Bệnh tiểu đường biến chứng phổi thường ít được nhắc đến hơn so với tim hay thận, nhưng lại tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng. Khi lượng đường trong máu tăng cao kéo dài, cấu trúc và chức năng hô hấp sẽ bị suy giảm đáng kể. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân tiểu đường biến chứng qua phổi và cách phòng ngừa hiệu quả.
Tiểu đường biến chứng qua phổi là tình trạng lượng đường trong máu cao kéo dài gây tổn thương hệ thống vi mạch và các mô liên kết tại phổi. Tình trạng này làm suy giảm chức năng hô hấp, giảm dung tích phổi và khiến người bệnh dễ mắc các bệnh về đường hô hấp nghiêm trọng. (1)
Quá trình tiểu đường biến chứng sang phổi không diễn ra đột ngột mà là hệ quả của một loạt các tổn thương sinh lý học bên trong cơ thể. Y học hiện đại đã chỉ ra 4 cơ chế chính dẫn đến tình trạng này: (2)
Phổi là cơ quan chứa mạng lưới mao mạch (mạch máu nhỏ) dày đặc nhất cơ thể, có nhiệm vụ trao đổi oxy và CO2. Khi đường huyết tăng cao liên tục, lớp lót bên trong các mao mạch này bị tổn thương và dày lên. Tình trạng này làm cản trở quá trình trao đổi khí tại màng phế nang – mao mạch, khiến người bệnh dễ bị hụt hơi, khó thở khi vận động.
Đường huyết dư thừa trong máu sẽ liên kết với các protein, đặc biệt là collagen ở phổi, tạo ra các sản phẩm glycat hóa bền vững (AGEs). Sự tích tụ này gây ra phản ứng viêm mạn tính và stress oxy hóa, làm cho các mô đàn hồi ở phổi trở nên xơ cứng. Khi phổi mất đi độ co giãn tự nhiên, chức năng thông khí sẽ suy giảm rõ rệt.
Môi trường máu nhiều đường làm suy yếu chức năng của bạch cầu (tế bào bảo vệ cơ thể), đặc biệt là khả năng “thực bào” (nuốt chửng vi khuẩn). Do đó, hệ miễn dịch ở phổi phản ứng rất chậm trước các tác nhân gây bệnh, làm tăng nguy cơ viêm phổi do biến chứng tiểu đường.
Đái tháo đường kéo dài gây tổn thương các dây thần kinh kiểm soát hoạt động tự chủ của cơ thể, bao gồm cả thần kinh chi phối cơ hoành và các cơ liên sườn. Sự suy yếu của các cơ hô hấp này làm giảm sức hút của phổi, khiến người bệnh không thể hít thở sâu và ho tống đờm ra ngoài hiệu quả.
Khi phổi suy yếu, người bệnh sẽ phải đối mặt với hàng loạt rủi ro sức khỏe. Những biến chứng tiểu đường ở phổi không chỉ làm giảm chất lượng sống mà còn đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu không được kiểm soát tốt.
Nhiều nghiên cứu cho thấy sự liên hệ mật thiết giữa tình trạng kháng insulin và bệnh hen suyễn. Phản ứng viêm toàn thân do đái tháo đường làm tăng sự nhạy cảm của đường thở. Người bệnh dễ bị co thắt phế quản, khởi phát các cơn hen cấp tính nặng nề và khó đáp ứng với các loại thuốc xịt giãn phế quản thông thường.
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và đái tháo đường thường song hành cùng nhau. Tình trạng biến chứng tiểu đường lên phổi làm cho các đợt cấp của COPD diễn ra thường xuyên hơn và nghiêm trọng hơn. Chức năng phổi suy giảm nhanh chóng, người bệnh thường xuyên khò khè, ho có đờm và khó thở kéo dài.
Sự tích tụ collagen do đường huyết cao làm các mô phổi bị xơ sẹo, dày lên và cứng lại. Bệnh này gây khó thở tiến triển, ho khan kéo dài. Trong một số trường hợp nhiễm trùng phổi hoại tử hoặc tổn thương mạch máu quá nặng do xơ hóa, người bệnh có thể gặp tình trạng ho ra máu, là dấu hiệu cấp cứu vô cùng nguy hiểm cần được can thiệp y tế ngay lập tức.
Tổn thương các mạch máu nhỏ ở phổi làm tăng lực cản của dòng máu, dẫn đến áp lực trong động mạch phổi tăng cao (tăng huyết áp phổi). Tình trạng này bắt buộc tim phải bơm máu mạnh hơn để đưa máu vào phổi. Lâu ngày, điều này sẽ tạo gánh nặng cực lớn lên tâm thất phải, dễ dẫn đến biến chứng suy tim vô cùng nguy hiểm.
Trong dân gian, nhiều người thường dùng cụm từ tiểu đường chạy vào phổi để chỉ sự sa sút sức khỏe hô hấp nghiêm trọng hoặc tình trạng di căn. Về mặt y khoa, mức insulin trong máu cao (do kháng insulin) và tình trạng viêm mạn tính có thể kích thích sự tăng sinh của các tế bào bất thường, làm tăng nguy cơ hình thành các khối u ác tính ở phổi. Hơn nữa, nếu xuất hiện tiểu đường biến chứng viêm phổi tái đi tái lại nhiều lần mà không được chữa dứt điểm, các tế bào phổi cũng dễ bị biến đổi.
Mặc dù đái tháo đường có thể gây ra nhiều tổn thương cho hệ hô hấp, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa và làm chậm quá trình này bằng các biện pháp sau:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Nhận biết sớm các dấu hiệu tiểu đường biến chứng qua phổi là bước quan trọng để bảo vệ chức năng hô hấp và nâng cao chất lượng sống. Người bệnh tuyệt đối không nên chủ quan trước những cơn ho kéo dài, hụt hơi hay tình trạng khó thở bất thường. Để được tầm soát chuyên sâu, đánh giá chức năng hô hấp và ngăn chặn kịp thời các biến chứng, bạn có thể đến khám tại khoa Nội Tổng hợp và Đơn vị Nội Tổng hợp, Hệ thống BVĐK Tâm Anh TP.HCM ngay hôm nay. Đội ngũ chuyên gia sẽ đồng hành cùng bạn thiết lập phác đồ điều trị toàn diện và an toàn.
