Hà Nội – Bé Linh, 6 tháng tuổi, đục thủy tinh thể và bệnh tim bẩm sinh do mẹ nhiễm CMV trong thai kỳ, được bác sĩ phẫu thuật khôi phục thị lực.

Mẹ bé từng nhiễm Cytomegalovirus (CMV), một loại virus có thể truyền từ mẹ sang thai nhi qua nhau thai, ảnh hưởng quá trình hình thành nhiều cơ quan, trong đó có mắt và tim. Bé gái sinh ra ở tuần thai 37 nhưng cân nặng thấp so với tuổi thai, chỉ nặng 2,3kg kèm tình trạng còn ống động mạch – một dạng tim bẩm sinh có thể gây suy tim và chậm tăng trưởng. Thủy tinh thể hai mắt đục trắng toàn bộ, màng bao ngoài mặt trước thủy tinh thể bị xơ hóa khiến ánh sáng không thể truyền vào mắt, bé không có phản xạ nhìn đồ vật.

Trẻ đục thủy tinh thể hai mắt thường được phẫu thuật trước khoảng 10 tuần tuổi để tránh bỏ lỡ giai đoạn phát triển thị giác. Trường hợp của bé Linh khó khăn hơn do bệnh nhi 4 tháng tuổi chỉ nặng 3,5 kg, suy dinh dưỡng độ 3 (mức suy dinh dưỡng cao nhất) và bệnh nền tim mạch, ảnh hưởng tới điều kiện gây mê – quy trình bắt buộc để thực hiện phẫu thuật ở trẻ nhỏ. Nếu không được điều trị sớm, não của trẻ không nhận đủ tín hiệu hình ảnh để phát triển thị giác, lâu dần có thể dẫn đến nhược thị và mất thị lực vĩnh viễn.

PGS.TS.BS Nguyễn Thị Thu Hiền, Trưởng khoa Khúc xạ, Trung tâm Mắt Công nghệ cao – Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, hội chẩn đa khoa và tư vấn dinh dưỡng cho gia đình chăm sóc nâng cao thể trạng hỗ trợ việc phẫu thuật. Sau 2 tháng, sức khỏe ổn định hơn, bé Linh đủ điều kiện phẫu thuật.

Trong thời gian đó, PGS Hiền cùng êkíp đa chuyên khoa thống nhất quyết định phẫu thuật cả hai mắt trong một lần (phẫu thuật đục thủy tinh thể thông thường phẫu thuật riêng lẻ từng mắt) nhằm giảm số lần gây mê và phẫu thuật, hạn chế áp lực lên tim và tuần hoàn của trẻ. Hệ thống theo dõi tim mạch, tuần hoàn và chỉ số sinh hiệu chuyên dụng cho trẻ em được chuẩn bị sẵn sàng cho ca phẫu thuật.

Nhãn cầu của bé chỉ dài khoảng 18 mm, các cấu trúc mắt đều rất nhỏ, không gian thao tác vi phẫu hạn chế. Thủy tinh thể của bé đục trắng toàn bộ, lớp bao bọc bên ngoài cũng bị xơ hóa và mờ đục, khiến việc xử lý phức tạp hơn nhiều so với phẫu thuật đục thủy tinh thể ở người lớn, thường khoảng 5-7 phút/mắt. Bé được gây mê sâu bằng phương pháp đặt mask (mặt nạ) thanh quản, giúp êkíp thực hiện các thao tác vi phẫu chính xác trong suốt cuộc mổ.

PGS Hiền sử dụng hệ thống phẫu thuật chuyên dụng, tán nhuyễn phần thủy tinh thể đục bằng năng lượng siêu âm. Công nghệ kiểm soát thuỷ dịch chủ động giúp duy trì nhãn áp và sự ổn định của tiền phòng trong quá trình phẫu thuật, nhờ đó tránh kích hoạt phản xạ mắt – tim, có thể khiến nhịp tim chậm đột ngột.

Lớp bao thủy tinh thể được bảo tồn để đặt thủy tinh thể nhân tạo. Lớp bao phía sau có thể tiếp tục mờ đục theo thời gian, cản trở đường truyền ánh sáng. Vì vậy, êkíp sử dụng đầu cắt dịch kính để mở phần bao phía sau ngay trong cuộc mổ, giúp hạn chế nguy cơ này, đồng thời hạn chế việc phải can thiệp bổ sung, tiết kiệm chi phí cho gia đình.

Ca mổ hoàn thành trong khoảng một giờ, sớm hơn 45 phút so với dự kiến. Sau một tháng, mắt bé Linh phục hồi rất tốt, giác mạc trong, đồng tử phản xạ tốt, hiện tượng rung giật nhãn cầu giảm rõ rệt và bé đã biết nhìn theo đồ vật trước mắt.

Theo PGS Hiền tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, do đục thủy tinh thể bẩm sinh có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình phát triển thị giác của trẻ. Vì vậy, sau phẫu thuật, bác sĩ sẽ chụp đáy mắt để tầm soát tổn thương võng mạc liên quan đến CMV đồng thời theo dõi thị lực cho trẻ.

Bác sĩ khuyến cáo phụ nữ nên khám sức khỏe trước khi mang thai, tầm soát các bệnh nhiễm trùng có nguy cơ lây truyền từ mẹ sang thai nhi, trong đó có CMV, đồng thời theo dõi thai kỳ đầy đủ theo hướng dẫn của bác sĩ. Sau sinh, trẻ có yếu tố nguy cơ cần được kiểm tra mắt sớm. Phụ huynh cũng nên đưa trẻ khám chuyên khoa khi phát hiện đồng tử có ánh trắng hoặc đốm trắng, trẻ không nhìn theo khuôn mặt, đồ vật, phản ứng kém với ánh sáng hoặc có bất thường ở mắt.