Viêm màng não do Listeria: Một số nguyên nhân, triệu chứng

Viêm màng não do Listeria hiếm gặp nhưng rất nguy hiểm. Nếu không phát hiện và điều trị kịp thời, người bệnh có thể đối mặt với những di chứng lâu dài, thậm chí tử vong. Vậy, làm sao để nhận biết khi mắc bệnh? Điều trị như thế nào?

Viêm màng não do Listeria là gì?

Đây là tình trạng màng não (lớp màng bảo vệ não và tủy sống) bị sưng viêm do sự xâm nhập của vi khuẩn Listeria. Listeria là một trực khuẩn Gram dương và gồm 8 loài. Trong đó, phần lớn trường hợp gây bệnh ở người do Listeria monocytogenes (L. monocytogenes). Viêm màng não do Listeria hiếm gặp trong các trường hợp viêm màng não do vi khuẩn nhưng được xếp hàng đầu về mức độ nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao, có thể lên đến 20%. (1)

Ngoài Listeria monocytogenes, viêm màng não còn có thể do nhiều tác nhân khác như virus, phế cầu khuẩn, não mô cầu, nấm hoặc ký sinh trùng gây ra. Mỗi dạng bệnh có đặc điểm tiến triển và phương pháp điều trị khác nhau.

Nguyên nhân gây bệnh

Nguyên nhân gây bệnh do nhiễm vi khuẩn L. monocytogenes. Vi khuẩn xâm nhập vào cơ thể chủ yếu thông qua đường tiêu hóa, đặc biệt khi tiêu thụ các loại thực phẩm bị nhiễm bẩn và không rõ nguồn gốc. Ngoài ra, Listeria còn có thể tồn tại và phát triển ở nhiệt độ tủ lạnh, tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn âm thầm.

Vi khuẩn có thể gây bệnh khi gặp điều kiện thuận lợi như hệ miễn dịch suy giảm. Lúc này, L. monocytogenes có thể xâm nhập vào máu, vượt qua hàng rào máu – não và đi vào dịch não tủy (CSF). Tại đây, vi khuẩn sinh sôi nhanh chóng, dẫn đến tổn thương màng não và gây bệnh. (2)

Một số triệu chứng phổ biến

1. Các triệu chứng ban đầu

Triệu chứng ban đầu của bệnh viêm màng não do Listeria có thể tương tự những bệnh nhiễm trùng nhẹ. Người bệnh thường nhận thấy những dấu hiệu như:

• Sốt, ớn lạnh, đau đầu dữ dội
• Buồn nôn hoặc nôn
• Cứng cổ (ít gặp ở trẻ nhỏ)
• Đau nhức cơ xương khớp
• Nhạy cảm với ánh sáng
• Co giật, lú lẫn, mê sảng
• Buồn ngủ, khó thức dậy

2. Triệu chứng ở trẻ sơ sinh

Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, triệu chứng viêm màng não Listeria thường khó nhận biết hơn. Những biểu hiện thường gặp có thể gồm:

• Nhiệt độ cơ thể tăng cao
• Dễ cáu gắt, quấy khóc
• Chán ăn, bú kém, nôn mửa
• Cơ thể cứng đờ, phản xạ bất thường
• Thóp phồng (một khối mềm trên đầu)
• Buồn ngủ, mắt lờ đờ (3)

Những biểu hiện trên cũng có thể xuất hiện ở trẻ mắc viêm màng não do các tác nhân khác. Phụ huynh có thể tìm hiểu thêm về viêm màng não ở trẻ em để nhận biết những dấu hiệu cảnh báo và đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời.

Đối tượng và các yếu tố nguy cơ

Bất cứ ai cũng có khả năng bị nhiễm vi khuẩn Listeria và tiến triển thành viêm màng não. Tuy nhiên, nguy cơ có thể sẽ cao hơn ở những đối tượng sau:

• Phụ nữ đang mang thai có nguy cơ mắc bệnh cao gấp 16 – 18 lần và có thể truyền cho thai nhi
• Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có thể bị nhiễm trùng khi trong bụng mẹ hoặc sau sinh
• Người cao tuổi
• Người bị suy giảm miễn dịch do mắc các bệnh nhiễm trùng, ung thư, tiểu đường, HIV… hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch
• Người sử dụng thực phẩm bị ô nhiễm, không rõ nguồn gốc, ôi thiu hoặc bảo quản kém.

Điều trị viêm màng não do Listeria như thế nào?

Người bệnh xuất hiện những triệu chứng như đã đề cập nên đến bệnh viện thăm khám càng sớm càng tốt. Trường hợp các biểu hiện lâm sàng gợi ý viêm màng não do vi khuẩn Listeria, bác sĩ có thể tiến hành nuôi cấy máu/dịch não tủy hoặc xét nghiệm PCR để xác nhận chẩn đoán. Tùy theo trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định chụp MRI hoặc CT để đánh giá tổn thương não và phát hiện biến chứng (nếu có).

