Tiểu đường mất thính lực thường do đâu? Làm sao để phòng ngừa?

Khi nhắc đến biến chứng bệnh tiểu đường, hầu hết chúng ta đều nghĩ ngay đến suy thận, mờ mắt hay hoại tử bàn chân. Thế nhưng, có một biến chứng vô cùng thầm lặng, bào mòn chất lượng cuộc sống mà ít ai đề phòng, đó là tiểu đường mất thính lực. Tình trạng này không chỉ gây khó khăn trong giao tiếp hằng ngày mà còn là dấu hiệu cho thấy hệ thống mạch máu và thần kinh đang bị tổn thương nghiêm trọng.

Tiểu đường có gây mất thính lực không?

Tiểu đường có thể gây suy giảm hoặc mất hoàn toàn thính lực. Tình trạng này xảy ra do lượng đường trong máu tăng cao mạn tính làm tổn thương cấu trúc tai trong. Hiện tượng tiểu đường mất thính lực diễn tiến vô cùng chậm rãi, khiến người bệnh rất khó tự phát hiện ở giai đoạn khởi phát.

Mối liên hệ giữa đái tháo đường và sự suy giảm thính lực đã được nhiều nghiên cứu dịch tễ học trên thế giới khẳng định. Theo thống kê của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), người bệnh tiểu đường có nguy cơ bị suy giảm thính lực cao gấp 2 lần so với người khỏe mạnh ở cùng độ tuổi. Ngay cả ở những người tiền đái tháo đường (lượng đường trong máu cao hơn bình thường nhưng chưa đạt ngưỡng bệnh), tốc độ suy giảm thính giác cũng cao hơn 30% so với người có đường huyết bình thường. Tai trong là một cơ quan cực kỳ nhạy cảm và đòi hỏi nguồn năng lượng, oxy liên tục, bất kỳ một sự xáo trộn nào trong hệ thống chuyển hóa cũng có thể khiến bộ phận này bị tổn thương nghiêm trọng. (1)

Tiểu đường mất thính lực do nguyên nhân nào?

Cơ chế khiến đường huyết cao tàn phá thính giác nằm ở sự nhạy cảm của cấu trúc tai trong. Tiểu đường mất thính lực xảy ra khi lượng đường dư thừa không được kiểm soát, cơ thể sẽ khởi động một loạt các phản ứng phá hủy hệ thống âm thanh từ bên trong. (2)

1. Đường huyết cao làm tổn thương mạch máu nhỏ ở tai trong

Ốc tai (cơ quan chịu trách nhiệm tiếp nhận và mã hóa âm thanh) được nuôi dưỡng bởi một mạng lưới mạch máu vô cùng đậm đặc nhưng lại rất nhỏ, gọi là vùng mạch tai trong (stria vascularis). Khác với các cơ quan khác, tai trong không có hệ thống tuần hoàn bàng hệ (mạch máu phụ trợ). Khi đường huyết tăng cao liên tục, nó sẽ phá hủy lớp nội mạc của các mạch máu nhỏ này, màng đáy mao mạch dày lên gây chít hẹp và giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng. Thiếu máu và oxy kéo dài khiến các tế bào lông chuyển (tế bào cảm nhận âm thanh) ở ốc tai bị teo lại và rụng đi. Một khi các tế bào lông này đã mất, cơ thể hoàn toàn không có khả năng tái tạo lại.

2. Tổn thương thần kinh có thể ảnh hưởng đường truyền âm thanh

Đái tháo đường gây biến chứng tổn thương thần kinh ngoại biên, và dây thần kinh thính giác (dây thần kinh sọ số VIII) cũng không ngoại lệ. Lượng đường cao thúc đẩy quá trình tích tụ các sản phẩm glycat hóa bền vững (AGEs) và gây stress oxy hóa, làm tổn hại lớp vỏ myelin bảo vệ sợi thần kinh. Điều này khiến cho tốc độ và chất lượng truyền dẫn tín hiệu âm thanh từ tai lên não bộ bị chậm trễ, méo mó, dẫn đến tình trạng người bệnh vẫn “nghe” thấy tiếng động nhưng không thể “hiểu” được nội dung.

3. Hạ đường huyết và dao động đường huyết có thể ảnh hưởng thần kinh

Không chỉ có tăng đường huyết mới nguy hiểm, mà sự trồi sụt thất thường của lượng đường trong máu (dao động đường huyết lớn) hoặc các đợt hạ đường huyết cấp tính cũng tàn phá thính giác không kém. Các tế bào thần kinh thính giác phụ thuộc hoàn toàn vào glucose để duy trì hoạt động. Một đợt tụt đường huyết đột ngột sẽ khiến các tế bào này bị rơi vào trạng thái “đói” năng lượng nghiêm trọng, kích hoạt quá trình tự hủy hàng loạt của tế bào lông tai trong.

4. Kiểm soát đường huyết kém

Kiểm soát đường huyết kém (HbA1c kéo dài trên mục tiêu điều trị) được cho là liên quan đến nguy cơ tổn thương vi mạch và thần kinh cao hơn, từ đó làm tăng nguy cơ suy giảm thính lực. Việc không tuân thủ phác đồ điều trị khiến tai trong phải liên tục tiếp xúc với môi trường độc hại của glucose, đẩy nhanh tiến trình mất thính lực.

