Giải đáp thắc mắc: Bệnh tiểu đường có lây không?

Khi được chẩn đoán mắc bệnh đái tháo đường, người bệnh thường cảm thấy lo lắng, bất an. Trong nhiều băn khoăn đó thì “bệnh tiểu đường có lây không?” cũng được nhiều người quan tâm. Vậy thực chất bệnh tiểu đường có lây không? Bài viết dưới đây sẽ cung cấp góc nhìn khoa học, chi tiết nhất để giúp bạn gỡ rối vấn đề này.

Bệnh tiểu đường có lây không?

Bệnh tiểu đường hoàn toàn không có khả năng lây truyền từ người bệnh sang người khỏe mạnh. Theo khẳng định từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đái tháo đường được xếp vào nhóm các bệnh không lây nhiễm (NCDs), có bản chất là sự rối loạn chuyển hóa nội tiết bên trong cơ thể chứ không phải do sự xâm nhập của các loại vi khuẩn, nấm hay virus truyền nhiễm. Hoàn toàn không có bất kỳ cơ chế lây bệnh tiểu đường nào tồn tại trong y học. Việc nắm tay, ôm hôn, dùng chung bát đũa, ăn chung mâm, bị dính máu của người bệnh hay quan hệ tình dục đều không thể khiến bệnh tiểu đường lây sang người khác. (1)

Tuy nhiên, trong thực tế, chúng ta rất hay bắt gặp tình trạng một gia đình có cả hai vợ chồng, hoặc cha mẹ và con cái cùng bị đái tháo đường. Điều này khiến cộng đồng hoang mang tự hỏi tiểu đường có lây hay không? Tình trạng này được y học giải thích dựa trên 2 nhóm nguyên nhân chính, hoàn toàn không liên quan đến việc lây nhiễm mầm bệnh:

• Yếu tố di truyền (Gen): Cấu trúc gen đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong cả tiểu đường type 1 và type 2. Nếu cha mẹ mang bộ gen quy định sự khiếm khuyết trong việc sản xuất hoặc sử dụng insulin, con cái sinh ra sẽ được thừa hưởng hệ gen này, dẫn đến nguy cơ mắc bệnh cao hơn rất nhiều so với người bình thường.
• Thói quen sinh hoạt và ăn uống chung: Đây là yếu tố nguy cơ lớn nhất khiến nhiều thành viên trong gia đình cùng bệnh đái tháo đường type 2. Những người sống chung dưới một mái nhà thường có chung một thực đơn dinh dưỡng (ví dụ: chuộng đồ ăn nhiều dầu mỡ, đồ ngọt, thích ăn mặn, chuộng tinh bột) và chung lối sống sinh hoạt (như thức khuya, ít vận động, không tập luyện thể dục). Môi trường sống chung này chính là “chất xúc tác” khiến căn bệnh bùng phát đồng loạt trên những cá thể có cùng thói quen, chứ không phải do họ lây bệnh cho nhau.

Bệnh tiểu đường thường do các nguyên nhân nào?

Có 3 nguyên nhân thực sự gây ra 3 thể bệnh đái tháo đường chính: (2)

• Đái tháo đường type 1: Đây là bệnh tự miễn. Lúc này, hệ thống miễn dịch của cơ thể bị “nhầm lẫn”, tự sản sinh ra các kháng thể quay lại tấn công và tiêu diệt các tế bào beta sản xuất insulin ở tuyến tụy. Kết quả là cơ thể thiếu hụt insulin tuyệt đối. Nguyên nhân chủ yếu là do di truyền kết hợp với các tác nhân khởi phát từ môi trường.
• Đái tháo đường type 2: Bệnh xảy ra khi cơ thể bắt đầu có hiện tượng kháng insulin (tế bào không chịu tiếp nhận insulin để hấp thụ đường) hoặc tuyến tụy bị suy yếu, không sản xuất đủ lượng insulin cần thiết. Khác với type 1, nguyên nhân gây ra tiểu đường type 2 chịu sự chi phối rất lớn từ thói quen sống ít vận động, thừa cân, béo phì và chế độ dinh dưỡng thừa calo.
• Đái tháo đường thai kỳ: Xảy ra ở phụ nữ đang mang thai. Nguyên nhân là do trong thai kỳ, nhau thai tiết ra nhiều loại hormone hỗ trợ thai nhi phát triển nhưng đồng thời lại gây ức chế hoạt động của insulin trong cơ thể mẹ. Nếu tuyến tụy không thể tăng cường sản xuất insulin để bù đắp, lượng đường trong máu của thai phụ sẽ tăng vọt.

