TP.HCM – Anh Minh, 30 tuổi, vô sinh 8 năm do bất sản ống dẫn tinh không hoàn toàn và suy giảm khả năng sinh tinh, được bác sĩ vi phẫu tìm tinh trùng và nối chéo hai ống dẫn tinh phục hồi khả năng sinh sản.

Ba tháng sau phẫu thuật tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, xét nghiệm tinh dịch đồ của anh Minh lần đầu ghi nhận lượng tổng số tinh trùng di động đạt trên 10 triệu/ml. Trong khi đó, vợ anh đã mang thai 9 tuần nhờ thụ tinh ống nghiệm (IVF) từ tinh trùng được tìm thấy trong ca mổ.

ThS.BS Lê Đăng Khoa, Trung tâm Hỗ Trợ sinh sản (IVF Tâm Anh TP.HCM) cho biết đây là trường hợp vô tinh phức tạp do hai bất thường xảy ra ở hai bên cơ quan sinh sản. Tinh hoàn trái từng bị viêm, ảnh hưởng khả năng sinh tinh nhưng đường dẫn tinh còn nguyên vẹn. Ngược lại, tinh hoàn phải vẫn sinh tinh bình thường nhưng ống dẫn tinh bị bất sản không hoàn toàn (khuyết ngắn hơn bình thường) không thể vận chuyển tinh trùng ra ngoài.

“Bên có đường dẫn tinh lại không cung cấp đủ tinh trùng, bên sinh tinh tốt thì đường dẫn bị gián đoạn. Hai bất thường cùng tồn tại khiến người bệnh không có tinh trùng trong tinh dịch”, bác sĩ Khoa giải thích.

Theo báo cáo trên tạp chí y học Urology Annals, dị tật bẩm sinh khuyết một bên ống dẫn tinh là dạng bất thường hiếm gặp, chỉ ghi nhận ở khoảng 0,4% các trường hợp vô sinh nam.

Trước khi kết hôn, anh Minh từng bị viêm tinh hoàn trái. Dù chức năng sinh lý và đời sống vợ chồng vẫn bình thường, anh vẫn luôn lo ngại tiền sử bệnh ảnh hưởng đến khả năng sinh con. Sau nhiều năm không dùng biện pháp tránh thai nhưng chưa có con, anh chị đi khám hiếm muộn tại một bệnh viện ở TP.HCM. Kết quả tinh dịch đồ không phát hiện tinh trùng khiến anh rơi vào bế tắc, mặc cảm suốt thời gian dài. Không bỏ cuộc, hai vợ chồng động viên nhau chắt chiu, gom góp kinh tế để điều trị.

Khi đến IVF Tâm Anh TP.HCM, anh được đánh giá toàn diện chức năng sinh sản. Bác sĩ khám lâm sàng ghi nhận mào tinh hai bên căng, thể tích mỗi tinh hoàn chỉ khoảng 15 ml. Các chỉ số nội tiết sinh sản nằm trong giới hạn bình thường, cho thấy chức năng sinh tinh vẫn được bảo tồn. Kiểm tra nhiễm sắc thể đồ và vi mất đoạn nhiễm sắc thể Y cũng không ghi nhận bất thường về di truyền. Tuy nhiên, xét nghiệm tinh dịch đồ vẫn không có tinh trùng.

Qua siêu âm và đánh giá chuyên sâu, bác sĩ Khoa ghi nhận tinh hoàn bên trái từng bị viêm có thể ảnh hưởng khả năng sản xuất tinh trùng. Trong khi đó, tinh hoàn phải vẫn có thể sinh tinh nhưng ống dẫn tinh khuyết ngắn, chỉ phát triển đến đoạn giữa thừng tinh, không đảm bảo chức năng vận chuyển tinh trùng.

Theo bác sĩ Khoa, dị tật khiếm khuyết một phần ống dẫn tinh bẩm sinh là tình trạng hiếm gặp. Trường hợp này càng khó xử trí khi bên đối diện cũng có bất thường chức năng sinh tinh.

Thay vì chỉ đơn giản tìm tinh trùng để thực hiện IVF, bác sĩ Khoa quyết định xây dựng phác đồ điều trị toàn diện cho người bệnh với hai mục tiêu: tìm tinh trùng phục vụ thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) và tái lập đường lưu thông tự nhiên của tinh trùng.

Theo bác sĩ Khoa, thách thức lớn nhất là đưa hai đầu ống dẫn tinh ở hai bên bìu đến gần nhau mà không làm mối nối bị căng, gấp góc hoặc ảnh hưởng mạch máu nuôi dưỡng.

Ống dẫn tinh phải của anh Minh bị khuyết ngắn, khiến khoảng cách cần nối lớn hơn và hạn chế khả năng di chuyển của đoạn ống còn lại.

“Nếu mối nối bị căng hoặc gấp góc, nguy cơ thất bại rất cao. Vì vậy, từng bước bóc tách, lựa chọn vị trí và hướng nối đều phải được tính toán kỹ”, bác sĩ Khoa nói.

Để thực hiện ca mổ, êkíp chuẩn bị kính vi phẫu có độ phóng đại lên đến 30 lần, chỉ khâu siêu nhỏ và các dụng cụ chuyên biệt. Phòng lab đạt chuẩn ISO 5 nằm ngay cạnh khu phẫu thuật giúp chuyển mẫu và kiểm tra tinh trùng nhanh chóng, hỗ trợ bác sĩ điều chỉnh phương án xử trí kịp thời.