Bên cạnh nguyên nhân từ đường huyết, một số yếu tố đi kèm dưới đây sẽ làm gia tăng đáng kể nguy cơ bệnh tiểu đường mất thính lực:

• Tuổi cao: Quá trình lão hóa tự nhiên kết hợp với tác hại của tiểu đường tạo ra tác động cộng hưởng mạnh mẽ.
• Tiếp xúc tiếng ồn: Người bệnh làm việc trong môi trường nhà máy, công trường có tiếng ồn lớn sẽ bị tổn thương tai nhanh hơn.
• Tăng huyết áp và rối loạn mỡ máu: Làm tăng tổn thương mạch máu và giảm tưới máu tai trong, đẩy nhanh quá trình xơ vữa mạch máu tai trong.
• Bệnh thận mạn: Thận và tai trong có cấu trúc màng nền mạch máu tương đồng; tổn thương ở thận thường song hành với tổn thương ở tai.
• Hút thuốc lá: Nicotin làm co thắt mạch máu, trực tiếp cắt giảm nguồn máu nuôi tai.
• Dùng thuốc có hại cho tai: Một số loại thuốc điều trị bệnh đồng mắc (như thuốc lợi tiểu quai, một số kháng sinh nhóm aminoglycosid) có tác dụng phụ độc với thính giác.

Tiểu đường mất thính lực có biểu hiện gì?

Vì tổn thương diễn ra từ từ, người bệnh thường có xu hướng thích nghi và bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo ban đầu. Tình trạng bị lãng tai ở người bệnh tiểu đường thường bộc lộ rõ rệt qua các biểu hiện lâm sàng sau:

• Khó nghe âm thanh tần số cao: Người bệnh sẽ thấy khó nghe giọng nói của phụ nữ và trẻ em, khó nghe tiếng chim hót hoặc tiếng nhạc cụ âm cao. Khi nói chuyện, họ có cảm giác đối phương đang nói lầm bầm, không rõ lời.
• Khó nghe khi nói chuyện nơi đông người: Ở môi trường yên tĩnh, người bệnh vẫn giao tiếp bình thường. Tuy nhiên, khi đến nơi có tiếng ồn nền như nhà hàng, quán cà phê, chợ hoặc nơi đông người, họ gặp khó khăn lớn trong việc lọc và tập trung vào lời nói của người đối diện.
• Ù tai kéo dài: Người tiểu đường mất thính lực thường xuyên nghe thấy tiếng vo ve, tiếng dế kêu, tiếng sóng gầm hoặc tiếng rít lùng bùng bên trong tai mà không có nguồn âm thanh thực tế từ bên ngoài. Đây là triệu chứng do các tế bào thần kinh thính giác đang bị tổn thương do thiếu máu.
• Tăng âm lượng các thiết bị quá mức: Người bệnh có thói quen bật tivi, điện thoại hoặc radio ở mức âm lượng rất lớn khiến những người xung quanh cảm thấy khó chịu, nhưng bản thân họ lại thấy vừa đủ nghe.
• Thường xuyên yêu cầu người khác lặp lại: Trong các cuộc hội thoại, người bệnh liên tục phải hỏi lại: “Hả?”, “Gì cơ?”, hoặc phải nhìn chằm chằm vào khẩu hình miệng của người nói để đoán chữ.

Người tiểu đường mất thính lực cần được chẩn đoán thế nào?

Quy trình chẩn đoán tiểu đường mất thính lực toàn diện bao gồm:

• Soi tai hoặc nội soi tai: Để loại trừ các nguyên nhân gây nghe kém thông thường ở tai ngoài và tai giữa như nút rác tai, viêm tai giữa, thủng màng nhĩ.
• Đo thính lực đơn âm: Người bệnh sẽ được đeo tai nghe trong một phòng cách âm và phản ứng với các tần số âm thanh từ thấp đến cao. Kết quả cho thấy biểu đồ thính lực (thính lực đồ), giúp xác định mức độ mất thính lực (nhẹ, trung bình, nặng hay sâu).
• Đo thính lực lời nói: Đánh giá khả năng nghe và hiểu các từ ngữ trong môi trường yên tĩnh và môi trường có tiếng ồn.
• Nhĩ lượng đồ và phản xạ cơ bàn đạp: Đánh giá độ thông thoáng của tai giữa và độ di động của hệ thống xương con.
• Các nghiệm pháp chuyên sâu (OAE, ABR) hoặc chụp MRI: Đo âm phát ốc tai (OAE) giúp kiểm tra trực tiếp sức khỏe của tế bào lông. Đo điện thính giác thân não (ABR) hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) thường được chỉ định khi nghi ngờ tổn thương sau ốc tai (retrocochlear lesion), chẳng hạn u dây thần kinh tiền đình – ốc tai hoặc các bệnh thần kinh trung ương.
• Xét nghiệm máu: Đánh giá lại các chỉ số HbA1c, đường huyết đói, chức năng thận và bộ mỡ máu để tìm mối liên quan trực tiếp với tình trạng bệnh.

