Theo dõi cách điều trị tiêu chảy cấp tại nhà

Điều trị tiêu chảy cấp đúng cách giúp hạn chế mất nước, rối loạn điện giải và những biến chứng có thể xảy ra, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng cần dùng thuốc cầm tiêu chảy hay kháng sinh. Việc xử trí cần dựa trên mức độ mất nước, triệu chứng đi kèm và nguyên nhân nghi ngờ. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn cách bù nước, chăm sóc dinh dưỡng, sử dụng thuốc phù hợp và nhận biết thời điểm cần đến cơ sở y tế.

Tiêu chảy là sự thay đổi tính chất phân, biểu hiện qua tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc nhiều nước ≥ 3 lần trong 24 giờ. Tùy vào thời gian kéo dài mà tiêu chảy được chia thành hai loại là cấp tính hoặc mạn tính. Tiêu chảy cấp tính thường chỉ xảy ra trong 1 vài ngày rồi khỏi. Nguyên nhân thường do nhiễm virus, vi khuẩn hoặc ngộ độc thực phẩm.

Khi nào cần đến cơ sở y tế để điều trị tiêu chảy cấp?

Hầu hết trường hợp tiêu chảy cấp sẽ khỏi trong vài ngày mà không cần điều trị đặc biệt, người bệnh chỉ cần bổ sung đầy đủ nước, chất điện giải thông qua chế độ ăn uống, để ngăn ngừa nguy cơ mất nước và điện giải

Tuy nhiên, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ kiểm tra càng sớm càng tốt nếu:

• Tiêu chảy không thuyên giảm sau 48 giờ (ở người lớn) hoặc 24 giờ (ở trẻ em)
• Sốt liên tục trên 38.5 độ C
• Phân có nhầy, có máu hoặc có màu đen
• Nôn nhiều lần trong ngày
• Rơi vào trạng thái lờ đờ, li bì, khó đánh thức; mắt trũng; không uống được hoặc uống kém; nếp véo da trả lại như cũ rất chậm (dấu hiệu mất nước nghiêm trọng cần được cấp cứu)
• Thuộc nhóm đối tượng có nguy cơ cao như: trẻ em dưới 2 tuổi, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền đi kèm, người suy giảm miễn dịch,…

Hướng dẫn cách chữa tiêu chảy cấp tại nhà

Nguyên tắc điều trị tiêu chảy cấp tập trung vào ba trụ cột chính là bù nước điện giải  sớm, duy trì dinh dưỡng và bổ sung kẽm.

1. Bù nước và điện giải đúng cách

Tiêu chảy có thể làm cơ thể bị mất nước, điện giải và khoáng chất. Vì vậy, khi bị tiêu chảy, việc đầu tiên và quan trọng nhất là phải uống nhiều nước và bù điện giải. Đối với trẻ nhỏ còn đang bú mẹ hoàn toàn, nên cho trẻ bú nhiều hơn, bú theo nhu cầu và chia thành nhiều cữ bú nhỏ trong ngày để đảm bảo trẻ được cung cấp đủ nước, dưỡng chất, năng lượng. (1)

Uống dung dịch bù nước và điện giải Oresol, pha đúng tỷ lệ để bổ sung natri, kali… đã bị mất đi do tiêu chảy.

Lưu ý: Tuyệt đối không cho người bệnh uống các loại nước ngọt có gas, nước trái cây đóng chai có hàm lượng đường cao hoặc các loại trà chứa caffeine, vì chúng có thể làm tình trạng tiêu chảy nặng hơn và làm tăng nguy cơ mất nước.

2. Chế độ ăn phù hợp khi bị tiêu chảy

Cho người bệnh ăn sớm trong vòng 4 – 6 giờ sau khi đã được bù nước nước và điện giải. Duy trì khẩu phần ăn hàng ngày giúp cung cấp các dưỡng chất thiết yếu để tái tạo tế bào biểu mô ruột.

• Ưu tiên các thực phẩm dễ tiêu: Cháo gạo, súp yến mạch, khoai tây nghiền và các loại thịt nạc (thịt gà, thịt lợn) băm nhỏ.
• Bổ sung trái cây: Các loại trái cây như chuối chín, táo nghiền (nên hấp chín táo trước khi nghiền ) chứa hàm lượng Pectin dồi dào – một loại chất xơ hòa tan có khả năng hấp thụ nước và làm phân rắn hơn.
• Sữa chua: Chứa các lợi khuẩn (probiotics) giúp cân bằng hệ vi sinh và hỗ trợ quá trình tiêu hóa nhờ sản sinh acid lactic.

