HÀ NỘI – Quang Anh, 12 tuổi, cao 142 cm, nặng 39,2 kg, được gia đình đưa đi khám do chiều cao gần như không tăng trong 18 tháng và chỉ tăng khoảng 1 cm trong ba năm gần đây.

Theo chia sẻ của mẹ, gia đình thường xuyên theo dõi chiều cao của Quang Anh bằng thước gắn tường. Khoảng ba năm gần đây, tốc độ tăng trưởng của trẻ chậm dần, đặc biệt trong 18 tháng gần nhất gần như không ghi nhận tăng chiều cao. Lo lắng, gia đình từng tự bổ sung canxi và một số vi chất nhưng không thấy cải thiện nên đưa trẻ đến bệnh viện kiểm tra.

Quang Anh có thể lực tốt, thường xuyên chơi bóng đá và bóng rổ. Gần đây, trẻ thỉnh thoảng kêu đau đầu, buồn nôn nhưng vẫn sinh hoạt bình thường.

Qua thăm khám, ThS.BS Đỗ Tiến Sơn, Khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, ghi nhận trẻ cao 142 cm, nặng 39,2 kg, BMI 19,4 kg/m², vẫn nằm trong ngưỡng khuyến nghị theo tuổi, tuy nhiên, thấp hơn so với đường tăng trưởng chung. Theo chuẩn tăng trưởng của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chiều cao trung bình của trẻ trai 12 tuổi khoảng 149,1 cm. Ở giai đoạn này, trẻ có thể tăng khoảng 5-6 cm mỗi năm và tốc độ tăng trưởng thường tăng nhanh hơn khi bước vào dậy thì.

Với chiều cao của bố là 1,67 m và mẹ là 1,60 m, chiều cao mục tiêu của Quang Anh khi trưởng thành được ước tính khoảng 170 cm.

Do trẻ có tốc độ tăng trưởng chiều cao thấp kéo dài kèm biểu hiện đau đầu, buồn nôn, bác sĩ chỉ định xét nghiệm đánh giá trục hormone tăng trưởng, chức năng nội tiết, các chỉ số liên quan đến dinh dưỡng và chụp cộng hưởng từ sọ não nhằm loại trừ các nguyên nhân bệnh lý. Kết quả chưa ghi nhận bất thường đáng kể về nội tiết hoặc tổn thương não. Sau khi các nguyên nhân bệnh lý chính được loại trừ, trẻ được chuyển sang đánh giá chuyên sâu về dinh dưỡng và lối sống.

Gia đình cho biết Quang Anh chơi bóng đá từ nhỏ, hiện duy trì tần suất vận động khá cao và đồng thời tham gia bóng rổ tại trường. Tuy nhiên, cường độ và thời lượng vận động trong từng giai đoạn trước đây không được ghi nhận cụ thể.

Qua khai thác khẩu phần và mức độ vận động thực tế gần đây, TS Trần Quyền An, chuyên gia dinh dưỡng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, nhận thấy trẻ nạp khoảng 1.800-2.000 kcal và 0,8-1 g protein/kg cân nặng mỗi ngày. Trong khi đó, dựa trên tuổi, thể trạng và mức độ vận động hiện tại của Quang Anh, nhu cầu năng lượng được ước tính khoảng 2.700 kcal mỗi ngày.

Theo TS An, khẩu phần hiện tại chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu năng lượng và một số chất dinh dưỡng cần thiết cho cả hoạt động thể lực và quá trình tăng trưởng. Khi tình trạng cung cấp năng lượng thấp hơn nhu cầu kéo dài, đây có thể là một trong những yếu tố góp phần ảnh hưởng đến tốc độ phát triển của trẻ. “Rất khó xác định chính xác mức độ thiếu hụt năng lượng trong những năm trước vì gia đình không có số liệu cụ thể về khẩu phần và cường độ vận động ở từng thời điểm. Do đó, chúng tôi đánh giá dựa trên tình trạng sức khỏe, khẩu phần và mức độ vận động thực tế gần đây để xác định nhu cầu và xây dựng kế hoạch dinh dưỡng phù hợp cho trẻ”, TS An nói.

