Hiểu rõ tay chân miệng độ 4 và hướng chữa trị phù hợp

Tay chân miệng độ 4 là mức độ nặng nhất của bệnh, khi trẻ đã xuất hiện suy hô hấp hoặc tuần hoàn nặng như ngưng thở, tím tái, phù phổi cấp hoặc sốc. Trẻ ở mức độ này cần được cấp cứu và điều trị tại đơn vị hồi sức tích cực, với hỗ trợ hô hấp, hồi sức tuần hoàn và các biện pháp chuyên sâu tùy tình trạng.

Tay chân miệng độ 4 là gì?

Tay chân miệng độ 4 là tay chân miệng có suy hô hấp hoặc tuần hoàn nặng. Đây là cấp độ bệnh nghiêm trọng nhất trong hệ thống phân độ hiện hành của Bộ Y tế và cần được điều trị tại đơn vị hồi sức tích cực.

Tiêu chuẩn tay chân miệng độ 4

Theo Quyết định 292/QĐ-BYT, trẻ mắc tay chân miệng được phân loại độ 4 khi có ít nhất một trong các dấu hiệu sau: (1)

• Ngưng thở hoặc rối loạn nhịp thở.
• Tím tái hoặc SpO₂ dưới 92%.
• Phù phổi cấp.
• Sốc với ít nhất một trong ba tiêu chuẩn:
  • Mạch không bắt được, huyết áp không đo được.
  • Huyết áp tâm thu dưới 70 mmHg ở trẻ dưới 12 tháng hoặc dưới 80 mmHg ở trẻ trên 12 tháng.
  • Huyết áp kẹp, hiệu áp không quá 25 mmHg.

Các tiêu chuẩn này cho thấy không thể xác định tay chân miệng độ 4 bằng mức độ phát ban, số lượng bóng nước hay hình ảnh tổn thương da.

Nếu trẻ mới xuất hiện rối loạn thần kinh thực vật nặng nhưng chưa có suy hô hấp, tuần hoàn theo tiêu chuẩn trên, cần đánh giá theo tiêu chuẩn tay chân miệng độ 3.

Bệnh tay chân miệng độ 4 có nguy hiểm không?

Có. Tay chân miệng độ 4 là tình trạng cấp cứu có thể đe dọa tính mạng do suy hô hấp, suy tuần hoàn, phù phổi cấp hoặc sốc.

Tay chân miệng độ 4 được điều trị như thế nào?

Trẻ tay chân miệng độ 4 phải được điều trị tại đơn vị hồi sức tích cực. Điều trị tập trung vào bảo đảm đường thở, thở máy, hồi sức sốc, ổn định tuần hoàn và xử trí các rối loạn kèm theo.

• Đặt nội khí quản và thở máy: Tay chân miệng độ 4 là chỉ định đặt nội khí quản và thở máy. Bác sĩ lựa chọn thuốc an thần, chế độ thở máy và điều chỉnh các thông số dựa trên tình trạng hô hấp, khí máu và đáp ứng của trẻ.
• Hồi sức sốc và hỗ trợ tuần hoàn: Khi trẻ bị sốc, bác sĩ phải thiết lập đường truyền, đánh giá tình trạng phù phổi, huyết động và đáp ứng với hồi sức để quyết định dịch truyền và thuốc hỗ trợ tuần hoàn.
• Immunoglobulin: Immunoglobulin không phải được truyền ngay cho mọi trẻ độ 4 tại thời điểm nhập ICU. Theo Quyết định 292, thuốc được chỉ định sau khi hồi sức sốc và khi huyết áp trung bình đạt từ 50 mmHg trở lên. (2)
• Điều chỉnh các rối loạn kèm theo, trẻ độ 4 có thể cần được điều chỉnh:
  • Rối loạn điện giải.
  • Hạ đường huyết.
  • Rối loạn kiềm toan.
  • Rối loạn đông máu.
  • Phù não nếu có.
• Kháng sinh không phải thuốc điều trị tay chân miệng, chỉ được sử dụng khi có bội nhiễm hoặc chưa loại trừ được một bệnh nhiễm khuẩn nặng khác.
• Lọc máu liên tục: Lọc máu liên tục là kỹ thuật hồi sức chuyên sâu được cân nhắc ở một số trẻ tay chân miệng nặng, không phải thủ thuật bắt buộc cho mọi trường hợp độ 4. (3)
• ECMO trong trường hợp đặc biệt: VA-ECMO chỉ được cân nhắc khi có chỉ định nghiêm ngặt và cơ sở có đủ điều kiện, không nên trình bày đơn giản là một phương pháp điều trị thường quy của tay chân miệng độ 4.

Tay chân miệng độ 4 có chữa được không?

Trẻ tay chân miệng độ 4 vẫn có khả năng hồi phục nếu được cấp cứu và hồi sức tích cực kịp thời, nhưng đây là mức bệnh có nguy cơ tử vong cao và không thể tiên lượng chỉ dựa trên cấp độ.

Khả năng hồi phục phụ thuộc vào mức độ suy hô hấp, tuần hoàn, tổn thương tim phổi và thần kinh, thời điểm bắt đầu hồi sức cũng như đáp ứng với điều trị.

Do đó, khi trẻ mắc tay chân miệng xuất hiện dấu hiệu bất thường, mục tiêu quan trọng là phát hiện bệnh trở nặng trước khi tiến triển tới độ 4. Phụ huynh có thể xem riêng bài dấu hiệu tay chân miệng trở nặng để nhận biết các biểu hiện cần đưa trẻ đi viện sớm.

Tay chân miệng độ 4 là mức bệnh nặng nhất, được xác định khi trẻ có suy hô hấp hoặc tuần hoàn nặng như ngưng thở, tím tái, SpO₂ dưới 92%, phù phổi cấp hoặc sốc. Trẻ cần được điều trị tại ICU với thở máy, hồi sức tuần hoàn và các biện pháp chuyên sâu tùy tình trạng. Lọc máu liên tục, immunoglobulin hay ECMO chỉ được thực hiện khi đáp ứng tiêu chuẩn và chỉ định chuyên môn, không phải áp dụng giống nhau cho mọi trẻ độ 4.