Tiêu chảy mãn tính không chỉ gây bất tiện trong sinh hoạt mà còn có thể khiến cơ thể mất nước, suy dinh dưỡng và giảm chất lượng cuộc sống nếu kéo dài. Tình trạng này có thể liên quan đến chế độ ăn, thuốc đang sử dụng, nhiễm trùng hoặc bệnh lý đường tiêu hóa. Nhận biết đặc điểm phân, triệu chứng đi kèm và các dấu hiệu cảnh báo sẽ giúp người bệnh chủ động thăm khám, xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.
Tiêu chảy mãn tính là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc phân nước kéo dài ít nhất 4 tuần, thường từ 3 lần mỗi ngày. Tình trạng này có thể liên quan đến nhiễm trùng, bệnh đường ruột, rối loạn hấp thu, thuốc hoặc bệnh toàn thân và cần được thăm khám để xác định nguyên nhân.
Đây là dấu hiệu cho thấy hệ tiêu hóa đang gặp vấn đề, có thể liên quan đến rối loạn chức năng ruột, nhiễm trùng, không dung nạp thực phẩm hoặc các bệnh lý toàn thân. Theo ước tính, khoảng 1-3% dân số mắc tình trạng này, nhưng con số chính xác có thể cao hơn do nhiều người chỉ đi khám khi xuất hiện triệu chứng nặng như đau bụng dữ dội hoặc đi ngoài ra máu.
Nếu không được chẩn đoán và điều trị đúng, tình trạng này có thể dẫn đến mất nước, rối loạn điện giải, sụt cân và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.
Nguyên nhân gây tiêu chảy mãn tính rất đa dạng. Trước khi nghĩ đến các bệnh lý phức tạp, bác sĩ có thể xem xét về chế độ ăn uống, thói quen sinh hoạt và các loại thuốc mà người bệnh đang sử dụng.
Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất là hội chứng ruột kích thích (IBS). Đây là rối loạn chức năng của ruột già, gây tiêu chảy, táo bón hoặc xen kẽ cả hai, kèm theo đau bụng, đầy hơi… IBS có thể kéo dài từ vài tháng đến vài năm nhưng không gây tổn thương thực thể cho ruột.
Ngoài ra, tiêu chảy do rối loạn hấp thu cũng thường gặp, đặc biệt liên quan đến axit mật (kém hấp thu axit mật), rối loạn thần kinh ruột ở người đái tháo đường hoặc sau phẫu thuật cắt dây thần kinh phế vị.
Các bệnh viêm ruột mạn tính như viêm loét đại tràng hay bệnh Crohn là những nguyên nhân quan trọng dẫn đến tiêu chảy mãn tính. Trong những trường hợp này, niêm mạc ruột có thể bị viêm và phù nề, làm suy giảm khả năng hấp thu nước và chất điện giải.
Ngoài ra, viêm đại tràng vi thể, viêm đại tràng do thiếu máu cục bộ, viêm đại tràng sau xạ trị hoặc ung thư đại tràng cũng có thể gây tiêu chảy kéo dài, thường kèm đau bụng, sốt, đại tiện ra máu…
Phần lớn các trường hợp nhiễm trùng tiêu hóa có thể tự khỏi sau vài ngày, nhưng không phải là tất cả. Một số loại vi khuẩn hoặc ký sinh trùng như Giardia, Entamoeba histolytica, Clostridioides difficile… có thể gây nhiễm trùng kéo dài, dẫn đến tiêu chảy mãn tính.
Những trường hợp này thường gặp ở người có hệ miễn dịch suy giảm, người từng dùng kháng sinh kéo dài hoặc sống trong môi trường vệ sinh kém.
Một số loại thuốc có thể gây tiêu chảy kéo dài như thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm không steroid (NSAID), thuốc ức chế bơm proton, metformin, thuốc chống trầm cảm nhóm SSRI, thuốc nhuận tràng khi lạm dụng.
Bên cạnh đó, các bệnh lý toàn thân như cường giáp, suy tuyến thượng thận, đái tháo đường, viêm tụy mạn hoặc bệnh Celiac (không dung nạp Gluten)… cũng là những nguyên nhân quan trọng cần được loại trừ khi tìm hiểu tiêu chảy mạn là gì và vì sao tình trạng này kéo dài.
