Hướng dẫn sơ cứu gãy xương cột sống và lưu ý cần biết

Sơ cứu gãy xương cột sống phải được thực hiện đúng cách từ khi xảy ra tai nạn cho đến khi nạn nhân được đưa đến bệnh viện. Quy trình này đòi hỏi sự nhanh nhẹn và chính xác, vì bất kỳ sai sót nào cũng có thể trở thành mối đe dọa đối với nạn nhân. Để tìm hiểu thêm về cách sơ cứu cũng như cách vận chuyển bệnh nhân gãy cột sống, mọi người có thể tham khảo thông tin trong bài viết sau.

Quy trình sơ cứu gãy xương cột sống

Sau chấn thương vào vùng đầu, cổ, lưng (do tai nạn giao thông, va chạm thể thao, ngã từ trên cao…), nếu nạn nhân có biểu hiện mất cảm giác nửa người hoặc toàn thân, mất khả năng vận động, không thể cử động cổ do đau dữ dội… chúng ta có cơ sở để nghi ngờ nạn nhân bị gãy hoặc chấn thương xương cột sống. Trong trường hợp này, cần lập tức gọi cấp cứu, sau đó lập đội hình gồm 5 người, khẩn trương thực hiện sơ cứu nạn nhân trong thời gian chờ đợi hỗ trợ y tế.

Xử trí khi gãy xương cột sống đòi hỏi sự cẩn trọng tuyệt đối, mọi người có thể tham khảo kỹ các bước thực hiện sau:

1. Cố định cột sống cổ khi nghi ngờ tổn thương hoặc chấn thương nặng

Dùng nẹp chuyên dụng để cố định hai bên cột sống cổ của nạn nhân nếu nghi ngờ chấn thương cột sống cổ. Trường hợp không có nẹp cột sống cổ, có thể dùng túi cát, vật nặng, khăn vải… để thay thế, sau đó dùng băng keo hoặc dây vải buộc lại. Mục tiêu là giữ cho đầu, cổ và cột sống của nạn nhân thẳng hàng. Đầu dưới của nẹp cổ phải tì vào xương đòn và cơ vai, đầu trên của nẹp cổ tì lên hai bên xương hàm dưới. Lưu ý:

• Nếu nạn nhân có dấu hiệu ngừng tuần hoàn, người sơ cứu cần thực hiện hồi sức tim phổi, khai thông đường thở bằng cách dùng ngón tay đẩy nhẹ xương hàm và nâng về phía trước.
• Nếu nạn nhân có dấu hiệu nôn hoặc sặc dịch tiêu hóa, máu, dị vật… người sơ cứu cần tiến hành đánh giá tình trạng hô hấp, đặt nạn nhân nằm nghiêng (vẫn đảm bảo giữ cho đầu, cổ, cột sống của nạn nhân thẳng hàng) và dùng tay móc dị vật trong miệng hoặc đường thở.
• Nếu nạn nhân đang đội mũ bảo hiểm, không nên cố gắng tháo nón ra, chỉ cần mở kính chắn gió để giúp nạn nhân hô hấp dễ dàng hơn.
• Băng ép, cầm máu đối với vết thương chảy máu (nếu có). Cố định, bất động các chi gãy ở trên và dưới ổ gãy trước khi đặt nạn nhân lên cáng.

2. Đặt nạn nhân lên cáng hoặc ván cứng

Cần có sự phân chia nhiệm vụ rõ ràng giữa 5 người thực hiện sơ cứu gãy xương cột sống cho nạn nhân: 1 người đứng và đặt cáng (hoặc ván cứng) ở phía đầu của nạn nhân; 4 người còn lại đứng dang chân qua cơ thể nạn nhân, phối hợp để di chuyển và đặt nạn nhân lên cáng.

• Người đầu tiên trong số 4 người di chuyển nạn nhân có vai trò đặc biệt quan trọng: dùng hai tay đặt vào hai bên tai của nạn nhân, giữ cho đầu nạn nhân luôn thẳng, không bị nghiêng sang trái/phải hoặc gập xuống/ngửa ra. Tức là, đầu của nạn nhân phải luôn được giữ thẳng so với cơ thể.
• Người thứ hai đứng đối diện với người đầu tiên, chịu trách nhiệm đỡ vùng vai và lưng của nạn nhân.
• Người thứ ba đứng sau lưng người thứ hai, một tay đỡ thắt lưng, một tay đỡ dưới mông của nạn nhân.
• Người thứ tư đứng sau lưng người thứ ba, một tay đỡ đùi, một tay đỡ cẳng chân của nạn nhân.