Quang Anh được xây dựng chế độ dinh dưỡng cá thể hóa dựa trên nhu cầu, thói quen ăn uống, sở thích và lịch vận động. Khẩu phần được điều chỉnh để đáp ứng tốt hơn nhu cầu về năng lượng và protein, đồng thời đảm bảo đa dạng các nhóm thực phẩm. Thực đơn ưu tiên nguồn đạm chất lượng như thịt nạc, cá, trứng, sữa; bổ sung đầy đủ rau xanh, trái cây và các thực phẩm giàu carbohydrate. Trẻ duy trì ba bữa chính và thêm các bữa phụ phù hợp với lịch học, tập luyện; uống đủ nước và không tự ý sử dụng thực phẩm chức năng hoặc các sản phẩm được quảng cáo giúp tăng chiều cao.

Bên cạnh dinh dưỡng, trẻ được khuyến khích ngủ trước 22h, đảm bảo thời lượng ngủ phù hợp với lứa tuổi, duy trì vận động hợp lý và tăng các hoạt động ngoài trời. Gia đình được hướng dẫn theo dõi chiều cao, cân nặng định kỳ và đưa trẻ tái khám sau mỗi 3-4 tháng.

Sau bốn tháng thực hiện kế hoạch, Quang Anh cao 145,2 cm, tăng 3,2 cm so với thời điểm ban đầu; cân nặng tăng 3,5 kg. BMI của trẻ vẫn nằm trong giới hạn phù hợp với lứa tuổi. Tốc độ tăng chiều cao trong giai đoạn theo dõi cải thiện so với thời gian trước can thiệp.

TS An cho biết cơ thể trẻ đang phát triển cần đủ năng lượng và các chất dinh dưỡng để đáp ứng đồng thời nhu cầu duy trì hoạt động sống, vận động và tăng trưởng. Khi năng lượng cung cấp không đáp ứng nhu cầu kéo dài, cơ thể có thể ưu tiên năng lượng cho các chức năng thiết yếu, từ đó ảnh hưởng đến những quá trình như tăng trưởng và phát triển.

Quang Anh đang bước vào giai đoạn dậy thì, thời điểm có tiềm năng tăng trưởng chiều cao mạnh. Vì vậy, việc đảm bảo khẩu phần phù hợp, kết hợp tối ưu giấc ngủ, vận động và các yếu tố lối sống có ý nghĩa quan trọng để trẻ phát huy tốt tiềm năng tăng trưởng.

Theo TS An tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, không phải mọi trường hợp trẻ chậm tăng chiều cao đều liên quan đến thiếu canxi. Chiều cao chịu ảnh hưởng đồng thời bởi di truyền, tình trạng dinh dưỡng, hormone, tuổi xương, giai đoạn dậy thì, giấc ngủ, vận động và một số bệnh lý. Vì vậy, tự ý bổ sung canxi, vi chất hoặc sử dụng các sản phẩm quảng cáo tăng chiều cao khi chưa xác định nguyên nhân có thể không mang lại hiệu quả và đôi khi không cần thiết. Mức cải thiện chiều cao sau can thiệp khác nhau ở mỗi trẻ, phụ thuộc vào nguyên nhân gây chậm tăng trưởng, tuổi xương, giai đoạn dậy thì, tiềm năng di truyền và thời điểm được can thiệp.

Phụ huynh nên đo chiều cao, cân nặng của trẻ định kỳ bằng phương pháp thống nhất và theo dõi trên biểu đồ tăng trưởng. Nếu nhận thấy chiều cao tăng chậm rõ rệt, đường tăng trưởng đi xuống hoặc trẻ phát triển khác biệt đáng kể so với trước đây, nên đưa trẻ đi khám để sàng lọc nguyên nhân, thay vì tự bổ sung các sản phẩm hỗ trợ tăng chiều cao.