Anh Khánh, 39 tuổi, đau đầu tăng dần nên đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh khám. Bác sĩ phát hiện một dị dạng động – tĩnh mạch não ở thùy trán phải, kèm nhiều điểm gợi ý vi xuất huyết.

Bác sĩ CKI Nguyễn Trung Đức, Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ) cho biết, anh Khánh xuất hiện triệu chứng đau đầu nhưng cơn đau không kèm yếu liệt, méo miệng hay rối loạn ý thức. Người bệnh cũng không có bệnh nền nên dễ nhầm lẫn với cơn đau đầu thông thường. Tuy nhiên, từ dấu hiệu đau đột ngột và tăng dần, bác sĩ nghi ngờ người bệnh có tổn thương bên trong nên chỉ định chụp cộng hưởng từ sọ não bằng hệ thống MRI 3 Tesla nhằm đánh giá nhu mô não và hệ thống mạch nội sọ.

Kết quả MRI cho thấy một ổ dị dạng mạch máu kích thước khoảng 5,5 x 4,1 x 2,9 cm, cỡ quả trứng gà ở thùy trán phải. Tổn thương gồm nhiều mạch máu bất thường đan xen, tạo thành nidus – đám rối mạch kết nối giữa hệ động mạch nuôi và tĩnh mạch dẫn lưu.

Đáng chú ý, bên trong búi mạch dị dạng có nhiều điểm xuất huyết nhỏ (vi xuất huyết) hoặc dấu tích của chảy máu vi thể trước đó. Đây là một trong những đặc điểm khiến bác sĩ cần đánh giá kỹ hơn nguy cơ của tổn thương.

Hình ảnh cho thấy ổ dị dạng nhận máu từ các nhánh của động mạch não giữa phải và dẫn lưu qua hệ thống tĩnh mạch não giãn. Từ các đặc điểm trên, bác sĩ chẩn đoán người bệnh mắc dị dạng động – tĩnh mạch não (arteriovenous malformation – AVM) ở thùy trán phải.

Theo bác sĩ CKII Dương Đình Hoàn, Trưởng Đơn vị Can thiệp thần kinh, Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp, trong tuần hoàn não bình thường, máu từ động mạch đi qua mạng mao mạch để cung cấp oxy và dưỡng chất cho mô não trước khi trở về hệ tĩnh mạch. Ở người có AVM, động mạch và tĩnh mạch kết nối với nhau qua một hệ thống mạch bất thường, khiến một phần dòng máu đi trực tiếp từ động mạch sang tĩnh mạch mà không qua mạng mao mạch bình thường. Có thể hình dung đây như một “đường tắt” của dòng máu trong não.

Dòng máu từ động mạch có áp lực cao hơn được truyền trực tiếp sang hệ tĩnh mạch có thể tạo áp lực bất thường lên thành mạch. Khi các mạch trong AVM bị vỡ, người bệnh có nguy cơ xuất huyết não, với biểu hiện có thể gồm đau đầu dữ dội, yếu liệt, rối loạn ý thức hoặc các triệu chứng thần kinh khác.

Với hệ thống mạch máu nuôi và dẫn lưu phức tạp, cùng nhiều điểm vi xuất huyết bên trong, búi dị dạng mạch máu của anh Khánh được đánh giá có nguy cơ chảy máu nếu không được kiểm soát. Êkíp Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp nhanh chóng hội chẩn cùng chuyên khoa Ngoại Thần kinh để lựa chọn phương án điều trị phù hợp.

Theo bác sĩ Hoàn, người bệnh được phát hiện khi chưa ghi nhận tình trạng xuất huyết não gây tổn thương thần kinh nặng. Sau khi đánh giá đặc điểm tổn thương, êkíp lựa chọn phương pháp can thiệp nội mạch dưới hướng dẫn của hệ thống chụp mạch số hóa xóa nền (DSA).

“Việc lựa chọn phương pháp điều trị AVM cần dựa trên vị trí, kích thước, cấu trúc mạch nuôi, đường dẫn lưu tĩnh mạch và tình trạng lâm sàng của từng người bệnh. Với trường hợp này, sau hội chẩn, chúng tôi lựa chọn can thiệp nội mạch để xử lý các nhánh mạch mục tiêu”, bác sĩ Hoàn cho biết.

Để xác định chi tiết cấu trúc mạch máu, người bệnh được chụp DSA. Kết quả cho thấy búi dị dạng tập trung chủ yếu tại thùy trán phải, nhận máu từ các nhánh của động mạch não giữa phải và dẫn lưu qua các tĩnh mạch vỏ não về xoang dọc trên.

Bác sĩ luồn vi ống thông từ động mạch đùi phải lên động mạch cảnh trong phải, sau đó tiếp cận chọn lọc một nhánh động mạch não giữa cấp máu cho búi mạch dị dạng. Qua vi ống thông, vật liệu bít tắt được đưa vào để bít đường thông bất thường giữa động mạch và tĩnh mạch. Hình ảnh DSA kiểm tra sau can thiệp cho thấy nhánh thông mục tiêu đã được thuyên tắc và lượng máu vào búi dị dạng giảm rõ rệt.

Sau 90 phút can thiệp, người bệnh được tiếp tục theo dõi tại khoa Gây mê Hồi sức. Một ngày sau, tình trạng đau đầu của anh Khánh giảm rõ rệt, không ghi nhận bất thường thần kinh, có thể tự đi lại và ăn uống bình thường. Sau hai ngày theo dõi, sức khỏe ổn định, anh được xuất viện và tiếp tục tái khám theo lịch hẹn.

Bác sĩ Hoàn cho biết dị dạng động – tĩnh mạch não có thể tồn tại trong thời gian dài mà chưa gây triệu chứng rõ ràng. Người dân nên đi khám khi xuất hiện những cơn đau đầu mới, bất thường hoặc tăng dần. Trường hợp đau đầu đột ngột, dữ dội, đặc biệt khi kèm yếu liệt, rối loạn ngôn ngữ, co giật hoặc rối loạn ý thức, cần được đánh giá y tế khẩn cấp.

Chẩn đoán hình ảnh có vai trò phát hiện và đánh giá các bất thường mạch máu não. Khi phát hiện AVM, bác sĩ sẽ căn cứ đặc điểm của từng tổn thương và tình trạng người bệnh để cân nhắc theo dõi hoặc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp như phẫu thuật, xạ phẫu, can thiệp nội mạch hay phối hợp nhiều phương pháp.

*Tên của người bệnh đã được thay đổi