Bà Som, 79 tuổi, suy thận mạn giai đoạn 4, được gia đình đưa từ Campuchia sang Việt Nam điều trị với mong muốn duy trì chức năng thận, sống khỏe và quây quần bên con cháu.

Hai năm trước, bà Som, quốc tịch Campuchia, được chẩn mắc bệnh thận mạn kèm tăng huyết áp, đái tháo đường type 2 và thiếu máu. Dù tuân thủ điều trị theo bác sĩ ở nước sở tại nhưng tình trạng mệt mỏi, suy nhược vẫn kéo dài.

Sau đó, gia đình đưa bà đi nhiều bệnh viện trong và ngoài nước để điều trị, mong bà có thể tiếp tục sống khỏe, duy trì sinh hoạt và quây quần bên con cháu thay vì sớm phải phụ thuộc vào các phương pháp thay thế thận, nhưng tình trạng không cải thiện.

Cuối tháng 3/2026, gia đình đưa bà Som sang Việt Nam và đến Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7 kiểm tra. Kết quả cho thấy eGFR của bà chỉ còn 22,29 mL/phút/1,73 m² (ở độ tuổi này thường trên 75 mL/phút/1,73 m²), tương ứng suy thận mạn giai đoạn 4. Ở mức này, chức năng lọc của thận đã suy giảm đáng kể, nếu tiếp tục giảm xuống dưới 15 mL/phút/1,73 m², người bệnh có thể tiến đến giai đoạn suy thận cần cân nhắc các phương pháp điều trị thay thế thận. Bên cạnh đó, hemoglobin của bà dưới 9 g/dL, thấp hơn mức bình thường 12-16 g/dL, cho thấy bà đồng thời bị thiếu máu.

TTƯT.BS.CKII Tạ Phương Dung, Phó Giám đốc Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Trưởng khoa Nội thận – Lọc máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết bà Som mắc bệnh thận mạn kèm thiếu máu, trên nền tăng huyết áp và đái tháo đường type 2. Thiếu máu khiến bà thường xuyên mệt mỏi, đồng thời làm tăng gánh nặng lên hệ tim mạch. Ở người bệnh thận mạn, thiếu máu cũng liên quan đến nguy cơ biến chứng và nhập viện cao hơn, đặc biệt là các biến cố tim mạch.

Các bệnh lý này có thể tác động qua lại, làm bệnh thận tiến triển nhanh hơn nếu không được kiểm soát tốt. Tăng huyết áp kéo dài gây tổn thương các mạch máu nhỏ trong thận, trong khi đường huyết cao lâu ngày có thể làm tổn thương cầu thận, khiến khả năng lọc và điều hòa của thận suy giảm.

Khi chức năng thận giảm, thận không chỉ lọc các chất thải kém hơn mà còn giảm sản xuất erythropoietin – một loại hormone kích thích tủy xương tạo hồng cầu, từ đó dẫn đến thiếu máu, khiến lượng oxy được vận chuyển đến các mô giảm. Người bệnh dễ mệt mỏi, yếu sức, giảm khả năng vận động và cảm thấy thiếu năng lượng dù đã điều trị bệnh nền trong thời gian dài.

“Điều trị thiếu máu ở người bệnh thận mạn không chỉ nhằm cải thiện chỉ số hemoglobin mà còn giúp giảm các triệu chứng của bệnh và hạn chế những ảnh hưởng bất lợi của tình trạng thiếu oxy kéo dài”, bác sĩ Dung nói, đồng thời lên phác đồ điều trị nhằm kiểm soát đồng thời bệnh thận mạn, các bệnh nền và tình trạng thiếu máu.

Bác sĩ Dung có nhiều năm làm việc và trực tiếp điều trị người bệnh tại Campuchia theo chương trình hợp tác của Sở Y tế Phnom Penh và TP HCM. Trong các chuyến công tác tại Campuchia, bác sĩ từng giảng dạy cho các bác sĩ chuyên ngành thận – lọc máu tại Bệnh viện Hoàng gia Campuchia về điều trị bệnh thận mạn và chuẩn bị cho người bệnh ghép thận. Những trải nghiệm này giúp bác sĩ hiểu hơn về tập quán sinh hoạt, khẩu phần và thói quen ăn uống của người Campuchia, cũng như những vấn đề có thể gặp trong quá trình theo dõi, điều trị bệnh mạn tính lâu dài.

Với bà Som, bác sĩ Dung điều chỉnh thuốc theo chức năng thận, đồng thời kiểm soát huyết áp, đường huyết và điều trị thiếu máu bằng thuốc kích thích tạo hồng cầu. Ban đầu, bà được sử dụng thuốc ba lần mỗi tuần. Bác sĩ định kỳ kiểm tra công thức máu và chức năng thận, dựa trên đáp ứng để điều chỉnh liều và tần suất sử dụng.

Chế độ dinh dưỡng cũng được cá thể hóa theo tình trạng bệnh, thói quen sinh hoạt và khẩu phần quen thuộc của bà. Hiểu đặc điểm ẩm thực và tập quán ăn uống của người Campuchia, bác sĩ Dung điều chỉnh thực đơn theo những món ăn bà vẫn thường sử dụng, giúp người bệnh dễ thực hiện và duy trì lâu dài.

Sau điều trị, chức năng thận và tình trạng thiếu máu của bà Som cải thiện rõ rệt, mỗi lần tái khám eGFR đều tăng lên. Sau 6 tháng điều trị, eGFR của bà tăng lên 45,57 mL/phút/1,73 m² vào tháng 9 (tương ứng với suy thận mạn giai đoạn 3a), cao hơn gấp đôi so với ban đầu. Hemoglobin cũng tăng lên 12,5 g/dL. Khi đáp ứng điều trị ổn định, tần suất thuốc tạo máu được giảm từ ba lần mỗi tuần xuống một lần mỗi tháng. Bà không còn mệt mỏi kéo dài, sức khỏe cải thiện rõ rệt.

Nhờ đáp ứng ổn định, khoảng cách giữa các lần tái khám của bà Som cũng được kéo dài dần, từ hai tuần một lần lên một tháng rồi hai tháng một lần. Bác sĩ tiếp tục theo dõi chức năng thận, tình trạng thiếu máu và các bệnh nền để duy trì kết quả và kịp thời điều chỉnh khi cần.

Chức năng thận ổn định khiến bà Som và gia đình nhẹ nhõm hơn. Việc sang Việt Nam tái khám cũng trở nên thuận tiện hơn khi bác sĩ có thể giao tiếp bằng nhiều ngôn ngữ, hiểu những khác biệt trong sinh hoạt và chế độ ăn của người Campuchia, giúp bà dễ trao đổi và tuân thủ điều trị. Khi sức khỏe tốt lên, những chuyến đi đến Việt Nam của bà không còn chỉ gắn với bệnh viện mà còn kết hợp các lần tái khám với việc nghỉ ngơi, tham quan, điều mà trước đây họ không dám nghĩ tới khi sức khỏe của bà còn chưa ổn định.

“Tôi không nghĩ ở tuổi 79 có ngày mình sang Việt Nam tái khám mà vẫn có thể kết hợp đi chơi, tham quan cùng gia đình như thế này”, bà Som chia sẻ.

Bà Som là một trong nhiều bệnh nhân nước ngoài mắc bệnh thận mạn đến điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Theo bác sĩ Dung, với mỗi người bệnh, bác sĩ cần đánh giá toàn diện và điều chỉnh điều trị theo chức năng thận, bệnh nền cũng như điều kiện sống, nhằm duy trì chức năng thận và kéo dài thời gian điều trị nội khoa khi còn phù hợp, trước khi phải áp dụng các phương pháp thay thế thận. Với bệnh nhân nước ngoài, việc lựa chọn phương án điều trị còn cần tính đến khả năng tái khám, điều kiện sinh hoạt và công việc để vừa kiểm soát bệnh vừa duy trì chất lượng cuộc sống.

Bệnh thận mạn thường tiến triển âm thầm, người bệnh có thể không nhận thấy triệu chứng rõ ràng cho đến khi chức năng thận suy giảm đáng kể. Khi bệnh tiến triển, thận giảm khả năng lọc các chất thải, đồng thời giảm sản xuất erythropoietin – một loại hormone có vai trò kích thích tủy xương tạo hồng cầu. Đây là một trong những nguyên nhân khiến người bệnh thận mạn dễ thiếu máu, biểu hiện bằng mệt mỏi, yếu sức, giảm khả năng vận động và chất lượng sống.

Một số trường hợp như bà Som, tình trạng thiếu sắt hoặc các bệnh lý mạn tính khác cũng có thể đồng thời góp phần gây thiếu máu.

Theo bác sĩ Dung, người bệnh thận mạn cần theo dõi định kỳ chức năng thận, huyết áp, đường huyết và tình trạng thiếu máu. Khi phát hiện thiếu máu, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa theo mức độ suy giảm chức năng thận, nguyên nhân thiếu máu và các bệnh đồng mắc.

Bác sĩ khuyến cáo người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc có các yếu tố nguy cơ bệnh thận như mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, thừa cân béo phì… nên kiểm tra chức năng thận định kỳ, không tự ý dùng thuốc, tuân thủ chế độ ăn được bác sĩ hướng dẫn, kiểm soát tốt huyết áp và đường huyết, đồng thời tái khám đúng lịch để phát hiện sớm những thay đổi của chức năng thận và điều chỉnh kịp thời.

*Tên nhân vật trong bài đã được thay đổi