Tập thể dục mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, nhưng ở một số người lại gặp phải các vấn đề tiêu hóa trong tập luyện. Vậy các rối loạn tiêu hóa trong tập thể dục thường gặp là gì? Cách nào cải thiện để duy trì việc tập luyện.
Trong quá trình vận động, máu được ưu tiên phân bố cho cơ bắp và tim, dẫn đến giảm tưới máu cho hệ tiêu hóa hay những tác động cơ học, thay đổi hormone, thói quen ăn uống trước khi tập… cũng có thể gây ra tình trạng rối loạn tiêu hóa, mức độ từ nhẹ đến nặng.
Tiêu chảy liên quan đến vận động là một trong các vấn đề tiêu hóa trong tập luyện, đặc biệt ở người chạy đường dài. Nguyên nhân có thể do giảm tưới máu ruột, tăng nhu động ruột khi gắng sức hoặc ăn uống không phù hợp trước khi tập. Tình trạng này có thể gây mất nước, rối loạn điện giải và làm giảm hiệu suất tập luyện nếu không được kiểm soát tốt.
Để hạn chế tình trạng tiêu chảy ảnh hưởng đến quá trình tập luyện, bạn có thể xem thêm bài viết tập thể dục bị tiêu chảy để tìm hiểu cách điều chỉnh ăn uống và vận động phù hợp.
Hoạt động thể lực, đặc biệt là các bài tập có động tác cúi gập người hoặc tăng áp lực ổ bụng, có thể làm nặng thêm triệu chứng trào ngược axit. Biểu hiện thường gặp là nóng rát sau xương ức, ợ chua và khó chịu vùng thượng vị trong hoặc sau khi tập luyện.
Ở những người mắc bệnh viêm ruột mạn tính như Crohn hoặc viêm loét đại tràng, tập luyện không phù hợp có thể làm khởi phát hoặc làm nặng triệu chứng như đau bụng, tiêu chảy, mệt mỏi. Tuy nhiên, nếu được kiểm soát tốt và tập luyện đúng cách, vận động nhẹ đến vừa có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe tổng thể.
Đây là một trong các vấn đề tiêu hóa trong tập luyện, xuất hiện đột ngột, thường gặp khi chạy bộ hoặc vận động mạnh sau ăn. Cơn đau thường mang tính chất co thắt, nhói, xuất hiện ở vùng hạ sườn hoặc quanh rốn và thường tự hết khi giảm cường độ hoặc ngừng tập.
Các môn thể thao đối kháng hoặc vận động mạnh có nguy cơ gây chấn thương vùng bụng, ảnh hưởng đến các cơ quan tiêu hóa như gan, lách hoặc ruột. Biểu hiện có thể bao gồm đau bụng dữ dội, buồn nôn, nôn hoặc đau tăng dần sau chấn thương, cần được đánh giá y tế kịp thời.
Lách to là tình trạng lách tăng kích thước bất thường, có thể gặp ở người mắc các bệnh về huyết học, nhiễm trùng mạn tính hoặc bệnh gan. Khi tập luyện, đặc biệt là các môn thể thao va chạm hoặc gắng sức, người bệnh lách to có nguy cơ cao bị đau vùng hạ sườn trái, khó chịu vùng bụng trên hoặc vỡ lách – biến chứng cấp cứu nguy hiểm. Do đó, những người đã được chẩn đoán lách to cần được tư vấn y tế kỹ lưỡng trước khi tham gia hoạt động thể dục thể thao.
Các rối loạn ăn uống như chán ăn tâm thần, ăn vô độ hoặc ăn – nôn có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ tiêu hóa khi tập luyện. Biểu hiện bao gồm đau bụng, buồn nôn, đầy hơi, rối loạn nhu động ruột và suy giảm hấp thu chất dinh dưỡng. Tập luyện cường độ cao khi đang mắc chứng rối loạn ăn uống còn làm tăng nguy cơ rối loạn điện giải, hạ đường huyết và suy kiệt thể chất.
Ngoài các vấn đề kể trên, người tập luyện có thể gặp nhiều triệu chứng tiêu hóa khác như:
Những triệu chứng này thường liên quan đến thời điểm ăn uống trước khi tập, loại thực phẩm tiêu thụ, mức độ mất nước, cũng như cường độ và thời gian tập luyện. Người tập cần chú trọng điều chỉnh chế độ ăn, bù đủ nước và lựa chọn hình thức vận động phù hợp để cải thiện. (1)
Rối loạn tiêu hóa trong tập thể dục là kết quả của nhiều cơ chế sinh lý xảy ra đồng thời trong quá trình tập luyện. Khi cơ thể gắng sức, các hệ cơ quan phải thích nghi để ưu tiên cung cấp năng lượng cho hoạt động thể chất, từ đó có thể ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến chức năng của hệ tiêu hóa. Những thay đổi này rõ rệt hơn khi tập luyện cường độ cao, kéo dài hoặc không phù hợp với thể trạng cá nhân:
Trong quá trình vận động, hoạt động sinh lý bình thường của ruột có thể bị rối loạn. Sự thay đổi nhu động ruột, giảm hấp thu nước và chất điện giải, cùng với tăng tính nhạy cảm của niêm mạc ruột có thể dẫn đến các triệu chứng như đau bụng, tiêu chảy hoặc đầy hơi.
