Ông Thành, 64 tuổi, tê tay chân thoáng qua nghĩ do mệt mỏi, ngủ dậy liệt nửa người, nói ú ớ, bác sĩ xác định đột quỵ nhồi máu não.

Ông Thành bắt đầu xuất hiện các đợt tê ran, yếu nhẹ tay chân trái từ một tháng trước. Mỗi lần tê yếu tay chân kéo dài khoảng 30 giây đến một phút rồi tự hết. Triệu chứng thường xảy ra về đêm nhưng ông nghĩ do thiếu ngủ, thoái hóa cột sống nên không đi khám. Tối trước khi nhập viện, ông tiếp tục có biểu hiện tương tự.

BS.CKI Đặng Khắc Giáp, khoa Thần kinh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết ông Thành nhập viện trong tình trạng yếu liệt nửa người trái, nói khó, giảm rõ khả năng vận động tay chân, nguy cơ cao để lại di chứng cao. Ngay khi tiếp nhận, bệnh viện kích hoạt quy trình “Code Stroke” nhằm ưu tiên cấp cứu, rút ngắn thời gian chẩn đoán và điều trị đột quỵ.

Vì ông Thành phát hiện đột quỵ lúc mới thức dậy nên việc xác định chính xác thời điểm khởi phát gặp nhiều khó khăn. Đây là yếu tố quan trọng vì thuốc tiêu sợi huyết chỉ phát huy hiệu quả và đảm bảo an toàn trong “thời gian vàng”, thường dưới 4,5 giờ từ khi xuất hiện triệu chứng. Sau mốc này, nguy cơ xuất huyết não tăng lên, trong khi khả năng cứu mô não giảm đáng kể.

Người bệnh được chỉ định chụp MRI 3 Tesla não khẩn cấp để hỗ trợ bác sĩ xác định giờ đột quỵ, thay vì chụp CT như cấp cứu thường quy. Kết quả ghi nhận ổ nhồi máu cấp ở bán cầu não phải, chưa lan rộng, đồng thời xuất hiện vùng tranh tối tranh sáng giữa mô não đã tổn thương và vùng thiếu máu chưa hoại tử. Đây là dấu hiệu cho thấy mô não vẫn có thể hồi phục nếu được tái thông mạch máu sớm. Các bác sĩ nhận định khả năng ông Thành xảy ra đột quỵ dưới 4 giờ, vẫn còn trong cửa sổ điều trị tiêu sợi huyết.

Sau hội chẩn nhanh, bác sĩ quyết định tiêm thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch cho ông Thành nhằm làm tan cục máu đông, tái thông dòng máu lên não. Khoảng 15 phút sau tiêm, ông bắt đầu cải thiện khả năng vận động, có thể nhấc nhẹ tay chân trái và nói rõ hơn. Sau vài giờ, sức cơ phục hồi gần như hoàn toàn, ông có thể tự đi lại, giao tiếp và sinh hoạt bình thường.

“Những cơn tê tay chân thoáng qua trước đó của ông Thành nhiều khả năng là cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) – dấu hiệu cảnh báo sớm của đột quỵ”, bác sĩ Giáp cho biết, thêm rằng TIA xảy ra khi dòng máu lên não bị giảm tạm thời do mạch máu hẹp hoặc xuất hiện cục huyết khối nhỏ gây tắc nghẽn trong thời gian ngắn. Vì mạch máu nhanh chóng tự tái thông nên triệu chứng tự hết khiến nhiều người lầm tưởng bệnh nhẹ hoặc chỉ là rối loạn tuần hoàn thông thường. Tuy nhiên, khoảng 20% người bị TIA có thể xảy ra đột quỵ thật sự trong vòng vài ngày đến vài tháng sau đó nếu không điều trị dự phòng.

Đột quỵ nhồi máu não xảy ra khi động mạch nuôi não bị tắc nghẽn bởi cục huyết khối hoặc mảng xơ vữa. Khi não thiếu oxy, hàng triệu tế bào thần kinh có thể chết đi mỗi phút. Nếu vùng tổn thương nằm ở khu vực điều khiển vận động, ngôn ngữ hoặc ý thức, người bệnh có nguy cơ liệt nửa người, mất khả năng nói, hôn mê hoặc tử vong.

Hiệu quả điều trị đột quỵ phụ thuộc rất lớn vào thời gian nhập viện. Người bệnh được tái thông mạch máu càng sớm thì càng giảm nguy cơ chết tế bào não, hạn chế di chứng tàn phế lâu dài. Nhiều trường hợp nhập viện muộn sau 6-12 giờ không còn cơ hội dùng thuốc tiêu sợi huyết, việc điều trị trở nên khó khăn hơn và khả năng phục hồi cũng thấp hơn đáng kể.

Bác sĩ Giáp khuyến cáo không nên xem nhẹ các dấu hiệu thần kinh thoáng qua như tê yếu một bên tay chân, méo miệng, nói khó, nhìn mờ, chóng mặt hoặc mất thăng bằng dù chỉ kéo dài vài chục giây rồi tự hết. Đây có thể là “cơn đột quỵ cảnh báo” trước khi xảy ra nhồi máu não thật sự. Khác với tê mỏi thông thường do sai tư thế hay chèn ép thần kinh, các triệu chứng cảnh báo đột quỵ thường xuất hiện đột ngột, khu trú một bên cơ thể và có xu hướng lặp đi lặp lại nhiều lần.

Người có tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, rung nhĩ, béo phì, hút thuốc lá hoặc từng có cơn thiếu máu não thoáng qua cần tầm soát nguy cơ đột quỵ định kỳ và tuân thủ điều trị để phòng ngừa biến chứng nguy hiểm.