Bích Thùy (15 tuổi, TP.HCM) được mẹ đưa đi khám vì tăng cân nhanh, thường xuyên mệt mỏi, uể oải, cảm xúc thất thường, nổi nhiều mụn, chu kỳ kinh nguyệt kéo dài đến 40 – 45 ngày.

Một năm trước, Thùy bắt đầu tăng cân nhanh, từ 55kg lên 73kg, những tuần đỉnh điểm, em có thể tăng 1kg – 1,5kg. Sức ăn của Thùy gấp đôi người lớn, em thích các món ăn nhanh, đồ uống có gas. Lịch học dày đặc, em ít vận động.

Tiến sĩ bác sĩ Lâm Văn Hoàng, Trưởng khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, khi đến khám Thùy cao 1m50, béo phì độ 2, cổ có gai đen, mụn viêm trứng cá kéo dài, chu kỳ kinh nguyệt bất thường, cảm xúc không ổn định.

Các xét nghiệm lâm sàng cho thấy, người bệnh có tình trạng kháng insulin khiến cơ thể sản xuất dư thừa insulin trong máu, kích thích buồng trứng tăng sản xuất hormone nam (androgen), làm gián đoạn quá trình phát triển của nang trứng, ngăn cản sự rụng trứng, gây ra các triệu chứng điển hình của hội chứng buồng trứng đa nang (rậm lông, rối loạn chu kỳ, nổi mụn trứng cá…).

“Tình trạng béo phì thường gặp ở 50% số bệnh nhân bị buồng trứng đa nang, đặc biệt là béo phì vùng bụng”, bác sĩ Hoàng nói. Hội chứng này khá phổ biến ở nữ giới trong độ tuổi sinh sản, tuy nhiên ngày càng có nhiều trường hợp bệnh khởi phát ở độ tuổi dậy thì.

Trẻ em gái bị hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) ở tuổi dậy thì có thể đối mặt với nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, gây rối loạn cân bằng nội tiết tố và chuyển hóa, nếu không được kiểm soát và điều trị sớm, có thể để lại nhiều hệ lụy cho sức khỏe trong tương lai. PCOS có thể ức chế quá trình trưởng thành và rụng trứng, dẫn đến nguy cơ khó có con hoặc vô sinh khi bước vào độ tuổi sinh sản cũng như tăng nguy cơ mắc các rối loạn chuyển hóa, tiểu đường type 2, bệnh tim mạch và ung thư nội mạc tử cung.

Nguyên nhân gây thừa cân, béo phì ở tuổi dậy thì thường chủ yếu do lối sống. Chế độ ăn uống thiếu khoa học, tiêu thụ thực phẩm chứa nhiều đường, dầu mỡ, chứa nhiều chất bảo quản như đồ ăn nhanh, nước ngọt có gas, snack,… làm tăng nguy cơ béo phì, mất cân bằng hormone leptin điều chỉnh cảm giác no hay hormone insulin kiểm soát đường huyết. Cơ thể khi không được cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết sẽ dẫn đến thiếu hụt các chất như vitamin D, kẽm, omega – 3, gây ra các vấn đề về rối loạn kinh nguyệt ở nữ hoặc giảm testosterone ở nam.

Tuổi dậy thì là giai đoạn rất nhạy cảm với stress tâm lý, dễ bị căng thẳng trong việc học. Stress kéo dài khiến tuyến thượng thận sản xuất nhiều cortisol hơn bình thường, gây rối loạn các hormon như estrogen, testosterone và insulin. Nếu không kiểm soát tốt căng thẳng có thể dẫn đến các rối loạn như kinh nguyệt không đồng đều, giảm năng lượng hoặc gặp các vấn đề về da như mụn trứng cá, mất cân bằng hormon androgen.

Thiếu ngủ hoặc ngủ không đúng nhịp sinh học trong giai đoạn dậy thì có thể làm thay đổi nồng độ hormon tăng trưởng (GH), melatonin và hormon sinh dục, từ đó ảnh hưởng đến khởi phát và tiến triển dậy thì. Thêm vào đó, việc sử dụng thiết bị điện tử nhiều giờ liền làm tăng tiếp xúc ánh sáng nhân tạo, ức chế melatonin và làm thay đổi đồng hồ sinh học, có thể dẫn tới rối loạn nội tiết tố.

“Bên cạnh đó, lối sống ít vận động khiến tỷ lệ mỡ cơ thể tăng, làm rối loạn hormone liên quan đến chuyển hóa”, bác sĩ Hoàng tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh nói và cho biết thêm, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 87% thanh thiếu niên Việt Nam chưa đạt mức vận động thể chất, với sự chênh lệch rõ rệt giữa nữ giới (91%) và nam giới (82%). Tình trạng này đặt ra báo động đỏ về lối sống ít vận động ở giới trẻ.

Để Thùy vừa giảm cân, vừa ổn định nội tiết trong giai đoạn dậy thì, bác sĩ Hoàng đã xây dựng liệu trình điều trị riêng. Bên cạnh sự hỗ trợ của thuốc, Thùy cần được bổ sung đầy đủ dưỡng chất cần thiết để phát triển, hạn chế đồ ngọt và béo, nước ngọt có gas, thực phẩm chiên, rán. Đồng thời, cha mẹ Thùy nên cùng con xây dựng chế độ ăn với đầy đủ các nhóm dưỡng chất, protein nạc, chất béo lành mạnh có trong trứng, dầu thực vật, các loại hạt, cá hồi, cá thu, cá mòi, cá ngừ, quả bơ, bổ sung nhiều chất xơ, vitamin từ rau xanh, trái cây… Quan trọng, cha mẹ cần đồng hành cùng con từ việc ăn uống đến luyện tập thể dục 30 phút mỗi ngày để hình thành thói quen, lối sống tốt.

“Đối với tuổi dậy thì, không phải giảm cân nhanh là tốt. Trẻ cần được giảm cân an toàn, đặc biệt cần có sự đồng hành của cha mẹ. Những thay đổi nhỏ dễ thực hiện và duy trì hơn sự thay đổi lớn và đột ngột. Nên bắt đầu bằng những thói quen nhỏ như ngủ sớm, hạn chế tích trữ đồ ăn vặt, giảm thời gian xem tivi của trẻ…”, bác sĩ Hoàng nói.

*Tên người bệnh đã thay đổi