Khi tập luyện, cơ thể ưu tiên phân phối máu cho cơ xương và tim, dẫn đến giảm lưu lượng máu đến các cơ quan tiêu hóa, nội tạng. Tình trạng giảm tưới máu ruột này có thể gây thiếu oxy niêm mạc ruột, làm suy giảm chức năng tiêu hóa, gây buồn nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy do gắng sức.
Hoạt động thể lực có thể làm tăng hoặc giảm nhu động ruột tùy vào cường độ và thời gian tập. Nhu động ruột tăng quá mức có thể dẫn đến tiêu chảy, trong khi đó, giảm nhu động có thể gây đầy bụng, khó tiêu hoặc táo bón sau tập luyện. Đây là một trong các vấn đề tiêu hóa trong tập luyện rất thường gặp.
Mất nước do đổ mồ hôi nhiều trong khi tập luyện làm giảm thể tích tuần hoàn, từ đó càng làm giảm tưới máu hệ tiêu hóa. Đồng thời, mất nước còn làm phân khô cứng hoặc gây rối loạn điện giải, góp phần làm trầm trọng thêm các triệu chứng tiêu hóa.
Một số tư thế vận động như cúi gập người, nén ép ổ bụng hoặc rung lắc mạnh có thể làm tăng áp lực ổ bụng và tác động cơ học lên dạ dày – ruột. Điều này có thể gây trào ngược dạ dày – thực quản, đau bụng hoặc cảm giác khó chịu khi tập luyện.
Chế độ ăn uống trước và trong khi tập luyện đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe tiêu hóa. Ăn quá no, sử dụng thực phẩm khó tiêu, giàu chất béo, nhiều chất xơ không hòa tan hoặc đồ uống ưu trương trước khi vận động có thể làm tăng nguy cơ rối loạn tiêu hóa. Ngược lại, thiếu năng lượng hoặc bù nước không đầy đủ cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng tiêu hóa khi tập luyện.
Dưới đây là các biện pháp giúp kiểm soát hiệu quả các vấn đề tiêu hóa trong tập luyện, góp phần nâng cao hiệu suất và bảo vệ sức khỏe về lâu dài:
Hệ tiêu hóa cũng cần được “tập luyện” để thích nghi dần với hoạt động thể lực. Người tập có thể thử nghiệm thực phẩm, đồ uống và thời điểm ăn uống trong các buổi tập (thay vì trong thi đấu) để giúp cơ thể làm quen, từ đó giảm nguy cơ rối loạn tiêu hóa khi vận động cường độ cao hoặc kéo dài.
Các thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) như ibuprofen hoặc diclofenac có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày – ruột và làm tăng nguy cơ loét, xuất huyết tiêu hóa, đặc biệt khi sử dụng trong hoặc trước khi tập luyện. Do đó, người tập nên hạn chế hoặc tránh dùng loại thuốc này khi không thực sự cần thiết để bảo vệ hệ tiêu hóa.
Chất xơ đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe đường ruột, nên bổ sung đều đặn trong giai đoạn tập luyện thường ngày. Tuy nhiên, trong thời gian thi đấu hoặc trước các buổi tập cường độ cao, người tập cần hạn chế thực phẩm giàu chất xơ, đặc biệt là chất xơ không hòa tan để giảm nguy cơ đầy bụng, đau bụng hoặc tiêu chảy.
Fructose dư thừa có thể gây kém hấp thu ở ruột non, dẫn đến đầy hơi, tiêu chảy và khó chịu bụng khi vận động. Do đó, người tập nên hạn chế các loại đồ uống thể thao, nước trái cây hoặc thực phẩm có hàm lượng fructose cao, đặc biệt trước và trong khi tập luyện.
Mất nước và rối loạn điện giải là yếu tố then chốt gây rối loạn tiêu hóa khi tập luyện. Người tập nên uống đủ nước trước, trong và sau khi vận động, đồng thời bổ sung điện giải phù hợp, để giúp duy trì tuần hoàn, hỗ trợ chức năng tiêu hóa và giảm nguy cơ tiêu chảy hoặc buồn nôn.
Người tập nên xây dựng chương trình tập luyện phù hợp với thể trạng, tăng dần cường độ và đảm bảo thời gian hồi phục đầy đủ, để giúp cơ thể thích nghi tốt hơn. Đồng thời, chế độ dinh dưỡng cũng cần được cá nhân hóa, đảm bảo cung cấp đủ năng lượng, cân đối các nhóm chất và tránh các thực phẩm dễ gây kích ứng tiêu hóa đối với từng cá nhân.
Ngoài các biện pháp trên, người tập cũng nên lưu ý một số yếu tố khác như tư thế tập luyện đúng, tránh ăn quá no trước khi vận động, kiểm soát tốt căng thẳng và theo dõi phản ứng cơ thể sau mỗi buổi tập. Điều này giúp phòng ngừa hiệu quả các vấn đề tiêu hóa liên quan đến tập luyện.
Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Trên đây là tổng hợp các vấn đề tiêu hóa trong tập luyện thường gặp. Những tình trạng này cần được kiểm soát đúng cách để cải thiện hiệu suất thể thao cũng như bảo vệ sức khỏe về lâu dài.