Khi tất cả 5 người đã sẵn sàng, 4 người đồng thời nâng nạn nhân lên, người đứng phía ngoài cầm cáng luồn vào phía dưới lưng nạn nhân, tất cả cùng phối hợp để đặt nạn nhân nằm xuống.

3. Kiểm tra dấu hiệu sinh tồn và tổn thương kèm theo

Người thực hiện sơ cứu gãy cột sống cần theo dõi, đảm bảo các chỉ số sinh tồn (mạch đập, nhịp tim, nhịp thở…) của nạn nhân luôn dao động trong mức ổn định, đồng thời nhận định khái quát về mức độ chấn thương cột sống, tổn thương phần mềm, mạch máu, thần kinh… (nếu có) để có thể đưa ra phương án xử trí phù hợp.

4. Cố định nạn nhân chắc chắn trên cáng

Phần đầu của nạn nhân phải được giữ thẳng trong suốt quá trình sơ cứu. Sau khi đặt nạn nhân trên cáng, người sơ cứu dùng băng hoặc dây vải để cố định cơ thể nạn nhân tại các vị trí: trán, hàm trên, ngực, hông, đùi, khớp gối, cẳng chân, hai bàn chân. Trong đó, hai bàn chân của nạn nhân được cố định theo kiểu băng số 8.

Nếu nạn nhân bị gãy xương cột sống lưng, người sơ cứu cần dùng vật dụng phù hợp để cố định hai bên hông của nạn nhân, sau đó kiểm tra lưu thông máu, đặc biệt là ở hai chân.

5. Nhanh chóng vận chuyển đến cơ sở y tế ngoại khoa

Sau các bước sơ cứu gãy xương cột sống cơ bản, nạn nhân cần được đưa đến bệnh viện càng sớm càng tốt. Vận chuyển nạn nhân đến bệnh viện phải được thực hiện nhanh chóng và cẩn thận để có thể kịp thời xử lý chấn thương mà không gây thêm bất kỳ tổn thương nào khác. (1)

Lưu ý khi sơ cứu gãy xương cột sống

Gãy xương sống là dạng chấn thương nguy hiểm, mọi người cần lưu ý một số vấn đề sau đây khi thực hiện sơ cứu:

• Tuyệt đối không tự ý di chuyển hoặc đỡ nạn nhân ngồi dậy
• Tuyệt đối không được vác hoặc cõng nạn nhân
• Cần liên tục kiểm tra các chỉ số sinh tồn của nạn nhân
• Cần sự phối hợp của ít nhất 5 người trong đội hình sơ cứu
• Quá trình cố định xương gãy cần được thực hiện nhẹ nhàng và chuẩn xác, vì bất kỳ sơ suất nhỏ nào cũng có thể gây nguy hiểm cho nạn nhân
• Liên tục trấn an tinh thần và hướng dẫn nạn nhân không cử động (nếu nạn nhân còn tỉnh táo)
• Không kê cao đầu nạn nhân >5cm
• Không sử dụng vật dụng mềm (nệm, võng, chăn…) để di chuyển nạn nhân
• Đưa nạn nhân đến bệnh viện bằng xe cấp cứu chuyên dụng, không sử dụng các phương tiện thông thường như xe máy, taxi…

Quy trình sơ cứu gãy xương cột sống cần được thực hiện chuẩn xác và nhẹ nhàng. Mọi người nên tìm hiểu kỹ và nắm chắc cách sơ cứu người bị gãy xương cột sống, qua đó có thể chuẩn bị tâm lý tốt hơn trong các tình huống bất ngờ. Lưu ý quan trọng là cần liên hệ cấp cứu và đưa nạn nhân đến bệnh viện càng sớm càng tốt, đồng thời phải tuân thủ các nguyên tắc sơ cứu để đảm bảo an toàn cho nạn nhân.