Dấu hiệu trở nặng của tay chân miệng có thể biểu hiện qua sốt cao hoặc kéo dài, nôn nhiều, lừ đừ hoặc kích thích, giật mình, thở nhanh, khó thở, da nổi bông, hôn mê hoặc co giật. Khi trẻ xuất hiện từ một dấu hiệu cảnh báo trở lên, cha mẹ cần đưa trẻ tái khám ngay để được đánh giá mức độ bệnh và xử trí kịp thời.
Theo hướng dẫn hiện hành của Bộ Y tế, trẻ mắc tay chân miệng cần được tái khám ngay khi có ít nhất một dấu hiệu bất thường, gồm sốt trên 39°C hoặc kéo dài trên 48 giờ, nôn nhiều, lừ đừ hoặc kích thích, ăn bú quá ít, giật mình, thở nhanh hoặc khó thở, da nổi bông, hôn mê hoặc co giật. (1)
Sốt trên 39°C hoặc kéo dài trên 48 giờ là một trong những dấu hiệu trở nặng của tay chân miệng cần đưa trẻ tái khám ngay.
Không phải mọi trẻ sốt cao đều đã xuất hiện biến chứng, nhưng tình trạng sốt cao hoặc kéo dài cần được đánh giá cùng các biểu hiện khác như nôn nhiều, lừ đừ, khó ngủ, quấy khóc hoặc giật mình. Cha mẹ không nên chờ sốt kéo dài thêm vài ngày mới đưa trẻ đi khám nếu đã đạt ngưỡng cảnh báo hoặc toàn trạng trẻ xấu đi.
Nôn nhiều và không bú hoặc ăn uống quá ít là những dấu hiệu tay chân miệng trở nặng cần tái khám sớm ở trẻ mắc tay chân miệng.
Trẻ tay chân miệng có thể ăn kém vì các vết loét trong miệng gây đau. Tuy nhiên, nếu trẻ giảm ăn uống rõ rệt hoặc nôn ói nhiều, cần đánh giá lại thay vì mặc định đây chỉ là hậu quả của đau miệng. Ngoài nguy cơ bệnh đang diễn tiến, ăn uống quá ít hoặc nôn nhiều còn có thể làm tăng nguy cơ mất nước và ảnh hưởng toàn trạng của trẻ.
Trẻ trở nên lừ đừ, ngủ gà, kích thích hoặc quấy khóc vô cớ cần được đưa đi tái khám. Những thay đổi về hành vi và tri giác có thể là biểu hiện sớm cho thấy hệ thần kinh đang bị ảnh hưởng. Cha mẹ nên chú ý khi trẻ khác rõ so với thường ngày, chẳng hạn khó đánh thức, ngủ nhiều bất thường, bứt rứt liên tục hoặc quấy khóc không thể dỗ.
Giật mình trong tay chân miệng là một dấu hiệu trở nặng của tay chân miệng quan trọng cảnh báo bệnh đã chuyển nặng, đặc biệt khi cơn xuất hiện nhiều lần, xảy ra lúc trẻ vừa bắt đầu ngủ hoặc được ghi nhận ngay trong lúc thăm khám.
Cơn giật mình bất thường thường ngắn, trẻ có thể đột ngột giật nảy người hoặc chới với. Bộ Y tế sử dụng số lần và thời điểm xuất hiện giật mình trong tiêu chuẩn phân độ bệnh, do đó phụ huynh không nên xem đây đơn thuần là hiện tượng trẻ ngủ không ngon.
Nếu có thể thực hiện an toàn, cha mẹ có thể quay lại cơn giật mình để bác sĩ tham khảo, nhưng không nên trì hoãn việc đưa trẻ đi khám để chờ ghi hình.
Các biểu hiện thần kinh khác cần đặc biệt chú ý gồm run chi, run người, ngồi không vững, đi loạng choạng, yếu hoặc liệt tay chân. Một số trẻ có thể xuất hiện lác mắt, rung giật nhãn cầu, thay đổi giọng nói hoặc nuốt sặc.
Những dấu hiệu này không phải biểu hiện da thông thường của tay chân miệng mà cho thấy trẻ cần được đánh giá thần kinh và phân độ bệnh tại cơ sở y tế. Nếu trẻ đang đi lại bình thường nhưng đột ngột mất thăng bằng, run rõ hoặc yếu chi, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay.
