Sau 7 tháng uống và tiêm thuốc trị rụng tóc không rõ nguồn gốc, chị Lan xuất hiện khó tiểu, phù toàn thân, tăng 7 kg, đi khám phát hiện mắc hội chứng thận hư thứ phát.

Sau sinh con, chị Lan, 39 tuổi, bị rụng tóc nhiều nên đến một cơ sở da liễu địa phương điều trị. Chị sử dụng thuốc uống và thuốc tiêm theo liệu trình khoảng 7 tháng. Trong thời gian này, tóc vẫn rụng nhiều, chị thường xuyên cảm thấy nóng, bứt rứt, khó tiểu nên quay lại cơ sở điều trị và được đề nghị ngưng thuốc.

Hơn một tháng sau, chị bắt đầu phù toàn thân, cân nặng tăng nhanh từ 53 kg lên 60 kg, kèm sốt, tiêu chảy, mệt lả, tê cứng tay chân nên nhập viện địa phương điều trị. Tình trạng không cải thiện, chị được chuyển đến khoa Nội thận – Lọc máu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, điều trị chuyên sâu. Lúc này độ lọc cầu thận (eGFR) của chị giảm còn 34,64 mL/phút/1,73 m², có thời điểm kiểm tra gần như vô niệu, chức năng thận suy giảm nhanh.

TTƯT.BS.CKII Tạ Phương Dung, Phó giám đốc Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, đánh giá chức năng thận của chị Lan suy giảm nhanh chóng, phù nề và tăng cân nhiều, chỉ định sinh thiết thận để tìm nguyên nhân gây tổn thương cầu thận. Kết quả chẩn đoán chị mắc hội chứng thận hư thứ phát.

Bác sĩ Dung đề nghị người bệnh ngưng các thuốc đang sử dụng trước đó, đồng thời lên phác đồ điều trị tích cực do chức năng thận suy giảm nhanh trên nền hội chứng thận hư tái phát. Thay vì chỉ tập trung cải thiện tình trạng phù, bác sĩ theo dõi sát lượng nước tiểu, chức năng thận, lượng dịch trong cơ thể và các rối loạn chuyển hóa, đồng thời điều trị tổn thương cầu thận. Chị Lan cũng được kiểm soát các bệnh lý đi kèm, trong đó có rối loạn lipid máu và đường huyết.

Sau hai tháng điều trị, chức năng thận của chị Lan cải thiện rõ rệt, tình trạng phù giảm, các chỉ số thận hồi phục nên chị được tiếp tục theo dõi, tái khám định kỳ.

Tưởng đã vượt qua đợt bệnh nặng, chức năng thận của chị Lan một lần nữa bị thử thách sau một trận tiêu chảy. Chị bị mất nước, mệt mỏi nên đến một cơ sở y tế truyền dịch trái cây, sau đó đường huyết tăng vọt gần 500 mg/dL, xuất hiện trạng thái lơ mơ, khát nước, cân nặng tiếp tục giảm nên đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM kiểm tra.

Sau khi thăm khám, bác sĩ Dung nhận thấy các triệu chứng lâm sàng của người bệnh như khát, mất nước, sụt cân và đường huyết tăng rất cao gợi ý tình trạng tăng áp lực thẩm thấu ở người mắc đái tháo đường, đáng chú ý là người bệnh chưa từng được chẩn đoán đái tháo đường, các xét nghiệm trước đây cũng chưa ghi nhận bất thường này.

“Ở người mắc hội chứng thận hư nếu kèm theo đái tháo đường, tình trạng sức khỏe sẽ diễn tiến phức tạp và nguy hiểm hơn rất nhiều. Hai bệnh này tạo thành một “vòng xoáy bệnh lý” tấn công trực tiếp vào cấu trúc cầu thận, làm tăng tốc độ phá hủy màng lọc và khiến bệnh tiến triển nhanh. Người bệnh đối mặt nguy cơ phù nề toàn thân nghiêm trọng, rối loạn chuyển hóa lipid và biến chứng tim mạch nguy hiểm”, bác sĩ Dung nói.

