Tìm hiểu bệnh viêm màng não lympho bào

Viêm màng não lympho bào do virus gây ra và có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh. Bệnh thường khởi phát ở các loài động vật gặm nhấm sau đó lây lan cho con người. Vậy, biểu hiện khi mắc bệnh là gì? Điều trị như thế nào?

Viêm màng não lympho bào là gì?

Viêm màng não lympho bào (Lymphocytic Choriomeningitis, viết tắt: LCM) là bệnh nhiễm trùng màng não do virus lymphocytic choriomeningitis (LCMV) gây ra. LCMV thuộc họ Arenaviridae và lây lan chủ yếu ở các loài động vật gặm nhấm, đặc biệt là chuột nhà (Mus musculus). Chuột có thể mang virus suốt đời mà không biểu hiện triệu chứng nhưng vẫn có thể phát tán mầm bệnh qua phân, nước tiểu hoặc vật liệu làm tổ.

Con người có thể nhiễm LCMV khi tiếp xúc với những chất thải này do hít, ăn thực phẩm nhiễm bẩn hoặc qua vết thương hở trên da và niêm mạc mắt, mũi, miệng. Sau khi xâm nhập vào cơ thể, virus bắt đầu nhân lên và lan theo máu đến những cơ quan khác, đặc biệt là hệ thần kinh trung ương do đặc tính hướng thần kinh mạnh (neurotropism).

Tại đây, phản ứng miễn dịch được kích hoạt để loại bỏ virus nhưng đồng thời gây tổn thương màng não, mô não, đám rối mạch mạc và những cấu trúc khác. Viêm màng não đặc trưng qua tình trạng số lượng tế bào lympho (một loại tế bào bạch cầu) tăng bất thường – hệ quả thường gặp của viêm màng não. Nguy cơ mắc bệnh cao hơn ở phụ nữ mang thai, người suy giảm miễn dịch hoặc ghép tạng. (1)

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây bệnh

Tác nhân gây bệnh là virus lymphocytic choriomeningitis (hay virus viêm màng não lympho bào) lây lan tự nhiên ở các loài động vật gặm nhấm như chuột. Con người có thể nhiễm virus qua những con đường gồm:

• Hít phải khí dung chứa virus từ nước tiểu, phân, nước bọt hoặc vật liệu làm tổ của động vật nhiễm bệnh (thường gặp)
• Tiếp xúc trực tiếp qua vết thương hở trên da hoặc niêm mạc mắt, mũi và miệng
• Bị động vật mang virus cắn
• Ăn thực phẩm chứa virus
• Ghép tạng từ người mang virus
• Từ mẹ sang con qua nhau thai.

Nguy cơ mắc bệnh cao hơn trong những trường hợp sau:

• Làm việc ở môi trường thường xuyên tiếp xúc với lượng chuột lớn như nhân viên phòng thí nghiệm
• Người nuôi chuột, hamster hoặc các loài động vật gặm nhấm khác
• Sống ở khu vực có điều kiện vệ sinh kém, dễ bị chuột xâm nhập
• Người có hệ miễn dịch suy yếu do dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc mắc các bệnh làm suy giảm miễn dịch
• Phụ nữ đang mang thai có thể lây cho thai nhi. (2)

Việc xác định chính xác tác nhân virus gây viêm màng não đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Bạn có thể xem thêm bài viết viêm màng não do virus để tìm hiểu các xét nghiệm chẩn đoán và hướng xử trí.

Một số triệu chứng của viêm màng não lympho bào

Đa số trường hợp nhiễm LCMV không nhận thấy triệu chứng rõ ràng hoặc chỉ sốt nhẹ. Nếu virus phát tán, các triệu chứng thường khởi phát sau 8 – 13 ngày kể từ khi tiếp xúc với vật liệu truyền nhiễm của loài động vật gặm nhấm. Bệnh trải qua 2 giai đoạn chính, gồm:

1. Giai đoạn 1

Có thể kéo dài khoảng 1 tuần với những biểu hiện:

• Sốt
• Đau đầu
• Đau nhức cơ bắp
• Chán ăn
• Buồn nôn hoặc nôn
• Ho, đau họng
• Đau ngực
• Đau tuyến nước bọt.

2. Giai đoạn 2

Khởi phát vài ngày sau khi các triệu chứng giai đoạn 1 thuyên giảm. Lúc này, người bệnh có thể gặp những dấu hiệu nghiêm trọng hơn như:

• Sốt
• Đau đầu
• Cứng cổ
• Nhạy cảm với ánh sáng
• Lú lẩn
• Buồn ngủ
• Yếu cơ.

Phần lớn người mắc viêm màng não lympho bào có thể hồi phục hoàn toàn. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể để lại di chứng thần kinh tạm thời hoặc lâu dài, đặc biệt ở phụ nữ mang thai, người suy giảm miễn dịch hoặc ghép tạng.

