban da, thường gặp trong viêm màng não do não mô cầu.

Ở người cao tuổi hoặc người suy giảm miễn dịch, triệu chứng có thể mờ nhạt hơn, chẳng hạn như mệt mỏi, sốt nhẹ, hoặc chỉ rối loạn tri giác nhưng không có đau đầu rõ ràng.

Nguyên nhân viêm màng não ở người lớn

Viêm màng não ở người lớn có thể do nhiễm virus, vi khuẩn, nấm hoặc ký sinh trùng. Mỗi nguyên nhân dẫn đến triệu chứng, có mức độ nguy hiểm và hướng điều trị khác nhau. (2)

1. Virus

Viêm màng não do virus là thể phổ biến và thường ít nghiêm trọng. Các virus gây bệnh điển hình gồm:

• Virus đường ruột (enterovirus)
• Virus herpes simplex (HSV)
• Virus quai bị
• Virus HIV.

Phần lớn trường hợp có thể hồi phục mà không cần điều trị đặc hiệu, chỉ cần nghỉ ngơi, uống nhiều nước và dùng thuốc giảm đau hạ sốt. Tuy nhiên, nếu nguyên nhân là HSV hoặc HIV, người bệnh cần dùng thuốc kháng virus đặc hiệu theo chỉ định của bác sĩ.

Viêm màng não do virus thường nhẹ, có thể tự khỏi sau khi người bệnh dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ. Con đường lây truyền chủ yếu là lây qua nước bọt, chất nhầy, phân. Bệnh chủ yếu gặp vào mùa hè và mùa thu.

2. Vi khuẩn

Viêm màng não do vi khuẩn là dạng nguy hiểm và có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe nếu không điều trị kịp thời. Các vi khuẩn gây bệnh gồm:

• Neisseria meningitidis (viêm màng não do não mô cầu)

• Streptococcus pneumoniae (viêm màng não do phế cầu)

• Haemophilus influenzae type b (Hib)

• Listeria monocytogenes (gặp ở người cao tuổi, phụ nữ mang thai).

Trong trường hợp mắc bệnh, người bệnh cần nhập viện điều trị ngay bằng kháng sinh tiêm tĩnh mạch và có thể kết hợp corticosteroid để giảm viêm.

Viêm màng não do vi khuẩn thường diễn tiến nhanh, gây biến chứng thần kinh vĩnh viễn, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe. Vì thế, mỗi người nên chủ động tiêm vắc-xin não mô cầu, phế cầu, Hib theo chỉ định của bác sĩ để bảo vệ sức khỏe.

3. Nấm

Viêm màng não do nấm ít gặp và chủ yếu ảnh hưởng đến người có hệ miễn dịch suy yếu như: người nhiễm HIV/AIDS, người bệnh ung thư, người dùng thuốc ức chế miễn dịch… Loại nấm phổ biến là Cryptococcus, thường có trong đất hoặc phân chim. Triệu chứng bệnh thường diễn tiến chậm, cần điều trị bằng thuốc kháng nấm trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng. Đặc biệt, viêm màng não do nấm không có khả năng lây từ người sang người.

4. Ký sinh trùng

Viêm màng não do ký sinh trùng ít gặp nhưng có nguy cơ cao đe dọa đến tính mạng. Một ví dụ điển hình là Naegleria fowleri – loại amip “ăn não” sống trong nước ngọt ấm, có thể xâm nhập qua mũi khi bơi lội.

Một số ký sinh trùng khác cũng có thể gây viêm màng não tăng bạch cầu ái toan (eosinophilic meningitis), chẳng hạn khi ăn ốc sên sống hoặc thực phẩm nhiễm ấu trùng ký sinh. Tình trạng này không lây trực tiếp từ người sang người. Phác đồ điều trị tùy thuộc vào tác nhân gây bệnh, nhưng tiên lượng nhìn chung thường ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe.

Yếu tố nguy cơ gây bệnh

Một số đối tượng có nguy cơ mắc viêm màng não ở người lớn cao hơn do yếu tố sức khỏe, môi trường hoặc lối sống, cụ thể như sau:

• Tuổi tác: Trẻ sơ sinh và người già có hệ miễn dịch yếu hơn, dễ mắc bệnh hơn.
• Hệ miễn dịch suy giảm: Người mắc HIV/AIDS, đang điều trị ung thư, ghép tạng, dùng corticosteroid dài ngày.
• Sống trong môi trường tập thể, là nơi vi khuẩn dễ lây lan như: Ký túc xá, trại lính, nhà tù…
• Không tiêm vắc xin: Chưa tiêm hoặc tiêm không đủ các loại vắc xin phòng Hib, phế cầu, não mô cầu.
• Chấn thương sọ não hoặc phẫu thuật thần kinh: Có thể tạo điều kiện để vi khuẩn xâm nhập vào dịch não tủy.
• Du lịch đến vùng dịch: Những nơi có dịch não mô cầu hoặc listeria lưu hành.

Bệnh viêm màng não ở người lớn có lây không?

Bệnh viêm màng não người lớn có khả năng lây lan nhưng tùy nguyên nhân:

• Viêm màng não do vi khuẩn (não mô cầu, phế cầu, Hib) có thể lây qua đường hô hấp khi ho, hắt hơi, hôn, dùng chung đồ cá nhân.
• Viêm màng não do virus cũng có thể lây, đặc biệt là enterovirus, nhưng mức độ lây lan thường nhẹ hơn.
• Viêm màng não do nấm hoặc ký sinh trùng thường không lây từ người sang người.