Theo bác sĩ Dung, việc điều trị lúc này đòi hỏi sự phối hợp cực kỳ chặt chẽ: vừa kiểm soát đường huyết nghiêm ngặt bằng các loại thuốc an toàn cho thận, vừa giữ huyết áp ổn định bằng nhóm thuốc bảo vệ thận, kết hợp với chế độ ăn hạn chế muối, kiểm soát lượng đạm và theo dõi sát sao chức năng lọc của thận định kỳ. Bác sĩ sử dụng insulin kết hợp thuốc hạ đường huyết, đồng thời kiểm soát tình trạng mất nước và các rối loạn chuyển hóa, đưa đường huyết về mức mục tiêu an toàn.

“Đợt bệnh này đặt ra một thách thức khác đối với thận, tiêu chảy và mất nước có thể làm giảm thể tích tuần hoàn, ảnh hưởng tưới máu thận, trong khi đường huyết tăng cao có thể làm tăng áp lực thẩm thấu, thúc đẩy mất nước qua nước tiểu. Hai yếu tố kết hợp có thể khiến chức năng thận suy giảm nhanh, đặc biệt ở người vừa trải qua một đợt tổn thương thận cấp”, bác sĩ Dung nói.

Sau khi tình trạng chuyển hóa ổn định, bác sĩ Dung tiếp tục theo dõi đường huyết, đánh giá lại nhu cầu sử dụng thuốc điều trị đái tháo đường và cho chị Lan ngừng thuốc. Sau khoảng một năm kiên trì điều trị, chức năng thận của chị Lan hồi phục rõ rệt, độ lọc cầu thận (eGFR) đạt 112,65 mL/phút/1,73 m², cân nặng duy trì khoảng 48-50 kg, sức khỏe ổn định.

Theo bác sĩ Dung, khác với hội chứng thận hư nguyên phát, hội chứng thận hư thứ phát xảy ra do một bệnh lý hoặc yếu tố khác gây tổn thương cầu thận như đái tháo đường, bệnh tự miễn, nhiễm trùng, một số bệnh lý ác tính hoặc tác động của thuốc và các chất gây tổn thương thận. Do đó, khi xác định hội chứng thận hư thứ phát, bác sĩ không chỉ điều trị tình trạng mất protein qua nước tiểu, phù và suy giảm chức năng thận mà còn phải tìm kiếm, loại bỏ hoặc kiểm soát yếu tố gây bệnh.

Đối với người bệnh mắc đái tháo đường kèm hội chứng thận hư, ngay cả khi các chỉ số chức năng thận hiện tại ở mức ổn định vẫn có nguy cơ tái phát, do đó bác sĩ Dung lưu ý người bệnh nên tuân thủ tái khám định kỳ đúng lịch, kiểm soát chặt chẽ cả hai bệnh giúp bảo vệ chức năng thận. Đồng thời khuyến cáo, nếu phù nhiều, kèm tăng cân trong thời gian ngắn, tiểu ít hoặc tiểu bọt kéo dài, người bệnh cần đến bệnh viện khám và kiểm tra chức năng thận, không nên tự mua thuốc lợi tiểu để giảm phù bởi việc dùng thuốc không đúng nguyên nhân có thể làm rối loạn nước và điện giải, ảnh hưởng thêm chức năng thận.

Bác sĩ Dung lưu ý người đang sử dụng thuốc, thực phẩm chức năng hỗ trợ điều trị rụng tóc, giảm cân, làm trắng da, nhất là sản phẩm không rõ thành phần, nên lưu lại tên thuốc, đơn thuốc và thông tin sản phẩm. Nếu xuất hiện phù, tiểu ít, nước tiểu bất thường, mệt nhiều hoặc tăng huyết áp, người bệnh cần đi khám sớm và thông báo đầy đủ với bác sĩ các loại thuốc, thực phẩm chức năng đang sử dụng.