Viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính: Hiểu sao cho đúng?

Viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính là một dạng viêm khớp phức tạp, thường khó nhận biết do không xuất hiện các kháng thể đặc trưng trong máu. Hiểu rõ về viêm khớp dạng thấp thể huyết thanh âm tính giúp người bệnh chủ động thăm khám sớm, nhằm phát hiện bệnh và điều trị hiệu quả.

Viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính là gì?

Viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính (SNRA: Seronegative Rheumatoid Arthritis) là một dạng của viêm khớp dạng thấp (RA), trong đó người bệnh không có yếu tố dạng thấp (RF) và kháng thể kháng peptide citrullinated vòng (anti-CCP) trong máu. Dù thiếu hai dấu ấn huyết thanh này, người bệnh vẫn có các triệu chứng viêm khớp đặc trưng như đau, sưng và cứng khớp, thường các khớp nhỏ, nhỡ, đối xứng hai bên, sưng đau kéo dài. RA huyết thanh âm tính khó chẩn đoán hơn viêm khớp dạng thấp huyết thanh dương tính, do không tìm thấy những dấu hiệu đặc trưng trong xét nghiệm máu và cần chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý viêm khớp tự miễn khác. (1) (2)

Phân biệt giữa huyết thanh âm tính và huyết thanh dương tính

Viêm khớp dạng thấp (RA) có thể được chia thành hai nhóm chính dựa trên kết quả xét nghiệm máu: huyết thanh dương tính và huyết thanh âm tính. Như đã đề cập, khác biệt cốt lõi giữa hai dạng này nằm ở sự hiện diện của các kháng thể trong máu, cụ thể là yếu tố dạng thấp (RF) và kháng thể chống peptide citrullinated vòng (anti-CCP). Người mắc viêm khớp dạng thấp huyết thanh dương tính có thể có ít nhất một trong hai loại kháng thể này, trong khi người mắc viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính thì không.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là người có huyết thanh âm tính không mắc RA. Họ vẫn có các triệu chứng điển hình như đau, sưng và cứng khớp, chỉ là xét nghiệm không phát hiện được các kháng thể đặc hiệu. Trong một số trường hợp, các dấu hiệu huyết thanh này có thể xuất hiện ở giai đoạn sau của bệnh, làm thay đổi chẩn đoán từ âm tính sang dương tính.

Về mức độ nghiêm trọng, kết quả nghiên cứu còn chưa thống nhất. Một số nghiên cứu cho thấy viêm khớp dạng thấp thể huyết thanh âm tính​ có tình trạng viêm, hoạt động của bệnh thấp hơn đáng kể và tiên lượng tốt hơn đáng kể so với những người mắc viêm khớp dạng thấp huyết thanh dương tính. Trong khi đó, các nghiên cứu khác lại cho thấy tiến triển bệnh tương đương giữa hai nhóm. Điều quan trọng là dù thuộc nhóm nào, người bệnh đều cần được điều trị tích cực và theo dõi sát sao, vì cả hai thể viêm khớp dạng thấp này đều có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng nếu không kiểm soát tốt.

Nguyên nhân gây viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính

Viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính (SNRA) là một bệnh tự miễn, trong đó hệ miễn dịch tấn công nhầm vào các mô khỏe mạnh, đặc biệt là màng hoạt dịch – lớp lót bên trong khớp. Điều này gây ra viêm, đau và theo thời gian có thể dẫn đến tổn thương sụn và xương. Dưới đây là một số điểm chính có thể liên quan đến nguyên nhân SNRA:

• Phản ứng tự miễn dịch: Tương tự như viêm khớp dạng thấp huyết thanh dương tính, SNRA xảy ra khi hệ miễn dịch hoạt động bất thường, gây viêm mạn tính màng hoạt dịch tại các khớp.
• Không có kháng thể đặc hiệu: Người mắc SNRA không có hai loại kháng thể thường thấy trong RA là anti-CCP và yếu tố dạng thấp (RF). Dù vậy, họ vẫn có các triệu chứng lâm sàng tương tự như người mắc viêm khớp dạng thấp huyết thanh dương tính.
• Khác biệt về cơ chế bệnh sinh: Sự vắng mặt của các kháng thể trong SNRA cho thấy khả năng tồn tại những con đường viêm hoặc yếu tố di truyền khác biệt so với viêm khớp dạng thấp huyết thanh dương tính.

