Chị Lan, 32 tuổi, ba năm mong con điều trị hiếm muộn không rõ nguyên nhân, nay phát hiện mắc một rối loạn rụng trứng khiến trứng không phóng noãn.

Chồng chị kết quả tinh dịch đồ bình thường. Chị có chu kỳ kinh nguyệt 28-30 ngày, thường xuyên theo dõi ngày rụng trứng bằng que thử và luôn thấy đỉnh LH xuất hiện đúng thời điểm. Bác sĩ chẩn đoán vô sinh chưa rõ nguyên nhân. Hai chu kỳ bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI) đều thất bại.

Đến khám chuyên sâu tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, bác sĩ chỉ định siêu âm theo dõi nang noãn liên tục trong cả chu kỳ thay vì chỉ xác định thời điểm nang trưởng thành. Kết quả cho thấy nang trứng phát triển đến khoảng 22 mm, nội tiết tố phù hợp với thời điểm rụng trứng, nhưng sau mốc dự kiến phóng noãn, nang vẫn tồn tại, không xẹp xuống như bình thường và không giải phóng noãn, hội chứng nang không vỡ hoàng thể hóa (LUFS).

Theo BS.CKII Cao Tuấn Anh, Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, trong một chu kỳ sinh sản bình thường, nang trứng phát triển, trưởng thành rồi vỡ để giải phóng noãn vào vòi tử cung. Tuy nhiên ở người mắc LUFS, nang trứng vẫn phát triển bình thường, cơ thể vẫn tiết hormone progesterone sau thời điểm rụng trứng, thậm chí thân nhiệt và que thử rụng trứng đều cho kết quả giống một chu kỳ có phóng noãn. Điều khác biệt là nang không vỡ nên trứng không được giải phóng để gặp tinh trùng.

“Đây được ví như rụng trứng ‘giả’. Cơ thể phát tín hiệu rằng đã rụng trứng nhưng thực tế trứng vẫn bị giữ lại trong nang, khiến việc thụ thai tự nhiên không thể xảy ra”, bác sĩ Tuấn Anh giải thích.

LUFS được xem là một dạng rối loạn phóng noãn kín đáo, dễ bị bỏ sót nếu chỉ dựa vào que thử rụng trứng, xét nghiệm progesterone hoặc theo dõi chu kỳ kinh nguyệt. Việc chẩn đoán chủ yếu dựa vào siêu âm nhiều lần quanh thời điểm rụng trứng để quan sát diễn biến của nang noãn.

Nguyên nhân chính xác của hội chứng này đến nay vẫn chưa được làm rõ hoàn toàn. LUFS có thể liên quan đến lạc nội mạc tử cung, hội chứng buồng trứng đa nang, viêm vùng chậu, bất thường đáp ứng hormone hoặc việc sử dụng kéo dài thuốc giảm đau chống viêm không steroid (NSAIDs) quanh thời điểm rụng trứng. Tuy nhiên, nhiều trường hợp xảy ra ở phụ nữ hoàn toàn khỏe mạnh và không có yếu tố nguy cơ rõ ràng.

Theo bác sĩ Tuấn Anh không phải mọi chu kỳ LUFS đều đồng nghĩa vô sinh. Hiện tượng này có thể chỉ xuất hiện ở một số chu kỳ riêng lẻ ngay cả ở phụ nữ khỏe mạnh. Tuy nhiên, nếu LUFS tái diễn nhiều chu kỳ liên tiếp, khả năng mang thai sẽ giảm đáng kể và có thể trở thành nguyên nhân của tình trạng vô sinh không rõ nguyên nhân.

Sau khi xác định nguyên nhân, êkíp điều chỉnh phác đồ điều trị cho chị Lan. Người bệnh được kích thích phát triển nang noãn bằng thuốc phù hợp, kết hợp tiêm hCG đúng thời điểm hỗ trợ quá trình phóng noãn và theo dõi sát bằng siêu âm. Khi xác nhận nang đã vỡ thành công, bác sĩ tiến hành bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI). Ngay ở chu kỳ điều trị này, chị đậu thai, hiện thai phát triển ổn định ở tháng thứ 4.

Theo bác sĩ Tuấn Anh đa số trường hợp LUFS có tiên lượng tốt nếu được chẩn đoán đúng và điều trị phù hợp. Tùy nguyên nhân, bác sĩ có thể điều chỉnh phác đồ kích thích buồng trứng, thay đổi thời điểm hoặc loại thuốc kích thích rụng trứng, kiểm soát các bệnh lý nền như lạc nội mạc tử cung, đồng thời theo dõi sát bằng siêu âm. Nếu các phương pháp đơn giản không hiệu quả hoặc người bệnh có thêm những yếu tố gây hiếm muộn khác, thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) là lựa chọn giúp vượt qua rào cản do trứng không phóng noãn.

Bác sĩ khuyến cáo phụ nữ dưới 35 tuổi nếu quan hệ đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai trong một năm mà chưa có thai; hoặc từ 35 tuổi trở lên sau sáu tháng chưa thụ thai nên đến cơ sở chuyên khoa hỗ trợ sinh sản để được đánh giá toàn diện. Đặc biệt, những trường hợp nhiều lần được chẩn đoán vô sinh chưa rõ nguyên nhân, đã thất bại với IUI hoặc có đầy đủ dấu hiệu rụng trứng nhưng vẫn chưa mang thai cần được theo dõi siêu âm sát thời điểm phóng noãn nhằm phát hiện các rối loạn kín đáo như LUFS.