Do đâu suy tim gây ho và lộ trình chữa trị?

Tại sao suy tim gây ho? Đặc điểm của ho trong suy tim có gì khác và làm thế nào để phân biệt với ho do bệnh lý khác? Có những phương pháp nào giúp kiểm soát hiệu quả tình trạng ho, từ đó cải thiện chức năng tim? ThS.BS.CKII Huỳnh Thanh Kiều, Trung tâm Tim mạch, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM sẽ giải đáp những vấn đề này trong bài viết dưới đây.

Suy tim có gây ho không?

Bệnh nhân bị suy tim có thể bị ho. Suy tim là tình trạng tim không thể bơm máu hiệu quả như bình thường, dẫn đến lượng máu và oxy đến các cơ quan trong cơ thể bị giảm sút. Một số triệu chứng thường gặp ở bệnh nhân suy tim bao gồm: khó thở, mệt mỏi, giảm khả năng hoạt động gắng sức, sưng phù, ho…

Cơn ho do suy tim thường là ho khan, ho nhiều khi nằm hoặc về đêm. Tình trạng này xảy ra là do khả năng co bóp của tim bị suy yếu, khiến máu bị ứ đọng ở phổi, gây kích ứng đường thở và sinh ra phản xạ ho. Ho do suy tim thường không kèm đờm đặc, mà chủ yếu là ho khan và có thể thuyên giảm khi điều trị suy tim hiệu quả. Tuy nhiên, nếu người bệnh ho kéo dài hoặc kèm theo khó thở nặng, cần đến gặp bác sĩ để thăm khám và có hướng điều trị thích hợp. (1)

Tại sao suy tim gây ho?

Ho là triệu chứng thường gặp khi mắc các bệnh lý về đường hô hấp. Hoặc một số trường hợp sử dụng thức ăn, đồ uống lạnh, bị trào ngược dạ dày thực quản cũng có thể gây ra cơn ho. Vì vậy, triệu chứng này thường dễ bị bỏ qua. Tuy nhiên, ở bệnh nhân suy tim, ho là một trong những dấu hiệu thường gặp của bệnh. Những nguyên nhân khiến suy tim gây ho bao gồm: (2)

1. Suy tim tiến triển nặng hơn

Khi suy tim tiến triển nặng, khả năng bơm máu của tim giảm khiến máu bị ứ trệ tại tuần hoàn phổi. Lúc này, áp lực trong mao mạch phổi tăng lên, gây kích ứng các thụ thể thần kinh và dẫn đến ho. Người bệnh có thể ho nhiều hơn khi nằm do áp lực máu tại phổi gia tăng ở tư thế nằm ngang, giảm khi ngồi dậy hoặc đứng (theo trọng lực). Đây cũng là dấu hiệu cảnh báo suy tim đang tiến triển nặng dần, cần được điều chỉnh phác đồ điều trị.

2. Bị tích nước ở phổi

Một trong những hậu quả trực tiếp do suy tim gây ra là làm ứ dịch trong phế nang phổi, còn gọi là phù phổi. Lượng dịch này có thể len lỏi vào các khoảng kẽ trong mô phổi, gây chèn ép và kích thích đường thở. Hệ quả là làm xuất hiện những cơn ho khan kéo dài, đôi khi có cảm giác nghẹn ở ngực. Nếu tình trạng này kéo dài, ho có thể đi kèm khò khè hoặc ho khạc ra đờm có bọt hồng hoặc máu.

Ngoài ra, bệnh nhân suy tim thường có tràn dịch màng phổi kèm theo do tăng áp lực trong tuần hoàn phổi. Dịch màng phổi nhiều cũng gây triệu chứng ho khan, tăng khi nằm.

3. Sử dụng thuốc chưa đúng hướng dẫn

Bệnh nhân suy tim thường có kèm theo một số bệnh nền khác như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu… Do đó, bác sĩ có thể kê thuốc để giúp kiểm soát những bệnh nền này. Nếu bệnh nhân không tuân thủ phác đồ điều trị bằng thuốc, dùng thuốc không đúng với chỉ định, có thể khiến triệu chứng ho trở nặng hơn. Có thể gây mất cân bằng dịch, điện giải, từ đó ảnh hưởng đến chức năng tim và phổi.

Đặc biệt, khi dùng thuốc lợi tiểu không đúng với hướng dẫn của bác sĩ, có thể khiến lượng dịch tồn đọng tăng lên, làm trầm trọng thêm tình trạng sung huyết phổi, khiến cơn ho xuất hiện càng nhiều. Một số thuốc điều trị suy tim nếu ngưng đột ngột có thể khiến triệu chứng bệnh tái phát, trong đó có ho khan kéo dài và ngày càng tăng.

4. Tác dụng phụ của một số loại thuốc suy tim

Bệnh nhân suy tim thường được kê một hoặc nhiều loại thuốc khác nhau nhằm giúp giảm triệu chứng, kiểm soát bệnh và ngăn ngừa bệnh tiến triển nặng. Tuy nhiên, một số người bệnh không tuân thủ dùng thuốc đúng liều, đúng thời gian hoặc tự ý ngưng thuốc, thay đổi thuốc khi chưa có chỉ định từ bác sĩ.

Thuốc ức chế men chuyển (ACEi) là nhóm thuốc thường được kê cho bệnh nhân suy tim, nhưng có thể gây tác dụng phụ là ho khan. Ho do tác dụng phụ của thuốc điều trị suy tim thường kéo dài dai dẳng và không đáp ứng với thuốc giảm ho thông thường. Nếu xác định nguyên nhân ho là do thuốc, bác sĩ có thể cân nhắc đổi sang nhóm thuốc khác phù hợp hơn như thuốc ức chế thụ thể angiotensin thì bệnh nhân sẽ hết ho.

5. Bệnh nhân suy tim mắc các bệnh lý phổi khác (COPD)

Nhiều bệnh nhân lớn tuổi bị suy tim mạn tính cũng đồng mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), đặc biệt là người hút thuốc lá lâu năm. Cả hai bệnh lý này đều có triệu chứng là gây ho, khi đồng mắc bệnh, cơn ho sẽ trở nên phức tạp và khó điều trị hơn. COPD gây viêm và tăng tiết dịch nhầy trong phổi, trong khi đó, suy tim làm tình trạng sung huyết phổi nặng lên. Khi hai bệnh lý này tác động đồng thời, người bệnh có thể ho nặng, ho kèm đờm, khò khè và khó thở kéo dài.

Đặc điểm cơn ho do suy tim thế nào?

Không giống với cơ ho trong viêm đường hô hấp, ho do suy tim thường xuất hiện kéo dài, có tính đặc trưng và đi kèm với các dấu hiệu khác như khó thở, mệt mỏi, tức ngực… (3)

1. Ho khan

Ho khan là triệu chứng phổ biến ở bệnh nhân suy tim giai đoạn đầu. Người bệnh thường ho nhiều vào ban đêm khi nằm, do tuần hoàn máu ứ đọng ở phổi khiến niêm mạc bị kích thích. Cơn ho kéo dài dai dẳng, không kèm theo đờm nên dễ bị nhầm lẫn với viêm họng hoặc dị ứng. Ho thường giảm vào ban ngày hoặc khi bệnh nhân ngồi dậy hoặc đi đứng.

2. Ho ra đờm loãng

Bệnh nhân suy tim có thể ho kèm đờm loãng do phế nang bị ứ dịch. Đờm thường trong, ít và không đặc quánh như trong các bệnh nhiễm trùng hô hấp. Ho ra đờm loãng cho thấy phổi đang chịu áp lực từ tình trạng ứ trệ tuần hoàn.

3. Ho dai dẳng có ra bọt hồng hoặc máu

Đây là dấu hiệu nguy hiểm của tình trạng phù phổi cấp do suy tim trái nặng. Bệnh nhân thường cảm thấy ngột ngạt, khó thở trầm trọng và có thể tím tái. Cơn ho dữ dội kèm theo đờm có bọt hồng hoặc lẫn máu là tình trạng cần được cấp cứu y tế ngay lập tức.

4. Ho kèm khó thở về đêm

Khó thở kịch phát về đêm là biểu hiện đặc trưng của bệnh suy tim. Khi người bệnh nằm, máu dễ bị ứ đọng ở phổi, dẫn đến ho và khó thở; đây cũng chính là cơ chế khiến suy tim gây khó thở nhiều hơn vào ban đêm so với ban ngày. Tình trạng này khiến người bệnh phải ngồi dậy để thở, làm ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ.

Cơn ho do suy tim ảnh hưởng như thế nào?

Cơn ho trong suy tim không chỉ là triệu chứng đơn lẻ, mà còn cho thấy sự suy giảm nghiêm trọng trong hệ thống tuần hoàn. Không những vậy, nếu không kiểm soát tốt cơn ho, có thể làm ảnh hưởng đến chất lượng sống của người bệnh:

• Giảm chất lượng giấc ngủ: Do ho nhiều về đêm khiến người bệnh khó ngủ, ngủ không ngon giấc.
• Tăng nguy cơ suy hô hấp: Ho kèm khó thở và ức dịch ở phổi làm giảm khả năng trao đổi khí, dễ dẫn đến suy hô hấp nếu không kiểm soát tốt.
• Ảnh hưởng đến tâm lý: Ho liên tục và khó kiểm soát khiến người bệnh lo lắng quá mức, có thể dẫn đến trầm cảm.
• Cản trở trong sinh hoạt hằng ngày: Gặp khó khăn khi thực hiện các hoạt động thông thường như đi lại, ăn uống, trò chuyện do ho kéo dài và mệt mỏi.

Phương pháp chẩn đoán cơn ho do suy tim

Ho do suy tim thường là biểu hiện của ứ trệ tuần hoàn phổi, đặc biệt trong suy tim trái, và có thể bị nhầm lẫn với các bệnh về hô hấp khác. Để xác định chính xác suy tim gây ho, bác sĩ sẽ kết hợp khai thác triệu chứng, thăm khám lâm sàng và làm các chẩn đoán cận lâm sàng.

• Khám lâm sàng: Thăm hỏi người bệnh về tính chất cơn ho, mức độ ho và tần suất xuất hiện. Sau đó, đo huyết áp và nghe tim phổi có thể giúp phát hiện tiếng ran ở phổi, nhịp tim nhanh hoặc tiếng thổi bất thường ở tim.
• Siêu âm tim: Đánh giá chức năng tim, khả năng bơm máu của tim, các bất thường về van tim và áp lực động mạch phổi.
• Chụp X-quang ngực: Phát hiện hình ảnh sung huyết phổi, tim to hoặc phù phổi, tràn dịch màng phổi.
• Xét nghiệm BNP hoặc NT-proBNP: Là các chỉ dấu sinh học đặc hiệu giúp phân biệt ho do suy tim với ho do nguyên nhân hô hấp.

Cách điều trị cơn ho do suy tim

Cơn ho do suy tim chỉ được kiểm soát hiệu quả khi điều trị vào nguyên nhân gốc là tình trạng suy chức năng tim và ứ trệ tuần hoàn. Người bệnh cần kết hợp giữa điều chỉnh lối sống, dùng thuốc đúng chỉ định và kiểm soát tốt các bệnh nền liên quan.

1. Điều trị thay đổi lối sống

ThS.BS.CKII Huỳnh Thanh Kiều, Trung tâm Tim mạch, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM khuyến cáo, bệnh nhân suy tim ở mọi mức độ đều nên có lối sống khoa học bằng cách:

• Giảm lượng muối trong khẩu phần ăn giúp hạn chế giữ nước và giảm gánh nặng cho tim, từ đó giảm triệu chứng ho do ứ dịch ở phổi.
• Kiểm soát cân nặng,thực hiện giảm cân khoa học nếu thừa cân – béo phì.
• Tập thể dục thường xuyên với các bài tập phù hợp với thể trạng.
• Hạn chế uống rượu, bia, cà phê…
• Không hút thuốc lá.

2. Điều chỉnh thuốc điều trị suy tim

Tùy vào từng trường hợp cụ thể của bệnh nhân, bác sĩ sẽ có chỉ định điều chỉnh thuốc thích hợp nhằm giảm triệu chứng ho như thuốc lợi tiểu, thuốc ức chế men chuyển (ACEi), thuốc chẹn beta, thuốc chẹn thụ thể angiotensin…

Lưu ý: Người bệnh không tự ý điều chỉnh hay ngưng thuốc nếu chưa có ý kiến của bác sĩ.

3. Điều trị nguyên nhân ở phổi gây ho

Trong nhiều trường hợp, ho do suy tim có thể đi kèm viêm phế quản, hen suyễn hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)… khiến triệu chứng trở nên phức tạp hơn. Tùy vào bệnh lý gây ho, bác sĩ có thể kê đơn thuốc như thuốc giãn phế quản, corticoid dạng hít hoặc kháng sinh nếu có nhiễm khuẩn… để giúp kiểm soát bệnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Ho do suy tim có phải triệu chứng phổ biến?

Ho là một trong những triệu chứng phổ biến ở bệnh nhân suy tim, đặc biệt khi bệnh tiến triển nặng. Ho thường xuất hiện do ứ trệ tuần hoàn, khiến dịch bị tích tụ trong phổi. Mặc dù không phải tất cả bệnh nhân suy tim đều có triệu chứng ho, nhưng khi xuất hiện, cơn ho thường mang tính chất dai dẳng, ho khan khó chịu.

2. Cơn ho do suy tim có tự khỏi không?

Ho do suy tim không tự khỏi nếu nguyên nhân gây ho chưa được điều trị hiệu quả. Thậm chí, ngay cả khi dùng thuốc trị ho thông thường, triệu chứng vẫn có thể tiếp diễn nếu vẫn còn tình trạng ứ dịch và áp lực trong phổi tăng. Vì vậy, muốn cải thiện triệu chứng ho, cần kiểm soát chức năng tim và cải thiện tuần hoàn, xác định và điều trị nguyên nhân gây ho.

3. Khi nào nên gặp bác sĩ?

Người bệnh nên đến gặp bác sĩ để thăm khám, tìm nguyên nhân gây ho để được điều trị hiệu quả khi:

• Ho dai dẳng không rõ nguyên nhân.
• Ho nhiều khi nằm nhất là vào ban đêm, khi ngủ.
• Ho không cải thiện ngay cả khi đã đổi phương pháp điều trị.
• Ho kèm theo các triệu chứng khác như đau ngực, nhịp tim không đều, sưng mắt cá chân và bàn chân…

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:

Suy tim gây ho là một trong những dấu hiệu cho thấy hoạt động của tim đang dần suy yếu và cần được can thiệp điều trị. Phát hiện sớm và điều trị đúng nguyên nhân gây ho sẽ giúp cải thiện chức năng tim, ngăn ngừa biến chứng và nâng cao chất lượng sống cho bệnh nhân suy tim. Do đó, người bệnh cần theo dõi sát các biểu hiện của cơn ho cùng những triệu chứng bất thường khác để chủ động thăm khám và điều trị kịp thời.