Bệnh phổi mô kẽ trong viêm khớp dạng thấp

Bệnh phổi mô kẽ trong viêm khớp dạng thấp là một biến chứng nguy hiểm, có thể đe dọa tính mạng của người bệnh. Nguyên nhân dẫn đến biến chứng này do đâu? Điều trị như thế nào?

Vì sao viêm khớp dạng thấp lại gây bệnh phổi mô kẽ?

Viêm khớp dạng thấp (RA) là một bệnh lý viêm hệ thống, không chỉ gây tổn thương các khớp hoạt dịch mà còn ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác, bao gồm phổi. Bệnh phổi mô kẽ (BPMK), tên tiếng Anh: Interstitial Lung Disease: ILD, là một trong những biểu hiện ở phổi thường gặp nhất liên quan đến viêm khớp dạng thấp. Ước tính khoảng 20 – 30% người bệnh VKDT có kèm theo BPMK dưới lâm sàng, chủ yếu được phát hiện qua chụp cắt lớp vi tính lồng ngực độ phân giải cao (HRCT). (1)

Bệnh phổi mô kẽ trong viêm khớp dạng thấp (RA-ILD) làm trầm trọng thêm các triệu chứng ban đầu và tiên lượng bệnh. Bệnh phổi mô kẽ là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ 2 ở người mắc VKDT, chỉ sau biến chứng tim mạch. RA-ILD có thể hình thành do những yếu tố như:

• Phản ứng miễn dịch trong RA: Hệ thống miễn dịch bị rối loạn và tạo ra tự kháng thể như peptide citrullinated (anti-CCP). Anti-CCP không chỉ tấn công khớp mà còn có thể lắng đọng trong phổi, kích hoạt phản ứng viêm và dẫn đến xơ hóa phổi.

  

• Di truyền: Những đột biến gen có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh gồm TERT, RTEL1, PARN và SFTPC.

• Tác dụng phụ của thuốc: Một số loại thuốc điều trị viêm khớp dạng thấp có thể gây tổn thương phổi như methotrexate, leflunomide, sulfasalazine hoặc thuốc ức chế TNF-alpha.

• Tổn thương phổi trước đó: Ở một số trường hợp, bệnh phổi mô kẽ có thể tiến triển âm thầm trước viêm khớp dạng thấp. Một nghiên cứu cho biết khoảng 14% người mắc RA-ILD đã được chẩn đoán mắc ILD từ 1 – 5 năm trước khi phát hiện viêm khớp dạng thấp. Sự xuất hiện của viêm khớp dạng thấp có thể tạo điều cho bệnh phổi khởi phát và tiến triển nhanh chóng.

  

Xem thêm: Một số biến chứng viêm khớp dạng thấp cần lưu ý

Triệu chứng bệnh phổi mô kẽ trong viêm khớp dạng thấp

Bệnh phổi mô kẽ trong viêm khớp dạng thấp có thể gây ra những triệu chứng như:

1. Lâm sàng

• Khó thở khi gắng sức

• Ho, ho đàm

• Đau tức ngực

• Tiếng ran nổ ở hai bên đáy phổi

Người mắc RA-ILD thường cảm thấy khó thở, đau tức ngực và ho kéo dài

2. Cận lâm sàng

• Chụp cắt lớp vi tính độ phân giải cao (HRCT): thường hữu ích trong việc phát hiện thể tổn thương (UIP, NSIP, OP, AIP, LIP,…).
• Trong tổn thương UIP, kết quả có thể cho thấy các bất thường dạng lưới ở đáy phổi và màng phổi, hình ảnh tổ ong +/- giãn phế quản do co kéo.
• Trong khi đó, tổn thương NSIP có thể đặc trưng qua các vùng dạng kính mờ ở đáy phổi, lan toả quanh mạch máu phế quản.
• Xét nghiệm chức năng hô hấp (PFT): khả năng khuếch tán khí carbon monoxide trong phổi (DLCO) giảm, giảm dung tích sống gắng sức (FVC), test đi bộ gắng sức 6 phút giảm,…

Phân loại các thể bệnh phổi mô kẽ trong viêm khớp dạng thấp

Những thể bệnh phổi mô kẽ trong viêm khớp dạng thấp thường gặp gồm:

• Thể viêm phổi kẽ giống xơ phổi vô căn (UIP)
• Thể viêm phổi kẽ không đặc hiệu (NSIP)
• Thể viêm phổi tổ chức hóa (OP)
• Thể viêm phổi mô kẽ lympho bào (LIP)

Dịch tễ học và các yếu tố nguy cơ gây bệnh

Biến chứng phổi mô kẽ được xác định ở khoảng 2,7% người mắc viêm khớp dạng thấp. Những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc RA-ILD gồm: (2)