Những biến chứng thường gặp gồm điếc, viêm khớp hoặc phù tim. Phụ nữ đang mang thai nhiễm virus trong tam cá nguyệt đầu tiên có thể dẫn đến sảy thai; trong tam cá nguyệt thứ 2 và 3 có thể gây dị tật thai nhi như não úng thủy, tật đầu nhỏ, viêm võng mạc, khuyết thị giác và chậm phát triển trí tuệ.

Viêm màng não lympho bào được chẩn đoán như thế nào?

Người bệnh có thể được nghi ngờ mắc viêm màng não lympho khi xuất hiện các triệu chứng liên quan và có tiền sử tiếp xúc gần với các loài động vật gặm nhấm. Để xác định nguyên nhân chính xác, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện những xét nghiệm, kỹ thuật cận lâm sàng như:

• Xét nghiệm máu: dấu hiệu gợi ý có thể gồm số lượng bạch cầu và tiểu cầu thấp, chỉ số men gan tăng cao.
• Phân tích dịch não tủy: phát hiện những dấu hiệu bất thường trong dịch não tủy như giảm nồng độ glucose và tăng số lượng bạch cầu, trong đó bạch cầu lympho chiếm trên 80%.
• Xét nghiệm phản ứng chuỗi polymerase (PCR): hỗ trợ tìm kiếm sự hiện diện của virus LCM.
• Xét nghiệm phát hiện kháng thể đặc hiệu: đo nồng độ IgM và IgG trong máu hoặc dịch não tủy.
• Xét nghiệm kháng thể miễn dịch huỳnh quang gián tiếp (IFA) hoặc nuôi cấy virus.
• Chẩn đoán hình ảnh: tùy theo từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định chụp CT hoặc MRI để phát hiện dấu hiệu bất thường bên trong não và cấu trúc xung quanh hoặc phân biệt với những bệnh lý có biểu hiện tương tự. (3)

Phương pháp điều trị bệnh viêm màng não lympho bào

Phương pháp điều trị viêm màng não lympho bào có thể bao gồm (thông tin mang tính tham khảo):

1. Điều trị nội khoa

Hiện chưa có phương pháp chữa trị đặc hiệu cho bệnh viêm màng não lympho bào. Thay vào đó là tập trung kiểm soát triệu chứng và chăm sóc hỗ trợ. Trong trường hợp viêm màng não nặng và có dấu hiệu gợi ý biến chứng, người bệnh cần nhập viện để theo dõi thường xuyên. Những biện pháp điều trị phổ biến có thể gồm:

• Sử dụng thuốc giảm đau và kháng viêm theo chỉ định của bác sĩ.
• Kiểm soát các triệu chứng như sốt, đau nhức cơ, buồn nôn, đau đầu…
• Bù nước và điện giải để phòng tránh nguy cơ mất nước.

2. Can thiệp ngoại khoa

Các phương pháp can thiệp ngoại khoa thường được chỉ định thực hiện trong một vài trường hợp đặc biệt. Ví dụ, nếu xảy ra biến chứng não úng thủy ở trẻ, bác sĩ có thể chỉ định dẫn lưu dịch não tủy để giảm áp lực nội sọ. Nhìn chung, phác đồ điều trị LCM chủ yếu vẫn là điều trị nội khoa, theo dõi và kiểm soát triệu chứng. (4)

Cách phòng ngừa viêm màng não lympho bào

Để phòng tránh nguy cơ nhiễm LCMV, mỗi người nên chủ động thực hiện những biện pháp như:

• Khám sức khỏe định kỳ 1-2 lần/năm; thăm khám ngay nếu nhận thấy những dấu hiệu bất thường sau khi tiếp xúc với các loài động vật gặm nhấm.
• Không tiếp xúc với các loài động vật gặm nhấm hoang dã, kể cả phân và tổ của chúng.
• Bịt kín các lỗ hổng và khe hở trong nhà để tránh chuột xâm nhập.
• Đeo găng tay và khẩu trang khi vệ sinh lồng chuột, tiếp xúc hoặc xử lý chuột chết; rửa tay và khử khuẩn ngay sau khi thực hiện.
• Giữ nhà cửa sạch sẽ và thoáng mát, đặc biệt là khu vực bếp và nơi chứa thực phẩm.
• Bảo quản thức ăn cẩn thận để tránh thu hút chuột và các loài động vật gặm nhấm khác.
• Dùng chất tẩy rửa làm sạch những nơi nghi ngờ bị chuột xâm nhập.
• Tránh tiếp xúc với động vật gặm nhấm, đặc biệt là phụ nữ đang mang thai và người suy giảm miễn dịch.

Viêm màng não lympho bào có thể để lại những di chứng lâu dài cho hệ thần kinh. Phát hiện sớm và điều trị bệnh kịp thời góp phần hạn chế tối đa những biến chứng nguy hiểm. Nếu nhận thấy những dấu hiệu như sốt, đau đầu và cứng cổ, đặc biệt sau khi tiếp xúc với chuột, người bệnh nên nhanh chóng thăm khám chuyên khoa Thần kinh để được chẩn đoán và can thiệp điều trị hiệu quả.