Sau khi mở ống dẫn tinh tại vị trí dự kiến nối, bác sĩ lấy mẫu tinh dịch gửi về phòng Lab kiểm tra nhưng chỉ ghi nhận tinh trùng bất động trong mẫu thu được. Tình huống này buộc êkíp chuyển sang phương án vi phẫu trích tinh trùng từ tinh hoàn (TESE). Kết quả đánh giá của chuyên viên phôi học cho thấy số lượng tinh trùng thu được đạt chất lượng tốt, có độ di động cao, đủ cho chu kỳ IVF. Số tinh trùng còn lại được trữ đông để dự phòng cho tương lai.

Sau khi thu thập đủ tinh trùng, êkíp tiếp tục thực hiện vi phẫu nối chéo ống dẫn tinh. Êkíp thám sát đường dẫn tinh hai bên, xác định vị trí phù hợp, tiến hành bóc tách rộng và giải phóng ống dẫn tinh để đưa hai đầu đến gần nhau.

Dưới kính vi phẫu phóng đại, bác sĩ Khoa tỉ mỉ điều chỉnh chiều dài, hướng đi, bắt chéo ống dẫn tinh qua vách ngăn bìu và dùng chỉ vi phẫu chuyên dụng để khâu nối khôi phục đường lưu thông. Kỹ thuật được thực hiện nhẹ nhàng, chính xác cao đảm bảo mối nối không bị căng, gấp góc, đồng thời bảo tồn nguồn máu nuôi. Vết mổ được đóng lại bằng chỉ siêu nhỏ giúp nhanh lành vết thương, sẹo cực nhỏ khó thấy bằng mắt thường. Toàn bộ ca phẫu thuật hoàn tất trong 90 phút.

Trong thời gian chồng phẫu thuật, chị Thủy được chọc hút trứng và thu được 9 noãn trưởng thành. Tinh trùng lấy từ tinh hoàn của anh Minh được sử dụng để thụ tinh trong ống nghiệm. Kết quả, anh chị có được 6 phôi ngày 5 chất lượng tốt. Lần chuyển phôi đầu tiên không thành công. Ở lần chuyển phôi thứ hai, chị Thủy đậu thai. Hiện thai kỳ được 9 tuần, thai nhi phát triển khỏe mạnh.

Sau phẫu thuật, anh Minh trì hoãn tái khám gần ba tháng vì lo sợ kết quả không như mong đợi. Được bác sĩ Khoa động viên, người bệnh trở lại bệnh viện, xét nghiệm tinh dịch đồ ghi nhận tổng số tinh trùng di động đạt trên 10 triệu/ml, tương đương người bình thường, anh mới trút bỏ được gánh nặng tâm lý.

“Với kết quả tinh dịch đồ hiện tại, nếu sức khỏe sinh sản của người vợ không có bất thường, vợ chồng anh Minh hoàn toàn có cơ hội có con tự nhiên trong tương lai”, bác sĩ Khoa nói.

Ống dẫn tinh ở nam giới trưởng thành dài khoảng 30-35 cm, đảm nhận nhiệm vụ vận chuyển tinh trùng từ mào tinh đến niệu đạo khi xuất tinh. Khi đường dẫn tinh bị tắc hoặc gián đoạn, tinh trùng dù được sản xuất trong tinh hoàn vẫn không thể xuất hiện trong tinh dịch. Tình trạng này có thể liên quan đến viêm nhiễm, chấn thương, phẫu thuật trước đó hoặc dị tật bẩm sinh. Người bệnh vẫn có thể duy trì ham muốn và chức năng tình dục bình thường, nên khó nhận biết bất thường nếu không kiểm tra khả năng sinh sản.

Theo bác sĩ Khoa, không phải tất cả trường hợp vô tinh đều mất khả năng sinh tinh. Việc xác định nguyên nhân do tắc nghẽn đường dẫn hay suy giảm sản xuất tinh trùng có ý nghĩa quan trọng trong lựa chọn phương pháp điều trị. Tại IVF Tâm Anh TP.HCM, bệnh nhân được thăm khám toàn diện để xác định chính xác nguyên nhân. Với các trường hợp tắc nghẽn phức tạp, bác sĩ sẽ cân nhắc vi phẫu tái lập đường lưu thông, kết hợp gom tinh trùng trữ đông dự phòng cho các phương án hỗ trợ sinh sản.

Đơn vị áp dụng mô hình điều trị “kiềng ba chân”, phối hợp giữa bác sĩ điều trị vô sinh nam, vô sinh nữ và chuyên viên phôi học giúp việc lấy mẫu, kiểm tra chất lượng, sử dụng hoặc trữ đông tinh trùng được thực hiện liên tục. Đặc biệt, kết quả đánh giá tinh trùng ngay trong ca mổ hỗ trợ phẫu thuật viên điều chỉnh phương án xử trí tối ưu cho người bệnh.

Bác sĩ Khoa khuyến cáo các cặp vợ chồng chưa có con sau 12 tháng quan hệ đều đặn, không tránh thai nên đi khám hiếm muộn; thời gian này rút ngắn còn 6 tháng nếu người vợ từ 35 tuổi trở lên. Nam giới từng viêm tinh hoàn, phẫu thuật vùng bẹn bìu hoặc có bất thường cơ quan sinh dục nên chủ động kiểm tra sớm để không bỏ lỡ cơ hội điều trị.

* Tên nhân vật đã được thay đổi