Ông Kha, 80 tuổi, được dùng thuốc tan cục máu đông chỉ 10 phút sau khi đến viện nhờ cấp cứu đột quỵ từ xa, hồi phục vận động sau 30 phút, trở về cuộc sống bình thường sau một ngày điều trị.

Trước đó, đang sinh hoạt tại nhà ông Kha bất ngờ xuất hiện tình trạng yếu nửa người, nói khó rồi nhanh chóng mất khả năng diễn đạt. Nhận thấy các dấu hiệu bất thường, gia đình lập tức gọi điện đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM để được hướng dẫn cấp cứu.

BS.CKI Nguyễn Văn Nhản, khoa Thần kinh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, cho biết qua mô tả triệu chứng, bác sĩ trực nhận định người bệnh có khả năng cao bị đột quỵ não cấp, đồng thời kích hoạt sẵn quy trình báo động đột quỵ từ xa, chuẩn bị sẵn sàng êkíp cấp cứu, lối đi riêng, phòng chụp CT và thuốc điều trị. “Người bệnh ở cách bệnh viện khoảng 20 phút di chuyển, việc thông báo và kích hoạt sẵn quy trình giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử trí khi người bệnh đến viện”, bác sĩ Nhản nói.

Ông Kha vào viện trong tình trạng yếu nửa người, rối loạn ngôn ngữ, cứng hàm. Người bệnh khẩn cấp được chuyển thẳng đến phòng chụp CT đã chuẩn bị từ trước để đánh giá thể loại tổn thương não và xác định phương án điều trị.

Chỉ khoảng 5 phút, người bệnh đã hoàn tất chụp CT sọ não, loại trừ nguyên nhân xuất huyết não. Bác sĩ ngay lập tức chỉ định truyền thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch ngay tại phòng chụp CT nhằm tái thông mạch máu, tận dụng tối đa “thời gian vàng” cứu não.

Theo bác sĩ Nhản, ông Kha được điều trị rất sớm nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và bệnh viện. Chỉ khoảng 10 phút sau khi nhập viện, người bệnh đã được truyền thuốc tiêu sợi huyết, trong khi mục tiêu thời gian từ khi người bệnh nhập viện đến khi được dùng thuốc tiêu sợi huyết (door-to-needle) thường là dưới 60 phút, nhiều trung tâm đột quỵ hướng đến dưới 45 phút.

Với ông Kha, 80 tuổi, thời gian cấp cứu càng có ý nghĩa bởi người cao tuổi thường có nhiều yếu tố nguy cơ và khả năng phục hồi thần kinh kém hơn. Trong đột quỵ nhồi máu não, mỗi phút không được điều trị có thể khiến thêm hàng triệu tế bào thần kinh bị tổn thương không hồi phục. Việc được tái thông mạch máu chỉ sau khoảng 10 phút giúp tận dụng tối đa “thời gian vàng”, tăng cơ hội cứu vùng não còn khả năng phục hồi và hạn chế di chứng.

“Ngay sau truyền thuốc tại phòng chụp CT, tôi cảm nhận tay bắt đầu có cảm giác, hàm cũng giãn dần ra không còn cứng”, ông Kha kể lại.

Khoảng 30 phút sau truyền thuốc, ông Kha cải thiện rõ rệt các triệu chứng thần kinh, có thể vận động, giao tiếp và sinh hoạt gần như bình thường. Sau một ngày điều trị, điểm NIHSS – thang điểm đánh giá mức độ nặng của đột quỵ – giảm từ mức có triệu chứng về 0 điểm, không còn ghi nhận dấu hiệu thiếu hụt thần kinh trên lâm sàng.

Bác sĩ Nhản cho biết đột quỵ ở người lớn tuổi thường có tiên lượng nặng hơn do hệ thống mạch máu đã xơ vữa, nhiều bệnh nền đi kèm và khả năng phục hồi thần kinh suy giảm. Nhiều trường hợp dù được cứu sống vẫn phải đối mặt với nguy cơ liệt, mất khả năng giao tiếp hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào người chăm sóc. Vì vậy, việc người bệnh 80 tuổi hồi phục nhanh, gần như không để lại di chứng sau đột quỵ là kết quả rất khả quan.

Ngoài thuốc tiêu sợi huyết, bác sĩ cho biết tùy từng trường hợp, người bệnh đột quỵ có thể được chỉ định can thiệp nội mạch lấy huyết khối, phẫu thuật lấy máu tụ, bít tắc mạch máu đang vỡ hoặc phối hợp các phương pháp điều trị cùng lúc. Việc lựa chọn phương án điều trị phụ thuộc vào loại đột quỵ, vị trí tổn thương, thời gian khởi phát triệu chứng và tình trạng lâm sàng của người bệnh. Mục tiêu là tái thông mạch máu đang bị tắc hoặc can thiệp mạch máu đang bị vỡ càng sớm càng tốt, hạn chế tổn thương não và tối ưu khả năng hồi phục.

Bác sĩ khuyến cáo, người cao tuổi, mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, rung nhĩ, béo phì hoặc từng đột quỵ cần tái khám định kỳ, tuân thủ điều trị và dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ. Đồng thời, nên khám sức khỏe và tầm soát đột quỵ định kỳ để phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ, từ đó điều trị dự phòng hiệu quả, giảm nguy cơ đột quỵ và các biến chứng nặng.

Khi phát hiện người thân đột ngột méo miệng, nói khó, yếu liệt tay chân, nhìn mờ, mất thăng bằng hoặc xuất hiện các dấu hiệu thần kinh bất thường khác, cần nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu đột quỵ gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Mỗi phút chậm trễ đều  có thể khiến vùng não tổn thương lan rộng, làm giảm cơ hội phục hồi và tăng nguy cơ tàn phế lâu dài.

*Tên người bệnh đã được thay đổi