Các yếu tố nguy cơ cao khiến bạn dễ mắc đái tháo đường

Các yếu tố nguy cơ khiến người bệnh dễ bị tiểu đường gồm:

• Người thừa cân, béo phì: Lượng mỡ thừa, đặc biệt là mỡ tích tụ ở vùng bụng (mỡ nội tạng), giải phóng các hóa chất gây cản trở tế bào phản ứng với insulin, dẫn đến tình trạng kháng insulin nghiêm trọng.
• Người có tiền sử gia đình: Như đã nhấn mạnh, bộ gen quyết định rất lớn. Nguy cơ của bạn sẽ tăng theo cấp số nhân nếu có cha mẹ hoặc anh chị em ruột đã được chẩn đoán bệnh tiểu đường.
• Lối sống tĩnh tại, ít hoạt động thể lực: Khi bạn vận động, các tế bào cơ bắp sẽ phải mở cửa đón nhận glucose từ máu để chuyển hóa thành năng lượng. Ngược lại, việc lười vận động sẽ khiến lượng glucose dư thừa ứ đọng lại trong lòng mạch, làm tăng áp lực làm việc cho tuyến tụy lâu ngày dẫn đến suy kiệt.
• Tiền sử bệnh cá nhân: Những phụ nữ từng được chẩn đoán bị tiểu đường thai kỳ, phụ nữ mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) hoặc những người có tiền sử rối loạn mỡ máu (Triglyceride cao, HDL thấp) và tăng huyết áp đều nằm trong nhóm có rủi ro cao tiến triển thành tiểu đường type 2.

Khi nào cần chủ động tầm soát để phòng ngừa bệnh tiểu đường?

Theo Hướng dẫn từ Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), tất cả những người trưởng thành từ 35 tuổi trở lên đều nên bắt đầu thực hiện xét nghiệm tầm soát đường huyết định kỳ mỗi 1 – 3 năm một lần, ngay cả khi cơ thể khỏe mạnh và không có triệu chứng. Nếu có chỉ số BMI từ 23 trở lên (đối với người châu Á) kèm theo một yếu tố nguy cơ khác (như tiền sử gia đình, tăng huyết áp), việc tầm soát cần được thực hiện sớm hơn độ tuổi 35. (3)

Bạn có thể đến cơ sở y tế gần nhất hoặc khám sức khỏe định kỳ để thực thực hiện xét nghiệm định lượng Glucose máu. Nhưng nếu phát hiện các dấu hiệu sau, nên đi tầm soát bệnh càng sớm càng tốt:

• Thường xuyên khát nước, uống nhiều nước nhưng vẫn thấy khô miệng.
• Đi tiểu nhiều lần với lượng nước tiểu lớn, đặc biệt là phải thức dậy nhiều lần vào ban đêm.
• Sụt cân nhanh chóng (3 – 5kg) dù vẫn ăn uống ngon miệng hoặc ăn nhiều hơn bình thường.
• Mệt mỏi kiệt sức kéo dài, các vết thương ngoài da lâu lành hoặc đột nhiên thị lực suy giảm, nhìn mờ.

Để đặt lịch thăm khám, chăm sóc sức khỏe tại Hệ thống BVĐK Tâm Anh TP.HCM quý khách hàng vui lòng liên hệ:

Hy vọng bài viết này đã giúp bạn cởi bỏ hoàn toàn những lo lắng và thắc mắc xoay quanh việc bệnh tiểu đường có lây không. Đái tháo đường là căn bệnh do sự rối loạn trong hệ thống chuyển hóa nội tiết, chịu sự chi phối chặt chẽ của yếu tố di truyền và thói quen sinh hoạt kém khoa học, hoàn toàn không có khả năng lây lan qua bất kỳ hình thức tiếp xúc nào. Hiểu đúng bản chất căn bệnh không chỉ giúp chúng ta chủ động phòng ngừa, xây dựng lối sống lành mạnh, chăm cực vận động mà còn góp phần xóa bỏ rào cản tâm lý, mang đến sự đồng cảm và đồng hành tốt nhất cho những người thân yêu đang ngày đêm chiến đấu với căn bệnh này.