Biến chứng tiêu chảy cấp có thể tiến triển nhanh nếu người bệnh mất nhiều nước, rối loạn điện giải hoặc không được xử trí đúng cách. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền là những nhóm dễ gặp hậu quả nghiêm trọng hơn. Việc nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo giúp hạn chế nguy cơ sốc, tổn thương thận, suy dinh dưỡng và các rối loạn toàn thân. Bài viết dưới đây sẽ làm rõ những biến chứng thường gặp, mức độ nguy hiểm và thời điểm cần đến cơ sở y tế.
Tiêu chảy cấp có nguy hiểm không? Phần lớn bệnh diễn tiến nhẹ, tuy nhiên, biến chứng có thể xảy ra khi cơ thể mất nước và điện giải quá mức, hoặc khi tác nhân gây bệnh xâm lấn và gây tổn thương toàn thân.
Những biến chứng do tiêu chảy cấp có thể xảy ra gồm:
Mất nước và rối loạn điện giải là một trong những biến chứng tiêu chảy cấp thường gặp và nguy hiểm. Tình trạng này xảy ra khi lượng lớn nước cùng các chất điện giải như natri, clorua, kali và bicarbonat thất thoát qua phân lỏng, nôn mửa, nước tiểu và hơi thở nhưng không được bù lại kịp thời. Ở mức độ nghiêm trọng, đặc biệt là hạ kali máu, có thể gây yếu cơ, rối loạn nhịp tim nguy hiểm. Hạ natri máu hoặc tăng natri máu đều có thể gây rối loạn tri giác và co giật. (1)
Mất nước kéo dài mà không được bù đủ có thể làm giảm lưu lượng máu đến thận, dẫn đến suy thận cấp trước thận. Biến chứng này thường gặp ở người cao tuổi hoặc người có bệnh nền tim mạch. Biểu hiện có thể gồm: giảm hoặc vô niệu, tăng creatinine máu. Nếu không xử trí kịp thời bằng bù dịch và điều chỉnh huyết động, suy thận cấp có thể tiến triển thành tổn thương thận thực thể.
Một số vi khuẩn xâm lấn có thể xuyên qua niêm mạc ruột, đi vào máu gây nhiễm khuẩn huyết. Người bệnh thường có biểu hiện sốt cao, rét run và tụt huyết áp. Nguy cơ gặp tình trạng này cao hơn đáng kể ở người suy giảm miễn dịch.
Tiêu chảy nhiều làm thất thoát bicarbonate qua phân, dẫn đến toan chuyển hóa. Người bệnh có thể thở nhanh, mệt mỏi, buồn nôn. Ở mức độ nặng, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến chức năng tim mạch và thần kinh.
Đây là biến chứng tiêu chảy cấp hiếm gặp nhưng nghiêm trọng, thường liên quan đến E. coli sinh độc tố Shiga. Người bệnh có thể xuất hiện thiếu máu tán huyết, giảm tiểu cầu và suy thận cấp. HUS xảy ra phổ biến ở trẻ em, nhưng người lớn vẫn có khả năng mắc, đặc biệt là người cao tuổi.
Tiêu chảy cấp có thể làm mất ổn định các bệnh mạn tính như suy tim, bệnh mạch vành và đái tháo đường. Mất nước làm tăng nguy cơ huyết khối ở người mắc bệnh tim mạch. Đối với bệnh nhân đang dùng thuốc lợi tiểu, ức chế men chuyển hoặc thuốc hạ đường huyết, tiêu chảy có thể làm rối loạn cân bằng nội môi nghiêm trọng.
Những đối tượng có nguy cơ cao gặp biến chứng của bệnh tiêu chảy cấp có thể gồm:
Người bệnh cần nhập viện khi nhận thấy những biểu hiện sau:
Người lớn:
Trẻ em:
Những biện pháp hỗ trợ cải thiện biến chứng tiêu chảy cấp gồm:
Mục đích nhằm kiểm soát triệu chứng và phòng tránh mất nước, rối loạn điện giải và nhiễm toan. Nguyên tắc quan trọng nhất là bù nước sớm bằng dung dịch oresol theo đúng tỷ lệ pha khuyến cáo. Oresol chứa glucose và điện giải giúp tăng hấp thu natri qua cơ chế đồng vận chuyển natri-glucose ở ruột. Nếu không có oresol, có thể dùng nước cháo loãng, nước súp, nước dừa tươi. Tránh dùng nước ngọt có gas hoặc nước quá nhiều đường.
Truyền dịch qua tĩnh mạch có thể được cân nhắc đối với những trường hợp mất nước nghiêm trọng, giảm thể tích máu, sốc hoặc không thể dung nạp ORS. Trong quá trình bù nước, người bệnh cần được theo dõi lượng nước tiểu và đánh giá định kỳ các dấu hiệu hạ/tăng natri máu.
Cần đi khám ngay khi có các dấu hiệu:
Ở nhóm nguy cơ cao, nên đến cơ sở y tế sớm hơn để được đánh giá.
Những loại thuốc chống tiêu chảy như loperamide và bismuth subsalicylate giúp làm chậm dòng chảy của chất lỏng trong lòng ruột và tạo điều kiện cho sự hấp thu, đồng thời giảm tần suất đi ngoài phân lỏng. Tuy nhiên, thuốc có thể làm trầm trọng thêm bệnh viêm đại tràng do C.difficile hoặc tăng nguy cơ mắc hội chứng tán huyết urê huyết trong nhiễm trùng Escherichia coli sản sinh độc tố Shiga. Mặt khác, một số loại thuốc được khuyến cáo không dùng cho trẻ em. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc khi chưa tham khảo ý kiến của bác sĩ để hạn chế tác dụng ngoài ý muốn.
Trường hợp có thể được chỉ định sử dụng thuốc chống tiêu chảy gồm không có triệu chứng sốt và phân không lẫn máu. Người có dấu hiệu sốt cao, nhiễm trùng huyết, tiêu chảy lẫn máu hoặc suy giảm miễn dịch cần cẩn trọng, thăm khám và trao đổi với bác sĩ trước khi dùng thuốc.
Khi tiêu chảy kèm sốt cao, nôn nhiều, đi ngoài ra máu, khát dữ dội, tiểu ít hoặc mệt lả, người bệnh nên đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được bác sĩ thăm khám, đánh giá mức độ mất nước và chỉ định xử trí phù hợp. Đặc biệt, trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền cần được theo dõi sớm nhằm hạn chế nguy cơ biến chứng tiêu chảy cấp. Liên hệ Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để đặt lịch khám và nhận hướng dẫn trước khi đến viện.
Để đặt lịch thăm khám tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Biến chứng tiêu chảy cấp có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe nếu tình trạng mất nước, rối loạn điện giải hoặc nhiễm trùng không được phát hiện và xử trí kịp thời. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền cần được theo dõi sát hơn do nguy cơ diễn tiến nặng. Nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo, bù nước đúng cách và thăm khám khi cần là những yếu tố quan trọng giúp hạn chế hậu quả nguy hiểm.