Hiện tại, các nhà nghiên cứu vẫn chưa thật sự hiểu rõ lý do tại sao một số người mắc viêm khớp dạng thấp mà không có các kháng thể nói trên. Cần thêm nhiều nghiên cứu để làm rõ nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh cụ thể.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh

Viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố nguy cơ tương tự như viêm khớp dạng thấp huyết thanh dương tính. Dưới đây là các yếu tố được ghi nhận có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh: (3)

• Các yếu tố di truyền và tiền sử gia đình
• Nhiễm trùng trước đó với một số loại vi khuẩn hoặc virus
• Hút thuốc hoặc tiếp xúc với khói thuốc lá
• Tiếp xúc với ô nhiễm không khí, một số loại hóa chất độc hại và khoáng chất
• Giới tính, vì phụ nữ chiếm khoảng 70% tổng số ca mắc RA, bao gồm cả SNRA
• Tuổi tác, bệnh thường phát triển ở người trong độ tuổi từ 40 đến 60
• Béo phì

Bên cạnh đó, một số bằng chứng cho rằng bệnh khởi phát tại phổi hoặc khoang miệng, chẳng hạn như bệnh nha chu, có thể đóng vai trò kích hoạt RA. Người mắc SNRA có thể có nguy cơ cao hơn đối với một số bệnh lý đi kèm, chẳng hạn như tăng huyết áp.

Triệu chứng của viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính

RA huyết thanh âm tính có các triệu chứng lâm sàng tương tự như viêm khớp dạng thấp huyết thanh dương tính. Người bệnh có thể gặp nhiều biểu hiện điển hình của viêm khớp mạn tính, bao gồm: (4)

• Đau, sưng và đỏ khớp: Có thể xuất hiện ở các khớp nhỏ như bàn ngón tay, chân, cổ tay và cũng có thể ảnh hưởng đến đầu gối, khuỷu tay, hông hoặc mắt cá chân.
• Cứng khớp buổi sáng: Tình trạng cứng khớp kéo dài hơn 30 phút vào buổi sáng là dấu hiệu phổ biến.
• Viêm kéo dài: Viêm khớp diễn tiến mạn tính, không chỉ xảy ra theo đợt.
• Tác động đối xứng: Các khớp ở cả hai bên cơ thể thường bị ảnh hưởng tương tự nhau.
• Mệt mỏi toàn thân: Người bệnh có thể cảm thấy kiệt sức hoặc giảm năng lượng, ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.

Trong giai đoạn đầu, các triệu chứng có xu hướng ảnh hướng đến tay và chân. Theo thời gian, viêm có thể lan rộng đến các khớp khác. Các triệu chứng cũng có thể thay đổi theo thời điểm và mức độ hoạt động bệnh.

Một số nghiên cứu cho thấy người mắc viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính có khả năng thuyên giảm một phần cao hơn, nhưng cũng có thể có mức độ hoạt động bệnh cao hơn lúc mới chẩn đoán. Tuy nhiên, các xét nghiệm hình ảnh cho thấy tổn thương khớp là tương tự giữa hai dạng bệnh.

Tóm lại, viêm khớp dạng thấp thể huyết thanh âm tính​ có thể biểu hiện lâm sàng giống viêm khớp dạng thấp huyết thanh dương tính và cần được theo dõi chặt chẽ để điều trị kịp thời.

Chẩn đoán viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính như thế nào?

Việc chẩn đoán viêm khớp dạng thấp thể huyết thanh âm tính​ có thể khó khăn hơn so với thể huyết thanh dương tính, vì thiếu các dấu ấn huyết thanh đặc trưng. Quá trình chẩn đoán có thể bao gồm:

Đánh giá lâm sàng: Bác sĩ sẽ hỏi người bệnh về các triệu chứng như đau, sưng, cứng khớp và mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Thực hiện khám sức khỏe để kiểm tra các dấu hiệu viêm khớp, mức độ cứng khớp và ảnh hưởng đối xứng ở hai bên cơ thể.

• Xét nghiệm máu: Tìm kiếm các kháng thể đặc hiệu như xét nghiệm anti-CCP và yếu tố thấp (RF). Khoảng 60 – 80% người mắc RA có ít nhất một trong hai kháng thể này. Ở SNRA, kết quả xét nghiệm thường âm tính với cả hai, làm cho việc chẩn đoán trở nên phức tạp hơn. Bilan viêm (CRP và máu lắng) thường tăng cao ở bệnh nhân viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính. Hai xét nghiệm này cũng thường được sử dụng để đánh giá, theo dõi hoạt tính bệnh.