Không phải tất cả các loại viêm màng não đều lây. Tuy nhiên, công tác thực hiện cách ly và áp dụng biện pháp phòng ngừa nghiêm ngặt vẫn là yếu tố quan trọng, nhằm phòng tránh lây nhiễm trong cộng đồng.

Người trưởng thành bị viêm màng não có nguy hiểm không?

Viêm màng não ở người lớn nguy hiểm, đặc biệt là viêm màng não do vi khuẩn. Bệnh có nguy cơ gây ra các biến chứng nghiêm trọng như:

• Tổn thương thần kinh vĩnh viễn: Điếc, suy giảm nhận thức, co giật mạn tính, liệt…
• Tử vong nhanh chóng: Một số trường hợp tử vong chỉ trong vòng 24-48 giờ nếu không được điều trị kịp thời.
• Biến chứng toàn thân: Sốc nhiễm khuẩn, đông máu nội mạch lan tỏa, suy đa cơ quan.

Tuy nhiên, nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách, nhiều trường hợp vẫn có thể hồi phục hoàn toàn.

Viêm màng não ở người lớn có chữa được không?

Viêm màng não có thể chữa được nếu phát hiện và can thiệp sớm. Bệnh viêm màng não do virus thường nhẹ và tự khỏi sau vài ngày đến một tuần, trừ HSV và HIV cần dùng thuốc kháng virus. Viêm màng não do vi khuẩn cần dùng kháng sinh mạnh và theo dõi trong bệnh viện, điều trị càng sớm tiên lượng càng tốt. Người mắc viêm màng não do nấm, ký sinh trùng có thể khó chữa hơn, cần điều trị kéo dài và theo dõi sát. Một số trường hợp khỏi bệnh nhưng vẫn còn di chứng thần kinh, đặc biệt là khi can thiệp, điều trị muộn.

Cách chẩn đoán bệnh hiện nay

Để chẩn đoán bệnh, bác sĩ tiến hành đánh giá lâm sàng và chỉ định thực hiện các xét nghiệm, kỹ thuật chẩn đoán cận lâm sàng như:

• Chọc dò dịch não tủy: Chọc dò dịch não tủy là ‘tiêu chuẩn vàng’ trong chẩn đoán, giúp xác định nguyên nhân, mức độ viêm, đo áp lực dịch.
• Xét nghiệm máu: Công thức máu, cấy máu, CRP, procalcitonin… để xác định nhiễm trùng.
• Chẩn đoán hình ảnh: Chụp CT hoặc MRI nếu nghi có phù não, ổ áp xe, hoặc cần loại trừ nguyên nhân khác.
• PCR và test nhanh: Giúp xác định virus, vi khuẩn cụ thể trong dịch não tủy.

Cách điều trị viêm màng não ở người lớn

Tùy vào nguyên nhân gây bệnh, bác sĩ sẽ lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp:

• Kháng sinh tiêm tĩnh mạch: Đây là phương pháp điều trị chủ yếu đối với viêm màng não do vi khuẩn.
• Corticosteroid: Giảm viêm và hạn chế tổn thương thần kinh, đặc biệt hiệu quả với viêm màng não do phế cầu.
• Thuốc kháng virus: Dùng trong trường hợp nhiễm HSV, HIV.
• Thuốc kháng nấm: Sử dụng cho các trường hợp viêm màng não do nấm.
• Điều trị hỗ trợ: Hạ sốt, truyền dịch, chống co giật, chăm sóc hồi sức tích cực khi cần thiết.

Quá trình điều trị thường kéo dài từ vài ngày đến vài tuần. Người bệnh cần ở lại bệnh viện để được theo dõi sát, kiểm soát mọi phản ứng và biến chứng xảy ra.

Trung tâm Khoa học Thần kinh, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là cơ sở y tế uy tín khám, chữa trị hiệu quả nhiều bệnh lý thần kinh-sọ não-cột sống. Trung tâm quy tụ đội ngũ chuyên gia, bác sĩ dày dạn kinh nghiệm, làm chủ hệ thống máy móc, công nghệ, kỹ thuật hiện đại như: hệ thống xét nghiệm tân tiến; hệ thống MRI 1,5 – 3 tesla; hệ thống CT 768 lát cắt, CT 1975 lát cắt, CT hơn 100.000 lát cắt… Quy trình khám chữa bệnh chuyên nghiệp, áp dụng đầy đủ bảo hiểm.

Biện pháp phòng ngừa viêm màng não cho người lớn

Để giảm nguy cơ mắc bệnh viêm màng não ở người lớn, mỗi người nên chủ động thực hiện các biện pháp sau:

• Khám sức khỏe định kỳ 1-2 lần/năm.
• Kiểm tra và điều trị sớm các tình trạng nhiễm trùng tai, xoang, răng miệng để không lan vào não.
• Vệ sinh cá nhân: Rửa tay thường xuyên, không dùng chung vật dụng cá nhân.
• Tránh tiếp xúc với người bệnh hoặc nghi ngờ mắc bệnh.
• Ăn chín, uống sôi.
• Đeo khẩu trang, tránh tụ tập nơi đông người trong thời kỳ dịch bùng phát.
• Tiêm vắc xin đầy đủ: Phế cầu (PPSV23, PCV13), não mô cầu (MenACWY, MenB), Hib…

Viêm màng não ở người lớn là bệnh lý nguy hiểm nhưng có thể chữa khỏi nếu phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Để bảo vệ sức khỏe, mỗi người nên chủ động tiêm phòng đầy đủ theo khuyến nghị, giữ gìn vệ sinh cá nhân, đi khám ngay khi có triệu chứng đau đầu dữ dội, cứng cổ, sốt cao… để được bác sĩ chẩn đoán, điều trị kịp thời.