Nếu người bệnh mắc viêm màng não do L. monocytogenes, bác sĩ có thể chỉ định những phương pháp điều trị như:

• Sử dụng thuốc tiêm tĩnh mạch sau mỗi 4 giờ. Một số trường hợp có thể kết hợp thêm thuốc khác để mang lại tác dụng hiệp đồng diệt vi khuẩn.
• Tùy trường hợp người bệnh có thể được bác sĩ chỉ định các loại thuốc đặc hiệu khác nhau.
• Phương pháp điều trị bổ sung: truyền dịch tĩnh mạch, dùng thuốc giảm đau, liệu pháp oxy nếu có dấu hiệu suy hô hấp…

Hậu quả của bệnh viêm màng não do vi khuẩn Listeria là gì ?

Phần lớn người mắc bệnh có thể hồi phục mà không bị ảnh hưởng lâu dài nếu phát hiện và điều trị kịp thời. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể để lại những di chứng về sau như:

• Viêm não, viêm não lan tỏa hoặc áp xe não
• Tổn thương tim như viêm nội tâm mạc, suy tim
• Suy giảm thị lực, thính lực
• Não úng thủy
• Động kinh, co giật và tăng nguy cơ đột quỵ
• Suy giảm trí tuệ, thiếu tập trung và giảm khả năng giải quyết vấn đề
• Các vấn đề sức khỏe tâm thần như lo âu hoặc trầm cảm
• Nhiễm trùng ở những cơ quan khác như viêm tủy xương, viêm phúc mạc, viêm khớp, nhiễm trùng huyết…

Không chỉ viêm màng não do Listeria, những dạng viêm màng não khác cũng có nguy cơ gây tổn thương hệ thần kinh và để lại di chứng lâu dài. Bạn có thể xem thêm bài viết bệnh viêm màng não có nguy hiểm không để tìm hiểu các biến chứng có thể xảy ra và những yếu tố ảnh hưởng đến tiên lượng bệnh.

Cách phòng ngừa bệnh viêm màng não Listeria

Để phòng tránh viêm màng não do Listeria, mỗi người nên chủ động thực hiện những biện pháp như:

• Khám sức khỏe định kỳ 1 – 2 lần/năm để phát hiện những yếu tố nguy cơ và can thiệp kịp thời
• Bảo quản thực phẩm trong tủ lạnh phù hợp, nên điều chỉnh nhiệt độ tủ lạnh dưới 4 độ C và nhiệt độ tủ đông dưới -18 độ C
• Bảo quản thức ăn trong hộp đậy kín nắp và bỏ ngay nếu không dùng hết trong vòng 3 – 4 ngày; để riêng thực phẩm sống và chín
• Ăn chín uống sôi, hâm nóng thức ăn trước khi sử dụng
• Tránh sử dụng thực phẩm ôi thiu, hết hạn, không rõ nguồn gốc và chưa qua chế biến
• Hạn chế tiêu thụ các loại thực phẩm có nguy cơ cao như sữa hoặc các sản phẩm từ sữa chưa tiệt trùng, hải sản sống, thịt nguội…
• Vệ sinh tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ sống sót của bệnh viêm màng não do Listeria là bao nhiêu ?

Tiên lượng của người bệnh thường phụ thuộc vào tuổi tác, biến chứng, bệnh nền, thời gian phát hiện, khả năng đáp ứng điều trị và nhiều yếu tố khác. Nhìn chung, hầu hết người bệnh có khả năng hồi phục tương đối tốt nếu được điều trị kịp thời. Tuy nhiên, tỷ lệ điều trị hiệu quả thường giảm ở những nhóm đối tượng có nguy cơ cao như trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, phụ nữ đang mang thai và người cao tuổi.

2. Tiếp xúc với người bệnh có khả năng bị lây không?

Viêm màng não do Listeria không lây qua tiếp xúc thông thường giữa người với người. Bệnh xảy ra chủ yếu do tiêu thụ thức ăn và nước chứa nhiễm khuẩn. Tuy nhiên, nguy cơ mắc bệnh sẽ cao nếu ăn hoặc chạm vào thức ăn của người bệnh mà chưa rửa tay.

Khác với Listeria, viêm màng não mô cầu có thể lây truyền giữa người với người qua tiếp xúc gần với dịch tiết đường hô hấp của người mang vi khuẩn. Vì vậy, biện pháp phòng ngừa và xử trí sau tiếp xúc cần được xác định theo từng tác nhân gây bệnh.

Để đặt lịch thăm khám tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, vui lòng liên hệ:

Viêm màng não do Listeria lây lan chủ yếu qua đường tiêu hóa, khi người bệnh tiêu thụ thức ăn và nước nhiễm khuẩn. Phát hiện và điều trị kịp thời góp phần kiểm soát triệu chứng và phòng tránh những biến chứng nguy hiểm.