• Thời gian mắc viêm khớp dạng thấp kéo dài
• Hoạt tính bệnh viêm khớp dạng thấp cao
• Người trên 60 tuổi
• Nam giới
• Hút thuốc lá: hút thuốc lá > 25 gói – năm tăng nguy cơ 3.8 lần
• Nồng độ anti-CCP hoặc yếu tố thấp dương tính
• Dùng thuốc: methotrexate, leflunomide, sulfasalazine, kháng TNF,…

Biện pháp điều trị bệnh phổi mô kẽ do viêm khớp dạng thấp

Điều trị bệnh phổi mô kẽ trong viêm khớp dạng thấp có thể được quyết định khi người bệnh có những dấu hiệu như khó thở độ III – IV (theo thang đo mMRC), tổn thương mô kẽ phổi trên hình ảnh học hơn 20%, DLCO dưới 70%, FVC dưới 70% và giảm hơn 10% mỗi năm. Phương pháp điều trị được cân nhắc dựa trên mức độ nghiêm trọng của RA và ILD, loại ILD, triệu chứng và tổn thương trên HRCT. Những phương pháp có thể được chỉ định gồm: (3)

• Điều trị nội khoa:
  • Corticosteroid: được dùng dưới dạng liều uống hằng ngày, liều lượng có thể được điều chỉnh tùy thuộc vào khả năng dung nạp và đáp ứng lâm sàng.
  • Các loại thuốc ức chế miễn dịch cổ điển như methotrexate, azathioprine, mycophenolate mofetil (MMF) và cyclophosphamide có thể được cân nhắc như khi thất bại với corticoid hoặc có tác dụng phụ của corticoid.
  • Thuốc chống xơ hóa như nintedanib được nghiên cứu có tác dụng tích cực trong việc làm chậm sự suy giảm chức năng phổi.
  • Liệu pháp ức chế miễn dịch đường tiêm truyền: thuốc kháng TNF-alpha, Rituximab, được chỉ định trong một số trường hợp đặc biệt.
• Liệu pháp hỗ trợ:
  • Cai thuốc lá
  • Phục hồi chức năng phổi
  • Liệu pháp bổ sung oxy
  • Tiêm ngừa vắc xin phòng cúm và phế cầu
• Ghép phổi: Có thể được xem xét trường hợp người bệnh không đáp ứng những phương pháp điều trị khác hoặc có dấu hiệu suy hô hấp nghiêm trọng.

Phòng ngừa tổn thương phổi mô kẽ ở người bệnh viêm khớp dạng thấp

Để phòng tránh biến chứng phổi mô kẽ, người bệnh viêm khớp dạng thấp cần lưu ý những điều sau:

• Điều trị viêm khớp dạng thấp: Điều trị theo đúng phác đồ và theo dõi sức khỏe định kỳ để đánh giá diễn tiến của bệnh. Người bệnh không nên tự ý dùng, ngưng hoặc đổi thuốc khi chưa tham khảo ý kiến chuyên môn của bác sĩ.
• Tầm soát bệnh hô hấp định kỳ: Người mắc RA nên chủ động tầm soát bệnh hô hấp định kỳ, đặc biệt là những đối tượng có nguy cơ cao như người trên 60 tuổi, nam giới, thường xuyên hút thuốc và có chỉ số RF/anti-CCP cao.
• Duy trì lối sống lành mạnh: vận động nhẹ nhàng và phù hợp với tình trạng sức khỏe, ngưng hút thuốc, kiểm soát cân nặng
• Chế độ dinh dưỡng đầy đủ: Bổ sung nhiều rau xanh, trái cây, sữa ít béo hoặc không béo, thực phẩm giàu protein và ít chất béo, các loại vitamin C, D, E; hạn chế tiêu thụ thực phẩm nhiều đường, muối, chất béo, rượu bia, nước có gas.
• Kiểm soát bệnh nền (nếu có): Nếu mắc đồng thời các bệnh lý khác, đặc biệt là bệnh trào ngược dạ dày hoặc các bệnh hô hấp như hen suyễn, viêm phổi hoặc COPD, người bệnh nên điều trị và theo dõi sức khỏe theo phác đồ do bác sĩ chỉ định.
• Phòng tránh nhiễm trùng đường hô hấp: Tiêm vắc xin phòng cúm và phế cầu khuẩn; rửa tay trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh; hạn chế chạm tay lên lên mắt, mũi và miệng; đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc nhiều khói bụi.

Bệnh phổi mô kẽ trong viêm khớp dạng thấp có thể được can thiệp bằng thuốc và các biện pháp hỗ trợ như phục hồi chức năng phổi và cai thuốc lá. Phẫu thuật được cân nhắc trong trường hợp không đáp ứng điều trị nội khoa hoặc suy hô hấp nặng. Tốt nhất, người mắc viêm khớp dạng thấp nên tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ và thăm khám định kỳ hoặc ngay khi phát hiện những dấu hiệu bất thường để được can thiệp kịp thời.