Thở nhanh, khó thở hoặc kiểu thở bất thường là dấu hiệu trở nặng của tay chân miệng cần được đánh giá khẩn trương. Bộ Y tế liệt kê thở nhanh và khó thở trong nhóm dấu hiệu tay chân miệng cần tái khám ngay.
Ở mức nặng hơn, trẻ có thể xuất hiện thở không đều, ngưng thở, giảm độ bão hòa oxy hoặc tím tái. Đây là những biểu hiện liên quan đến suy hô hấp và cần được cấp cứu. Phụ huynh không nên chờ các triệu chứng hô hấp tự cải thiện tại nhà khi trẻ đã được chẩn đoán hoặc nghi mắc tay chân miệng.
Da nổi bông hoặc xuất hiện các vân tím là dấu hiệu cảnh báo bất thường về tuần hoàn và thần kinh thực vật ở trẻ mắc tay chân miệng. Tình trạng này có thể đi kèm vã mồ hôi và lạnh đầu chi.
Các biểu hiện này cần được phân biệt với việc trẻ chỉ lạnh do nhiệt độ môi trường. Nếu xuất hiện cùng mạch nhanh, khó thở, lừ đừ hoặc các dấu hiệu bất thường khác, mức độ đáng lo càng cao. Cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đo mạch, huyết áp, SpO₂ và đánh giá tuần hoàn thay vì tự theo dõi tại nhà.
Rối loạn tri giác, hôn mê hoặc co giật là những dấu hiệu nghiêm trọng cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.
Trước khi hôn mê, trẻ có thể biểu hiện ngủ gà, phản ứng chậm, khó đánh thức hoặc kích thích bất thường. Khi xuất hiện co giật, phụ huynh cần bảo đảm an toàn cho trẻ và nhanh chóng gọi hỗ trợ y tế; không tự cho vật vào miệng hoặc cố ghì giữ trẻ trong cơn. Nếu trẻ kèm tím tái, ngưng thở hoặc mất ý thức, đây là tình trạng cấp cứu.
Biến chứng bệnh tay chân miệng bao gồm các biến chứng về thần kinh, hô hấp và tuần hoàn của tay chân miệng có thể xuất hiện sớm trong diễn tiến bệnh. Vì vậy, cha mẹ cần theo dõi trẻ sát trong những ngày đầu, kể cả khi ban da hoặc loét miệng không nhiều. Quan trọng hơn, không nên dùng số ngày mắc bệnh để quyết định rằng trẻ đã qua giai đoạn nguy hiểm. Trẻ cần được đánh giá dựa trên biểu hiện hiện tại và sự thay đổi của toàn trạng.
>> Tìm hiểu thêm: Trẻ bị tay chân miệng khi nào cần nhập viện? [Bác sĩ tư vấn]
Khi trẻ xuất hiện từ một dấu hiệu trở nặng trở lên, cha mẹ cần đưa trẻ tái khám ngay, không chờ đủ nhiều triệu chứng mới đi khám. Đây cũng là hướng dẫn trực tiếp trong tài liệu cập nhật phác đồ tay chân miệng của Bộ Y tế.
Trong lúc đưa trẻ đến cơ sở y tế, phụ huynh nên ghi nhớ thời điểm xuất hiện triệu chứng, số lần giật mình hoặc nôn, tình trạng sốt và những thay đổi bất thường về hành vi, hô hấp hoặc vận động để cung cấp cho bác sĩ. Nếu trẻ có ngưng thở, tím tái, hôn mê, co giật, khó thở rõ hoặc tình trạng xấu nhanh, cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay.
>> Xem thêm: Hướng dẫn điều trị tay chân miệng ở trẻ em
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Các dấu hiệu trở nặng của tay chân miệng cần đặc biệt chú ý gồm sốt trên 39°C hoặc kéo dài trên 48 giờ, nôn nhiều, lừ đừ hoặc kích thích, ăn bú quá ít, giật mình, thở nhanh hoặc khó thở, da nổi bông, hôn mê và co giật. Khi xuất hiện ít nhất một dấu hiệu bất thường, cha mẹ cần đưa trẻ tái khám ngay để được đánh giá và xử trí kịp thời.