• Chẩn đoán dựa trên triệu chứng + CLS khác: Dù không có kháng thể, nếu người bệnh có triệu chứng lâm sàng điển hình của RA và xét nghiệm bilan viêm tăng cao, bác sĩ vẫn có thể chẩn đoán SNRA.

• Xét nghiệm hình ảnh: Các phương pháp như chụp X-quang, siêu âm hoặc MRI có thể giúp phát hiện tổn thương xương và sụn, hỗ trợ xác định tình trạng viêm khớp mạn tính.

Cách điều trị viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính

Mặc dù không thể chữa khỏi hoàn toàn, SNRA có thể được kiểm soát hiệu quả thông qua các phương pháp điều trị nhằm giảm viêm, kiểm soát triệu chứng và làm chậm tiến trình tổn thương khớp.

1. Sử dụng thuốc uống

Điều trị bằng thuốc là phương pháp phổ biến nhất và có thể được bắt đầu ngay sau khi chẩn đoán:

• Thuốc kháng viêm corticoid giúp giảm đau, sưng và cải thiện nhanh khả năng vận động trong các đợt bùng phát bệnh. Tuy nhiên, corticoid chỉ kiểm soát triệu chứng và không làm chậm tiến triển bệnh.
• Thuốc chống thấp khớp điều chỉnh bệnh (DMARDs cổ điển) như methotrexate, hydroxychloroquine và sulfasalazine là nền tảng điều trị lâu dài, giúp thay đổi phản ứng miễn dịch và làm chậm quá trình phá hủy khớp.
• Thuốc sinh học đường tiêm và thuốc nhắm đích như tofacitinib có thể được sử dụng nếu người bệnh không đáp ứng tốt với DMARD thông thường.

Việc lựa chọn thuốc phụ thuộc vào mức độ nặng của bệnh, đáp ứng của từng người bệnh và mục tiêu điều trị cụ thể từ bác sĩ và bệnh nhân.

2. Tiêm corticoid nội khớp

Tiêm corticosteroid trực tiếp vào khớp có thể là phương pháp hiệu quả để:

• Giảm nhanh viêm và đau trong các khớp bị ảnh hưởng nặng.
• Hạn chế tổn thương mô mềm và cải thiện khả năng vận động ngắn hạn.

Tuy nhiên, tiêm corticoid không nên lạm dụng do có thể gây tác dụng phụ nếu sử dụng không đúng liều lượng và tần suất.

Ngoài corticoid, một số lựa chọn tiêm khác như axit hyaluronic, huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) có thể được cân nhắc sử dụng bởi bác sĩ trong một số trường hợp.

3. Vật lý trị liệu

Vật lý trị liệu đóng vai trò quan trọng trong việc phục hồi chức năng vận động và cải thiện chất lượng cuộc sống:

• Giúp người bệnh duy trì hoặc cải thiện phạm vi chuyển động của các khớp.
• Hướng dẫn kỹ thuật vận động đúng để tránh tổn thương thêm và hỗ trợ hoạt động hàng ngày.
• Có thể kết hợp với các bài tập tăng cường cơ bắp, cải thiện thăng bằng và giảm mệt mỏi.

Nhiều nghiên cứu cho thấy vật lý trị liệu có thể tăng hiệu quả của thuốc DMARD và hỗ trợ người bệnh duy trì chức năng thể chất lâu dài.

4. Phẫu thuật

Khi viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính tiến triển nặng và các phương pháp điều trị khác không còn hiệu quả, phẫu thuật có thể là lựa chọn cuối cùng:

• Phẫu thuật thay khớp (ví dụ khớp gối hoặc khớp háng) giúp phục hồi chức năng, giảm đau và nâng cao chất lượng sống.
• Phẫu thuật tái tạo hoặc nội soi khớp có thể được áp dụng trong những trường hợp tổn thương khớp ít nghiêm trọng hơn.

Phẫu thuật có thể được chỉ định khi khớp bị tổn thương biến dạng, thoái hoá mức độ nặng, không đáp ứng với điều trị nội khoa tối ưu, gây giới hạn vận động và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hàng ngày.