Triệu chứng chính của tiêu chảy mạn tính là đi ngoài phân ở dạng lỏng hoặc nước trong nhiều tuần. Ngoài ra, người bệnh có thể gặp:
Chú ý đến các dấu hiệu cảnh báo cần đi khám sớm, có thể bao gồm: sốt, đi ngoài ra máu, đau bụng dữ dội, sụt cân nhanh…
Mục tiêu của chẩn đoán là xác định nguyên nhân nền để điều trị đúng hướng, thay vì chỉ kiểm soát triệu chứng.
Bác sĩ sẽ hỏi chi tiết về thời gian bị tiêu chảy, số lần đi ngoài mỗi ngày, tính chất phân, chế độ ăn uống, thuốc đang sử dụng và tiền sử bệnh cá nhân hoặc gia đình.
Xét nghiệm phân giúp phát hiện nhiễm khuẩn, ký sinh trùng, tình trạng viêm (bạch cầu trong phân) hoặc mỡ trong phân giúp gợi ý rối loạn hấp thu hay viêm tụy mạn…
Xét nghiệm máu có thể đánh giá tình trạng viêm, thiếu máu, rối loạn điện giải, chức năng gan, tuyến giáp… Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm hoặc chụp CT bụng để đánh giá các vấn đề tiêu hóa.
Nội soi đại tràng hoặc nội soi tiêu hóa trên giúp quan sát trực tiếp niêm mạc ruột, phát hiện viêm, loét, u hoặc tổn thương đặc hiệu khác. Đây là bước quan trọng trong chẩn đoán bệnh tiêu chảy mạn tính.
Điều trị tiêu chảy mãn tính phụ thuộc vào nguyên nhân cụ thể và mức độ nặng của triệu chứng.
Nếu nguyên nhân là nhiễm trùng, bác sĩ có thể chỉ định dùng kháng sinh hoặc thuốc chống ký sinh trùng phù hợp. Ví dụ, người bệnh viêm ruột có thể dùng thuốc kháng viêm, corticosteroid hoặc thuốc ức chế miễn dịch theo chỉ định; người không dung nạp thực phẩm cần điều chỉnh chế độ ăn phù hợp…
Một số loại thuốc giúp kiểm soát tiêu chảy như loperamide, thuốc gắn axit mật hoặc bổ sung chất xơ hòa tan (psyllium). Tuy nhiên, các thuốc này không nên sử dụng lâu dài nếu chưa kiểm soát được nguyên nhân.
Người bệnh cần theo dõi triệu chứng, duy trì tái khám định kỳ và điều chỉnh lối sống, chế độ ăn uống… theo lời khuyên của bác sĩ nhằm hạn chế tái phát.
So với tiêu chảy cấp, tiêu chảy mạn tiềm ẩn nhiều nguy cơ hơn. Mất nước và rối loạn điện giải kéo dài có thể ảnh hưởng đến tim, thận, hệ thần kinh… Bên cạnh đó, tình trạng này còn gây mệt mỏi, làm giảm chất lượng cuộc sống, ảnh hưởng đến công việc và sinh hoạt hàng ngày. Khi người bệnh có các dấu hiệu mất nước do tiêu chảy như khát nhiều, nước tiểu sẫm màu, chóng mặt, buồn nôn… thì cần đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám và xử trí kịp thời.
Không phải mọi trường hợp đều phòng ngừa được, đặc biệt khi nguyên nhân là bệnh lý nền. Tuy nhiên, có thể giảm nguy cơ mắc bệnh tiêu chảy mạn tính bằng cách:
Chăm sóc đúng cách và thăm khám kịp thời sẽ giúp kiểm soát tốt tiêu chảy mạn tính, hạn chế biến chứng và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh.
Tiêu chảy mãn tính kéo dài có thể gây mất nước, thiếu hụt dinh dưỡng và ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt. Người bệnh nên chủ động đặt lịch khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa đánh giá triệu chứng, chỉ định xét nghiệm phù hợp và tư vấn hướng xử trí theo nguyên nhân. Thăm khám sớm đặc biệt cần thiết khi có sụt cân, sốt, đau bụng, đi ngoài ra máu hoặc dấu hiệu mất nước.
Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tiêu chảy mãn tính có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân và ảnh hưởng đáng kể đến dinh dưỡng, thể trạng cũng như sinh hoạt hằng ngày. Việc theo dõi đặc điểm phân, triệu chứng đi kèm và thời gian kéo dài giúp định hướng đánh giá chính xác hơn. Người bệnh không nên tự dùng thuốc cầm tiêu chảy kéo dài, đặc biệt khi có máu trong phân, sụt cân, sốt, mất nước hoặc đau bụng bất thường.
