Liên tục khát nước, tiểu nhiều, sau đó sốt cao, nôn ói, Vũ (14 tuổi) được đưa đi cấp cứu trong tình trạng hôn mê, bác sĩ phát hiện em bị tiểu đường type 1.

Vốn không có tiền sử bệnh, vài tháng gần đây, Vũ thường xuyên ho, sốt nhẹ, khát nước, tiểu nhiều và sụt cân. Nghĩ bị cảm cúm thông thường, gia đình mua thuốc cảm, ho cho em uống nhưng không đỡ. Mỗi ngày Vũ uống 6-7 chai nước ngọt, nước điện giải do liên tục cảm thấy khát nước, đặc biệt người nhà ngửi thấy hơi thở của em có mùi táo chín. Sau đó, khi đang đi học, em nôn ói, rơi vào hôn mê, nhập cấp cứu BVĐK Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ).

Kết quả xét nghiệm cấp cứu cho thấy Vũ bị viêm hô hấp, chỉ số glucose huyết tăng cao gần 16 mmol/L (bình thường dao động từ 3.9 mmol/L đến 5.6 mmol/L), chỉ số pH máu dưới ngưỡng 7.3, ceton máu (nồng độ axit trong máu) dương tính, ceton niệu dương tính mạnh, hạ kali. Các biểu hiện lâm sàng của người bệnh là da khô, rối loạn ý thức, hơi thở có mùi trái cây. Bác sĩ nhận định, Vũ bị nhiễm toan ceton do tiểu đường.

Người bệnh được bù kali tích cực, bù dịch, truyền insulin, theo dõi đường máu mao mạch 1 giờ/lần, xét nghiệm điện giải đồ 6 giờ/lần, khí máu động mạch 12 giờ/lần đến khi ổn định. Xét nghiệm kháng thể kháng tiểu đảo gồm GAD (kháng thể chống enzyme glutamic acid decarboxylase) và ICA (kháng thể kháng tế bào tiểu đảo tụy) cho kết quả dương tính, xác định Vũ bị tiểu đường type 1. Sau 2 ngày cấp cứu, sinh hiệu ổn, Vũ được chuyển về khoa Nội tiết – Đái tháo đường để tiếp tục theo dõi, điều trị nhiễm toan ceton do tiểu đường type 1.

Thạc sĩ bác sĩ Nguyễn Thị Thanh Trúc, khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết tiểu đường type 1 thường phát hiện lần đầu khi người bệnh đã nhiễm toan ceton, tương tự như tình trạng lúc nhập viện của Vũ. Khác với tiểu đường type 2 (kháng insulin hoặc giảm tiết insulin), tiểu đường type 1 là tình trạng tự miễn, các tế bào thuộc hệ miễn dịch tự tấn công và phá hủy các tế bào beta trong tuyến tụy khiến cơ thể thiếu insulin tuyệt đối. Điều này khiến cơ thể rơi vào trạng thái nhiễm toan ceton vì rối loạn chuyển hóa do đường máu quá cao. Nếu không điều trị kịp thời dẫn đến hôn mê, suy đa tạng và tử vong.

Sau 4 ngày điều trị tích cực với insulin truyền tĩnh mạch và bù dịch, Vũ đã tỉnh táo hoàn toàn, trước đó em và gia đình không biết mình bị tiểu đường. Người bệnh được chỉ định và hướng dẫn tiêm insulin hàng ngày.

Bác sĩ Trúc giải thích tiểu đường type 1 còn gọi là tiểu đường phụ thuộc insulin, do đó bổ sung insulin là phương pháp điều trị bắt buộc để kiểm soát tốt lượng đường huyết trong cơ thể.

Thời gian khởi phát triệu chứng của tiểu đường type 1 thường đột ngột, không tiến triển và khởi phát âm thầm như tiểu đường type 2.

Các triệu chứng chuyển hóa điển hình là tiểu nhiều, khát nhiều, ăn nhiều và sụt cân. Ngoài ra, bệnh nhân có thể xuất hiện các triệu chứng khác như mệt mỏi, mờ mắt, thường xuyên bị nhiễm trùng da, nhiễm trùng tiểu hoặc âm đạo, đái dầm xuất hiện ở trẻ trước đó không bị đái dầm,…

“Hơi thở của người bệnh tiểu đường có mùi trái cây rất nguy hiểm, bởi đây là dấu hiệu nhiễm toan ceton do cơ thể sản xuất quá nhiều axit trong máu”, bác sĩ Trúc nói. Do tuyến tụy không tiết ra insulin, cơ thể bắt đầu phân hủy chất béo làm nhiên liệu. Quá trình này tạo ra sự tích tụ axit trong máu gọi là ceton. Nếu không được điều trị kịp thời, người bệnh sẽ nhiễm toan ceton với các dấu hiệu cảnh báo như thở nhanh, sâu, da và miệng khô, mặt đỏ, hơi thở có mùi trái cây (thường là mùi táo), đau đầu, mệt mỏi, ói mửa, đau bụng, rối loạn ý thức, hôn mê, phù não, nguy hiểm đến tính mạng.

Có khoảng 5% trường hợp tiểu đường type 1 không xác định được chính xác nguyên nhân gây bệnh, thường được phát hiện trong tình trạng nhiễm toan ceton do thiếu insulin tuyệt đối. Cả trẻ em và người lớn đều có thể bị tiểu đường type 1. Tuy nhiên, bệnh gặp nhiều hơn ở trẻ dưới 20 tuổi. Hiện vẫn chưa xác định rõ nguyên nhân chính xác của bệnh nhưng người có cha mẹ hoặc anh chị em mắc bệnh tiểu đường type 1 có nguy cơ mắc bệnh này cao hơn bình thường.

*Tên người bệnh đã thay đổi