Việc điều trị SNRA cần cá nhân hóa dựa trên mức độ bệnh, đáp ứng với thuốc, bệnh lý nền đồng mắc của từng người. Điều quan trọng là phát hiện bệnh sớm và bắt đầu điều trị kịp thời để phòng tránh tổn thương khớp vĩnh viễn cũng như hạn chế tối đa các tác dụng phụ của thuốc. Sự phối hợp giữa bác sĩ chuyên khoa thấp khớp học, chuyên gia vật lý trị liệu và người bệnh là yếu tố then chốt giúp kiểm soát bệnh hiệu quả.

Cách sống chung với bệnh viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính

Sống cùng người mắc viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính (SNRA) đòi hỏi sự quan tâm, thấu hiểu và hỗ trợ để giúp họ quản lý bệnh tốt hơn. Dưới đây là một số biện pháp cụ thể:

1. Hỗ trợ xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh

• Khuyến khích người bệnh sử dụng thực phẩm có tính chống viêm như:
  • Trái cây, rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt
  • Cá béo (cá hồi, cá ngừ), dầu oliu – giàu omega-3
  • Sữa ít béo và các loại hạt
• Giảm hoặc tránh thực phẩm có xu hướng tăng viêm như:
  • Đồ chiên rán, thịt chế biến sẵn
  • Thực phẩm nhiều đường, muối, chất béo bão hòa
  • Hạn chế rượu và bỏ hút thuốc lá (thuốc lá là yếu tố nguy cơ ảnh hưởng xấu đến đáp ứng của bệnh với thuốc)

2. Khuyến khích hoạt động thể chất phù hợp

• Hỗ trợ người bệnh tham gia các bài tập nhẹ nhàng như:
  • Thái cực quyền, yoga, bơi lội hoặc đi bộ
  • Tập giãn cơ giúp cải thiện độ linh hoạt và giảm cứng khớp
• Luôn động viên người bệnh duy trì vận động đều đặn, nhưng cũng tuân thủ thời gian nghỉ ngơi hợp lý.

3. Áp dụng biện pháp hỗ trợ tại nhà

• Tham khảo bác sĩ về cách chườm lạnh khi sưng đau khớp
• Tạo môi trường sinh hoạt an toàn để tránh té ngã, giảm áp lực lên khớp
• Giúp đỡ người bệnh trong các công việc nặng nhọc khi triệu chứng trở nên nghiêm trọng

4. Khuyến khích chăm sóc tinh thần và giấc ngủ

• Hỗ trợ người bệnh duy trì thói quen ngủ đủ giấc
• Cùng tham gia các hoạt động thư giãn như thiền, nghe nhạc, xoa bóp nhẹ
• Lắng nghe và chia sẻ, giúp người bệnh giảm căng thẳng tâm lý do bệnh mạn tính gây ra

Hãy luôn đồng hành cùng người bệnh trong suốt quá trình điều trị, tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng bất kỳ biện pháp hỗ trợ mới hoặc thực phẩm bổ sung nào.

Câu hỏi thường gặp

1. Viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính có nguy hiểm không?

Viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính vẫn là một bệnh lý khớp tự miễn nghiêm trọng. Nếu không điều trị kịp thời, nó có thể gây đau, viêm và tổn thương khớp lâu dài, người bệnh vẫn cần được theo dõi và điều trị chuyên khoa đặc hiệu để ngăn ngừa biến chứng.

2. Khi nào người bệnh cần đến gặp bác sĩ?

Người bệnh nên đến gặp bác sĩ khi xuất hiện các triệu chứng như đau, sưng, cứng khớp kéo dài, đặc biệt vào buổi sáng hoặc ảnh hưởng đến nhiều khớp đối xứng hai bên tay và/hoặc chân. Dù xét nghiệm máu âm tính với anti-CCP và yếu tố dạng thấp (RF), các dấu hiệu lâm sàng và CLS khác vẫn có thể giúp khẳng định chẩn đoán bệnh.

Việc thăm khám sớm giúp bác sĩ đánh giá chính xác tình trạng, đưa ra phác đồ điều trị phù hợp và theo dõi sự thay đổi hoạt tính bệnh trong xét nghiệm máu theo thời gian. Ngoài ra, bác sĩ cũng sẽ tư vấn về chế độ ăn uống, tập luyện và lối sống phù hợp để giúp người bệnh kiểm soát triệu chứng và đẩy lùi tình trạng bệnh.

Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:

Viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính là một bệnh lý cần được nhận biết sớm để điều trị kịp thời. Hiểu rõ bệnh lý và cách xử lý sẽ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả. Hãy chủ động đi khám và phòng ngừa ngay từ hôm nay!