Ngoài ra, người bệnh cũng cần tránh một số loại thực phẩm sau:

• Thực phẩm nhiều đường: Bánh kẹo, nước ngọt, mứt
• Thực phẩm nhiều dầu mỡ: Đồ chiên rán, thịt mỡ, thức ăn nhanh
• Thực phẩm giàu chất xơ thô: Các loại rau già, ngũ cốc nguyên hạt, ngô
• Thực phẩm gây đầy hơi: Bắp cải, súp lơ, các loại đậu

3. Các thuốc có thể dùng tại nhà

Sử dụng thuốc chữa tiêu chảy cấp phải hết sức thận trọng và chỉ nên dùng khi được bác sĩ chỉ định. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể kê toa cho người bệnh sử dụng một hoặc một số nhóm thuốc sau:

• Kẽm (Zinc): Kẽm là thành phần thiết yếu trong phác đồ điều trị tiêu chảy Bộ Y tế và WHO. Kẽm tham gia vào cấu trúc của hơn 100 enzyme, giúp tăng cường hệ miễn dịch và thúc đẩy sự biệt hóa của tế bào biểu mô ruột.
• Men vi sinh (Probiotics): Giúp tái thiết lập sự cân bằng của hệ vi sinh đường ruột
• Thuốc giảm nhu động ruột
• Thuốc kháng tiết và hấp phụ, điển hình như Smecta. Đây là một loại đất sét tự nhiên có cấu trúc lớp, bao phủ niêm mạc đường tiêu hóa, giúp hấp thu các độc tố, virus, vi khuẩn.

4. Nghỉ ngơi và theo dõi tại nhà

Nghỉ ngơi đầy đủ giúp cơ thể tập trung năng lượng cho quá trình phục hồi và tái tạo niêm mạc ruột.

• Người bệnh nên nằm nghỉ trong không gian thoáng mát. Có thể chườm ấm vùng bụng để giảm bớt các cơn co thắt gây đau quặn.
• Theo dõi tiến triển bệnh bằng cách ghi lại số lần đi ngoài, tính chất phân, số lần nôn, thân nhiệt, lượng nước tiểu, cân nặng,…

Phác đồ điều trị tiêu chảy cấp trong cơ sở y tế

Người bệnh tiêu chảy cấp có mất nước ở mức độ trung bình – nặng, cần phải mau chóng đến bệnh viện để bác sĩ điều trị sớm, nhằm đảm bảo an toàn sức khỏe và hạn chế các biến chứng nguy hiểm.

 Một số biện pháp can thiệp chuyên sâu có thể được chỉ định, gồm:

1. Truyền dịch đường tĩnh mạch

Tùy vào tình trạng mất nước và tình trạng người bệnh, bác sĩ có thể cân nhắc việc bù nước điện giải bằng đường truyền tĩnh mạch.

2. Sử dụng thuốc đặc hiệu

Kháng sinh không được khuyến cáo cho các trường hợp tiêu chảy do virus vì không mang lại hiệu quả mà còn làm tăng nguy cơ kháng thuốc, loạn khuẩn ruột. Các thuốc đặc hiệu chỉ được chỉ định cho các trường hợp tiêu chảy cấp sau:

• Tiêu chảy do nguyên nhân vi trùng (lỵ, tả…)
• Tiêu chảy do ký sinh trùng
• Tiêu chảy kèm nhiễm trùng khác như viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết, nhiễm khuẩn tiết niệu…

Phòng ngừa tái phát sau điều trị tiêu chảy cấp

Sau khi đã biết được biện pháp điều trị tiêu chảy cấp tại nhà, mỗi người có thể chủ động phòng ngừa tình trạng này bằng một số phương pháp đơn giản sau:

• Ăn các loại thực phẩm đã nấu chín kỹ, uống nước đun sôi để nguội hoặc nước đóng chai
• Hạn chế ăn các loại thực phẩm đã hỏng, rau sống hoặc trái cây chưa được rửa sạch
• Rửa tay thật kỹ trước và sau khi chế biến thức ăn, sau khi đi vệ sinh, tiếp xúc với thịt sống, thay tã, hắt hơi hoặc ho.
• Tiêm vắc xin để phòng ngừa một số loại virus gây tiêu chảy như rotavirus. Trẻ em nên tiêm vắc xin ngừa rotavirus trong 6 tháng đầu đời.
• Người bệnh phải hết sức thận trọng khi dùng bất kỳ loại thuốc nào, tốt nhất là nên dùng theo đúng hướng dẫn sử dụng hoặc chỉ định của bác sĩ.
• Sau một đợt tiêu chảy cấp, niêm mạc ruột cần khoảng 2 – 4 tuần để phục hồi hoàn toàn khả năng hấp thu. Trong giai đoạn này, người bệnh có thể ăn thêm một bữa ăn phụ mỗi ngày theo hướng dẫn của bác sĩ, hoặc tăng cường bổ sung các loại thực phẩm giàu vitamin, khoáng chất để phục hồi cân nặng và thể trạng.

Khi tiêu chảy kéo dài, nôn nhiều, sốt cao, đi ngoài ra máu hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước, người bệnh nên đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được thăm khám sớm. Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ mất nước, xác định nguyên nhân, chỉ định xét nghiệm khi cần và xây dựng hướng điều trị tiêu chảy cấp phù hợp với độ tuổi, thể trạng, bệnh nền. Liên hệ Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để đặt lịch khám và được hướng dẫn chăm sóc, dùng thuốc, bù nước an toàn.

Điều trị tiêu chảy cấp cần ưu tiên bù nước và điện giải, duy trì dinh dưỡng phù hợp, đồng thời theo dõi sát các dấu hiệu bất thường. Thuốc cầm tiêu chảy hoặc kháng sinh chỉ nên sử dụng khi có chỉ định, tránh tự điều trị kéo dài làm tăng nguy cơ biến chứng. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cần được đánh giá sớm nếu tiêu chảy nhiều, nôn liên tục, sốt cao, đi ngoài ra máu hoặc có biểu hiện mất nước.