Tiểu đường mất thính lực có điều trị được không?

Phần lớn tổn thương tế bào lông trong tai trong và thần kinh thính giác hiện chưa có phương pháp phục hồi hoàn toàn. Vì vậy, mục tiêu điều trị tiểu đường mất thính lực là làm chậm tiến triển, cải thiện khả năng nghe và nâng cao chất lượng cuộc sống.

• Kiểm soát chặt chẽ đái tháo đường: Việc đưa đường huyết và chỉ số HbA1c về mức an toàn ổn định sẽ giúp hạn chế nguy cơ tổn thương tiến triển và giảm các biến chứng mạch máu, thần kinh, làm chậm tiến trình tàn phá, giữ lại phần thính lực còn sót lại, không cho bệnh tiến triển nặng hơn.
• Sử dụng máy trợ thính: Đây là giải pháp phổ biến và hiệu quả cho các trường hợp mất thính lực từ nhẹ đến nặng. Máy trợ thính thế hệ mới có khả năng lập trình kỹ thuật số, tự động lọc tiếng ồn và khuếch đại chính xác những tần số âm thanh bị khuyết (thường là âm cao), giúp người bệnh hòa nhập lại với cuộc sống.
• Cấy ốc tai điện tử: Được chỉ định cho những trường hợp mất thính lực mức độ nặng đến sâu, khi mà máy trợ thính thông thường không còn mang lại hiệu quả. Thiết bị này sẽ chuyển tín hiệu âm thanh thành xung điện để kích thích trực tiếp các sợi thần kinh thính giác còn hoạt động, trực tiếp kích thích dây thần kinh thính giác bằng các xung điện để truyền tín hiệu lên não.
• Tư vấn giao tiếp và luyện nghe: Người bệnh và gia đình sẽ được hướng dẫn các kỹ năng giao tiếp như nói chậm, rõ chữ, đối diện trực tiếp khi nói và giảm thiểu tiếng ồn xung quanh để tăng hiệu quả thấu hiểu.

Cách phòng ngừa mất thính lực ở người tiểu đường

Ở người bệnh tiểu đường mất thính lực, kiểm soát tốt bệnh nền là cách tốt nhất để phòng ngừa mất thính lực:

• Kiểm soát đường huyết theo mục tiêu: Luôn tuân thủ tuyệt đối phác đồ điều trị của bác sĩ, dùng thuốc đúng liều, đúng giờ. Theo dõi đường huyết tại nhà thường xuyên để tránh các pha dao động đường huyết quá lớn.
• Kiểm tra chỉ số HbA1c định kỳ: Thực hiện xét nghiệm HbA1c mỗi 3 tháng một lần, duy trì mục tiêu HbA1c theo khuyến cáo của bác sĩ (ở nhiều người bệnh là dưới 7%, nhưng có thể thay đổi tùy tuổi, bệnh đi kèm và nguy cơ hạ đường huyết).
• Quản lý tốt các bệnh đồng mắc: Kiểm soát huyết áp ổn định ở mức < 130/80 mmHg và giữ các chỉ số mỡ máu (đặc biệt là LDL-Cholesterol) theo mục tiêu nguy cơ tim mạch của từng người bệnh.
• Bỏ thuốc lá hoàn toàn: Ngừng hút thuốc giúp cải thiện ngay lập tức dòng máu tuần hoàn đến nuôi dưỡng các tế bào nhạy cảm ở tai trong.
• Tránh xa tiếng ồn lớn: Hạn chế đến những nơi quá ồn ào. Nếu tính chất công việc bắt buộc phải tiếp xúc với tiếng ồn, hãy luôn sử dụng nút tai hoặc chụp tai bảo vệ chuyên dụng. Khi nghe nhạc qua tai nghe, áp dụng quy tắc 60/60 (không nghe quá 60% âm lượng tối đa và không nghe liên tục quá 60 phút).
• Tầm soát thính lực định kỳ: Người bệnh đái tháo đường nên được khám chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc đo thính lực khi xuất hiện triệu chứng nghe kém, ù tai kéo dài hoặc có nhiều yếu tố nguy cơ như tuổi cao, tiếp xúc tiếng ồn hoặc sử dụng thuốc có độc tính trên tai. Ở một số trường hợp nguy cơ cao, bác sĩ có thể chỉ định kiểm tra thính lực định kỳ.

Để đặt lịch thăm khám tại Hệ thống BVĐK Tâm Anh TP.HCM, quý khách hàng vui lòng liên hệ:

Tóm lại, sự suy giảm chức năng nghe là một biến chứng nguy hiểm nhưng thường bị lãng quên của bệnh đái tháo đường. Khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào, việc đi khám để xác định tình trạng tiểu đường mất thính lực là vô cùng cần thiết nhằm có hướng xử trí kịp thời. Bằng việc duy trì một lối sống khoa học, tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ và chủ động tầm soát thính lực định kỳ, bạn hoàn toàn có thể bảo vệ được đôi tai khỏe mạnh.