Ông Thế, 69 tuổi, có khối sưng góc hàm trái, gần đây tăng kích thước bất thường, bác sĩ chẩn đoán u tuyến nước bọt, sau phẫu thuật kết quả bất ngờ u lành tính.

Ông Thế từng điều trị viêm tuyến nước bọt, có khối sưng nhỏ vùng góc hàm trái nhưng không ảnh hưởng sinh hoạt. Một tháng gần đây, khối sưng tăng kích thước nhanh, ông đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM khám.

GS.TS.BS Trần Phan Chung Thủy, Giám đốc Trung tâm Tai Mũi Họng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh khám lâm sàng ghi nhận khối u kích thước khoảng 3×6 cm, di động kém. Siêu âm Doppler vùng cổ phát hiện tổn thương bất thường tại tuyến mang tai trái, hình ảnh gợi ý khối u. Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA) cho kết quả u Warthin lành tính. Ông Thế được chỉ định phẫu thuật lấy u.

GS Chung Thủy sử dụng kính vi phẫu ứng dụng AI thế hệ mới phẫu thuật cắt khối u cho ông Thế. Trước phẫu thuật, AI phân tích dữ liệu hình ảnh, dựng bản đồ 3D hiển thị trên màn hình, hỗ trợ bác sĩ đối chiếu cấu trúc giải phẫu theo thời gian thực trong lúc thao tác.

Trong mổ, kính vi phẫu Zeiss Kinevo 900 tích hợp module huỳnh quang chuyên dụng, hỗ trợ quan sát mạch máu rõ nét. GS Chung Thủy vén bờ sau tuyến mang tai ra trước, bộc lộ mốc sụn chỉ – điểm mốc giải phẫu quan trọng để xác định vị trí dây thần kinh mặt (thần kinh số 7). Sau đó bác sĩ bóc tách thận trọng theo từng phân nhánh, tách dây thần kinh 7 khỏi khối u và mô tuyến xung quanh, tránh tổn thương và nguy cơ liệt mặt.

Tiếp cận sâu hơn, GS Chung Thủy ghi nhận khối u nằm dưới thùy nông, lan vào thùy sâu tuyến mang tai, kích thước thực tế trong mổ khoảng 6×4 cm, ranh giới rõ. Ekip cắt thùy nông và một phần thùy sâu tuyến mang tai, lấy trọn khối u gửi giải phẫu bệnh. Kết quả cuối cùng khẳng định lại chẩn đoán là u Warthin lành tính.

Hậu phẫu, ông Thế hồi phục tốt, xuất viện sau 4 ngày. Tái khám ghi nhận vết mổ lành thương tốt, không xảy ra biến chứng tụ máu, nhiễm trùng hay tổn thương dây thần kinh mặt.

U Warthin là u lành tính phổ biến thứ hai ở tuyến mang tai sau u tuyến đa hình, thường gặp ở nam giới lớn tuổi, có liên quan đến hút thuốc lá, một số trường hợp u xuất hiện ở cả hai bên tuyến mang tai. Triệu chứng thường gặp là khối sưng vùng góc hàm, phát triển chậm, không đau. Trường hợp khác, không có triệu chứng rõ ràng, được phát hiện tình cờ khi chụp CT hoặc siêu âm vùng mặt cổ. Khi u lớn có thể gây khó nhai, chèn ép dây thần kinh mặt gây yếu hoặc liệt mặt.

GS Chung Thủy giải thích, với u Warthin, y văn ghi nhận đây là loại u có xu hướng dễ thoái hóa nang hoặc xuất huyết bên trong khối u hơn các loại u tuyến nước bọt khác. Khi mạch máu nhỏ trong u bị vỡ hoặc mô u bị hoại tử tạo dịch, khối u có thể tăng thể tích nhanh trong thời gian ngắn, dù bản chất tế bào học không thay đổi và không liên quan đến ác tính. Điều này có thể lý giải vì sao khối u của ông Thế tăng nhanh kích thước trong 1 tháng mà kết quả lành tính.

Khác với u tuyến đa hình có tỷ lệ ác tính hóa theo thời gian, u Warthin gần như không có nguy cơ này. Phẫu thuật cắt bỏ khối u hoặc một phần tuyến mang tai vẫn là phương pháp điều trị chính được ưu tiên. Vì một số trường hợp, chẩn đoán hình ảnh và chọc hút tế bào kim nhỏ không thể loại trừ hoàn toàn khả năng nhầm lẫn với các loại u khác; đồng thời giúp tránh u tái phát.

GS Chung Thủy khuyến cáo, nếu khối sưng vùng góc hàm hoặc mang tai, đặc biệt tăng nhanh kích thước nên đến cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng để thăm khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời.