Kiểm soát tiểu đường ở người cao tuổi như thế nào để sống khỏe?

Theo Liên đoàn Đái tháo đường Thế giới (IDF) năm 2024, Việt Nam có khoảng 2,5 triệu người từ 20-79 tuổi mắc đái tháo đường (tiểu đường). Không chỉ làm tăng đường huyết, bệnh còn ảnh hưởng đến tim mạch, thần kinh, mắt, thận… và chất lượng cuộc sống. Đặc biệt, người lớn tuổi thường mắc nhiều bệnh nền cùng lúc, nên việc kiểm soát tiểu đường trở nên phức tạp hơn so với người trẻ. Hãy cùng tìm hiểu về dấu hiệu, biến chứng, cách chăm sóc và mục tiêu kiểm soát tiểu đường ở người cao tuổi trong bài viết sau. (1)

Tại sao tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường ở người cao tuổi ngày càng tăng?

Tỷ lệ mắc tiểu đường ở người cao tuổi gia tăng mạnh mẽ do sự kết hợp của nhiều yếu tố sinh lý học và lối sống gắn liền với quá trình lão hóa: (2)

• Tăng đề kháng insulin theo độ tuổi: Insulin là hormone giúp đưa glucose từ máu vào tế bào để tạo năng lượng. Khi già đi, các tế bào trong cơ thể giảm đáp ứng với insulin, tình trạng này gọi là kháng insulin. Kháng insulin khiến đường huyết tăng cao dù tuyến tụy vẫn sản xuất insulin.
• Suy giảm chức năng tế bào beta tuyến tụy: Tuyến tụy chứa các tế bào beta có nhiệm vụ sản xuất insulin. Quá trình lão hóa làm giảm số lượng và hiệu quả hoạt động của các tế bào này, dẫn đến thiếu hụt insulin.
• Lối sống ít vận động: Nhiều người lớn tuổi giảm hoạt động thể chất do đau khớp, bệnh tim mạch hoặc các bệnh mạn tính khác. Việc ít vận động làm giảm tiêu thụ glucose, tăng cân và tăng nguy cơ mắc tiểu đường.
• Giảm cơ, tăng mỡ: Người cao tuổi thường bị mất cơ, tăng mỡ (đặc biệt mỡ nội tạng). Cơ bắp là nơi dùng glucose chủ yếu, còn mỡ nội tạng lại thúc đẩy tình trạng viêm mạn tính và kháng insulin.

Dấu hiệu tiểu đường ở người cao tuổi

Các triệu chứng của bệnh tiểu đường ở người cao tuổi (đặc biệt tiểu đường type 2) thường diễn tiến âm thầm, dễ nhầm với “bệnh tuổi già”. Người mắc tiểu đường thường có các triệu chứng như:

• Mệt mỏi kéo dài: Cảm giác cơ thể không có năng lượng do tế bào không hấp thụ được glucose hiệu quả.
• Khát nước và đi tiểu thường xuyên: Đặc biệt là đi tiểu nhiều vào ban đêm.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân: Người bệnh sụt cân dù vẫn ăn uống bình thường.
• Tầm nhìn mờ: Đường huyết cao làm thay đổi hình dạng thủy tinh thể, tổn thương dây thần kinh và mạch máu nuôi mắt.
• Vết thương lâu lành: Các vết cắt, trầy xước, bầm tím mất nhiều thời gian hơn bình thường để hồi phục, dễ dẫn đến nhiễm trùng da.
• Tê bì hoặc châm chích: Cảm giác như kiến bò ở bàn tay hoặc bàn chân do tổn thương thần kinh.

Các biến chứng của bệnh tiểu đường ở người cao tuổi

Người cao tuổi bị tiểu đường có tỷ lệ gặp phải các biến chứng nghiêm trọng cao nhất trong tất cả các nhóm tuổi. Các biến chứng thường gặp ở người cao tuổi mắc đái tháo đường gồm: (3)

1. Biến chứng tim mạch

Theo Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), người mắc đái tháo đường có nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch cao gấp khoảng 2 lần so với người không mắc bệnh. Người bệnh (đặc biệt người cao tuổi) có nguy cơ cao mắc cao huyết áp, bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim, suy tim…

2. Đột quỵ

Đường huyết cao kéo dài thúc đẩy xơ vữa động mạch và hình thành cục máu đông. Cũng theo ADA, nguy cơ đột quỵ ở người mắc tiểu đường cao gấp 2 lần so với người bình thường. Người cao tuổi mắc tiểu đường và tăng huyết áp có nguy cơ đột quỵ đặc biệt cao.

3. Bệnh thận do tiểu đường

Tiểu đường là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh thận mạn (chronic kidney disease – CKD) trên toàn thế giới. Ở người cao tuổi, chức năng thận vốn đã suy giảm theo tuổi nên tổn thương thận do tiểu đường thường tiến triển nhanh hơn. Người bệnh có nguy cơ cao hơn phải chạy thận nhân tạo.

4. Bệnh võng mạc tiểu đường

Bệnh tiểu đường là nguyên nhân hàng đầu gây mất thị lực ở người từ 18-64 tuổi, thường không có dấu hiệu hoặc triệu chứng rõ ràng. Bệnh tiểu đường ảnh hưởng đến các mạch máu và dây thần kinh mắt, dẫn đến thị lực mờ hoặc đục. Tình trạng này gọi là bệnh võng mạc tiểu đường (diabetes-related retinopathy).

5. Bàn chân đái tháo đường 

Khi tổn thương thần kinh kết hợp với tuần hoàn máu giảm, các vết thương nhỏ ở bàn chân có thể tiến triển thành loét sâu hoặc nhiễm trùng nặng. Tình trạng nhiễm trùng có thể dẫn đến hoại tử và người bệnh phải cắt cụt chi.

6. Nhiễm toan ceton

Nhiễm toan ceton do đái tháo đường (diabetic ketoacidosis – DKA) là biến chứng nghiêm trọng, đe dọa tính mạng người bệnh nếu không được cấp cứu hoặc điều trị kịp thời. Nhiễm toan ceton xảy ra khi ceton trong máu quá cao (tính axit quá cao). Ceton hình thành khi cơ thể không có đủ insulin để dùng glucose trong máu làm năng lượng. Thay vào đó, cơ thể phân giải chất béo để tạo năng lượng, sản sinh ra ceton.

7. Biến chứng khác

Ngoài ra, tiểu đường ở người cao tuổi còn gây nhiều biến chứng khác như:

• Biến chứng trên da: Tiểu đường làm hệ miễn dịch suy yếu, khiến da dễ nhiễm trùng do vi khuẩn, nấm, mụn nhọt, lở loét…
• Bệnh răng miệng: Người tiểu đường dễ mắc bệnh răng miệng như viêm nướu, viêm nha chu, khô miệng…
• Suy giảm thính lực: Người bệnh tiểu đường có nguy cơ mất thính lực cao hơn 30% so với người có đường huyết bình thường.
• Sa sút trí tuệ: Người già bị tiểu đường có nguy cơ cao hơn với bệnh Alzheimer và sa sút trí tuệ do mạch máu.

>> Tìm hiểu thêm: Tiểu đường ở người trẻ tuổi: Cần nhận diện từ sớm

Khi nào người cao tuổi bị tiểu đường cần cấp cứu?

Người cao tuổi mắc đái tháo đường cần được cấp cứu hoặc đưa đến cơ sở y tế nếu:

• Hạ đường huyết bất thường (đường huyết <70mg/dL hoặc 3.9mmol/L): Các dấu hiệu phổ biến thường gồm lú lẫn, co giật, mất ý thức…
• Nhồi máu cơ tim: Đau thắt ngực, vã mồ hôi lạnh, khó thở, đau lan tỏa tới cổ, hàm, lưng, bụng hoặc lan xuống cánh tay trái và ngón tay.
• Nhiễm toan ceton: Hơi thở có mùi trái cây, thở nhanh và sâu, nôn mửa, đau đầu, đau cơ…

Mục tiêu kiểm soát đái tháo đường ở người cao tuổi

Mục tiêu cuối cùng không chỉ hạ đường huyết, mà còn duy trì chất lượng cuộc sống, phòng ngừa biến chứng và tránh hạ đường huyết nguy hiểm. Theo Tiêu chuẩn chăm sóc bệnh tiểu đường của ADA 2026, mục tiêu điều trị tiểu đường ở người cao tuổi cần được cá nhân hóa dựa trên tình trạng sức khỏe cụ thể và thời gian sống kỳ vọng của người bệnh.

1. Nhóm khỏe mạnh (ít bệnh mạn tính, nhận thức tốt)

• Mục tiêu HbA1c: < 7.0-7.5%.
• Đường huyết lúc đói: 80-130mg/dL.
• Huyết áp: < 130/80mmHg.

2. Nhóm sức khỏe trung bình/phức tạp

• Mục tiêu HbA1c: < 8.0%.
• Đường huyết lúc đói: 90-150mg/dL.
• Ưu tiên tránh hạ đường huyết và té ngã.

3. Nhóm sức khỏe kém/rất phức tạp

• Tránh dựa vào chỉ số HbA1c.
• Mục tiêu chính: Tránh để đường huyết quá cao gây triệu chứng (khát, tiểu nhiều, mất nước) và hạ đường huyết.
• Đường huyết lúc đói: 100-180mg/dL.

Nếu có nhu cầu khám, tư vấn, điều trị tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:

Tiểu đường ở người cao tuổi là bệnh mạn tính, gây nguy cơ biến chứng cao hơn người trẻ do quá trình lão hóa, suy giảm miễn dịch và sự hiện diện của nhiều bệnh nền. Nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường, kiểm soát đường huyết hiệu quả và phát hiện kịp thời các biến chứng có thể giúp người bệnh duy trì chất lượng cuộc sống, hạn chế nhập viện và kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh.