Chảy máu động mạch: Đặc điểm và hướng dẫn sơ cứu khẩn cấp

Chảy máu động mạch là tình trạng cấp cứu khẩn cấp và nguy hiểm nhất do tốc độ mất máu diễn ra vô cùng nhanh chóng. Nếu không được can thiệp kịp thời, nạn nhân có thể rơi vào trạng thái sốc chấn thương nguy kịch chỉ trong vài phút ngắn ngủi. Vì vậy, nắm vững các kỹ năng xử trí khi bị chảy máu động mạch là yếu tố quyết định để đảm bảo an toàn, giành lại sự sống cho nạn nhân trong thời điểm nguy kịch.

Chảy máu động mạch có đặc điểm gì?

Động mạch là hệ thống ống dẫn có nhiệm vụ vận chuyển máu giàu dưỡng chất từ tim đi nuôi dưỡng toàn bộ các cơ quan trong cơ thể. Do chịu áp lực co bóp trực tiếp và rất lớn từ tâm thất, vận tốc và áp lực dòng máu bên trong lòng mạch luôn duy trì ở mức cao. Khi cấu trúc này bị đứt hoặc tổn thương, rào cản áp lực bị phá vỡ khiến máu thoát ra ngoài ồ ạt không thể kiểm soát.

Chảy máu động mạch làm giảm thể tích tuần hoàn đột ngột, khiến cơ thể mất đi một lượng máu lớn chỉ trong thời gian ngắn. Nếu không có biện pháp chặn dòng chảy ngay lập tức, các cơ quan đích sẽ nhanh chóng rơi vào suy kiệt do thiếu máu nuôi dưỡng.

Những đặc điểm nhận biết chảy máu động mạch gồm: (1)

• Máu có màu đỏ tươi do nồng độ oxy hòa tan trong hồng cầu lúc này đang ở mức cao nhất.
• Dòng máu không chảy rỉ rả mà phun mạnh thành tia hoặc trào ra dồn dập với áp lực lớn.
• Tốc độ và cường độ của tia máu phun lên theo từng nhịp đập, trùng khớp với nhịp co bóp của tim.

Chảy máu động mạch nguy hiểm như thế nào?

Nguy hiểm lớn nhất của tình trạng chảy máu động mạch là tốc độ mất máu nhanh đến mức cơ thể không kịp kích hoạt các cơ chế bù trừ tự nhiên. Khi một lượng lớn máu bị thất thoát, huyết áp của nạn nhân sẽ sụt giảm nghiêm trọng, dẫn đến tình trạng sốc mất máu. Hậu quả là các cơ quan quan trọng như tim, não, thận bị thiếu oxy trầm trọng, gây suy tạng diện rộng.

Nếu tình trạng thiếu oxy kéo dài vượt quá ngưỡng chịu đựng, các tế bào thần kinh và mô cơ sẽ bị tổn thương vĩnh viễn, không thể hồi phục được. Trường hợp chảy máu động mạch tại các mạch máu lớn như động mạch cảnh, động mạch đùi mà không được ép lòng mạch kịp thời, nạn nhân có nguy cơ tử vong chỉ sau vài phút.

Hướng dẫn sơ cứu chảy máu động mạch khẩn cấp

Khi bản thân hoặc người xung quanh bị chảy máu động mạch, điều quan trọng nhất là cần giữ bình tĩnh và hành động nhanh chóng theo các bước sau:

• Bước 1: Gọi cấp cứu ngay lập tức: Lập tức gọi số điện thoại cấp cứu (115) hoặc nhờ người xung quanh hỗ trợ, đồng thời đeo găng tay bảo hộ (nếu có) để tránh lây nhiễm qua đường máu.
• Bước 2: Ép trực tiếp lên vết thương: Dùng lòng bàn tay ép thật mạnh một miếng gạc sạch, cuộn băng hoặc một mảnh vải dày trực tiếp lên vị trí động mạch đang phun máu.
• Bước 3: Duy trì lực ép liên tục: Dùng toàn bộ trọng lượng cơ thể tì ấn xuống vết thương liên tục, tuyệt đối không được nhấc tay lên để kiểm tra xem máu đã ngừng chảy hay chưa.
• Bước 4: Băng ép cố định: Sử dụng băng thun hoặc dải vải dài quấn chặt xung quanh vết thương để cố định miếng gạc, đảm bảo lực quấn đủ mạnh để cản dòng máu nhưng không làm tím tái vùng chi phía dưới.
• Bước 5: Đặt ga-rô khi cần thiết: Nếu băng ép thất bại hoặc đứt lìa chi, hãy đặt dây ga-rô cách vết thương khoảng 5cm về phía gần tim, siết chặt cho đến khi máu ngừng phun hoàn toàn và ghi rõ thời gian đặt lên trán nạn nhân.

Những lưu ý khi sơ cứu chảy máu động mạch

Khi thực hiện sơ cứu vết thương gây chảy máu động mạch, người sơ cứu cần nắm vững các nguyên tắc an toàn sau để tránh làm trầm trọng thêm vết thương:

• Tuyệt đối không xê dịch hoặc rút các dị vật lớn (như mảnh kính, dao, thanh sắt) đang cắm sâu trong vết thương nạn nhân vì hành động này sẽ giải phóng áp lực và làm rách thêm mạch máu.
• Khi quấn băng cố định, nếu thấy máu vẫn thấm đẫm quá lớp gạc đầu tiên, nhanh chóng đặt thêm một lớp gạc dày khác đè lên trên, không được tháo bỏ lớp gạc cũ ra.
• Đối với biện pháp đặt dây ga-rô, cứ sau mỗi 60 phút phải nới lỏng dây từ từ trong 1 – 2 phút để máu lưu thông nuôi dưỡng phần chi phía dưới, tránh nguy cơ hoại tử phải cắt cụt chi.
• Luôn giữ cho nạn nhân nằm yên, ủ ấm cơ thể bằng chăn và nâng cao vùng chi bị tổn thương hơn mức tim (nếu không nghi ngờ gãy xương) để giảm bớt áp lực máu dồn về vết thương.
• Không tự ý bôi các loại hóa chất, lá cây, thuốc bột hoặc các mẹo dân gian chưa kiểm chứng lên vết thương vì rất dễ gây nhiễm trùng máu nghiêm trọng.

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:

Nhận biết các đặc điểm cùng quy trình xử trí ép cơ học đúng kỹ thuật khi bị chảy máu động mạch trong lúc đợi nhân viên y tế là cực kỳ quan trọng. Mỗi người nên ghi nhớ các nguyên tắc cốt lõi, giữ bình tĩnh và chủ động trang bị kỹ năng sơ cứu để có thể bảo vệ chính mình lẫn người xung quanh trong các tình huống bất ngờ.