Kiến Thức Y Khoa (Ngoại Cơ Xương Khớp)

Chấn thương dây chằng chéo trước (ACL): Nguyên nhân và cách trị

Chấn thương dây chằng chéo trước gối (ACL) xảy ra khi người bệnh đổi hướng chuyển động đột ngột khiến dây chằng chéo bị căng, đứt một phần hoặc toàn bộ, gây cảm giác đau và khó đi lại. Người bệnh có thể nhận biết chấn thương thông qua dấu hiệu gì và có những phương pháp điều trị nào?

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi BS.CKII Vũ Tú Nam, Trung tâm Phẫu thuật khớp – Y học thể thao Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Hà Nội.

Tổn thương dây chằng chéo trước là một trong những chấn thương thường gặp nhất trong thể thao, đặc biệt là trong môn bóng đá (1). Một nghiên cứu ở Hoa Kỳ cho thấy, mỗi năm nước này có 200.000 ca chấn thương dây chằng chéo trước khớp gối, trong đó 95.000 trường hợp đứt dây chằng chéo.

Tại Việt Nam, mặc dù chưa có con số thống kê chính xác các trường hợp chấn thương ở dây chằng chéo, tuy nhiên, là một nước phát triển mạnh các đội tuyển bóng đá, cũng như tình hình giao thông phức tạp nên dự đoán tỷ lệ gặp chấn thương này khá cao.

chan thuong day chang cheo truoc acl

Là kiểu chấn thương thường gặp trong thể thao, nhất là môn bóng đá

Bác sĩ Vũ Tú Nam chia sẻ, tại Trung tâm Phẫu thuật khớp – Y học thể thao BVĐK Tâm Anh, Hà Nội, các bác sĩ đã thăm khám và điều trị cho hơn 200 trường hợp chấn thương mỗi năm. Tùy theo mức độ tổn thương dây chằng chéo, tình trạng khớp gối, độ tuổi và nhu cầu của người bệnh… sẽ có các chỉ định điều trị bảo tồn hoặc phẫu thuật phù hợp.

Chú ý!!! Trước khi đi sâu vào phân tích ACL, bạn nên dành thời gian để đọc trước bài viết chấn thương dây chằng chéo đầu gối để có cái nhìn tổng quan.

Dây chằng chéo trước là gì? Dây chằng chéo trước (tiếng Anh là Anterior Cruciate Ligament – ACL) là một dải các mô có nhiệm vụ kết nối xương đùi và xương ống chân, giữ các xương trong đầu gối được ổn định.

Chấn thương dây chằng chéo trước là gì?

Chấn thương dây chằng chéo trước (tên tiếng Anh là Anterior Cruciate Ligament Injury) là tình trạng rách hoặc giãn (bong gân) của dây chằng chéo trước khi người bệnh thay đổi chuyển động đột ngột, vấp hoặc ngã làm dây chằng chéo bị căng, đứt một phần hoặc đứt toàn bộ. Lúc này, người bệnh sẽ cảm thấy đau và khó di chuyển, đi lại. (2)

 

 

cang, dut day chang cheo truoc

Tổn thương dây chằng chéo là tình trạng dây chằng bị căng, đứt một phần hoặc đứt toàn bộ

Nguyên nhân dẫn đến tổn thương dây chằng chéo trước gối

Dây chằng chéo trước thường xảy ra chấn thương do các nguyên nhân sau:

  • Thay đổi chuyển động một cách đột ngột;
  • Nhảy từ trên cao xuống, tiếp đất bất ngờ;
  • Bị tác động, va chạm mạnh trực tiếp vào đầu gối;
  • Tai nạn lao động, tai nạn giao thông gây ra những chấn thương ở đầu gối, ảnh hưởng đến dây chằng chéo.

Yếu tố nguy cơ

Chấn thương dây chằng chéo trước gối thường gặp ở người chơi bóng đá, bóng rổ, quần vợt, bóng chuyền… khi đột ngột thay đổi hướng chạy, hoặc gặp các tai nạn trẹo đầu gối khiến dây chằng chéo bị căng và đứt.

Bên cạnh đó, một số đối tượng khác có nguy cơ cao gặp tổn thương dây chằng chéo trước gồm:

  • Nữ giới: Sự khác biệt về mặt giải phẫu, cơ bắp và nội tiết tố khiến nữ giới dễ gặp các chấn thương ở đầu gối (3). Tuy nhiên, các thống kê lại cho thấy số ca chấn thương ở nam giới cao hơn nữ giới.
  • Chọn mang giày dép không vừa chân, di chuyển dễ vấp ngã.
  • Thực hiện tập luyện thể dục, thể thao bằng các thiết bị chất lượng kém, dễ hư hỏng dẫn đến dễ gặp chấn thương.

Dấu hiệu nhận biết

Người bệnh có thể nhận biết dấu hiệu ban đầu của chấn thương thông qua tiếng “nổ”, tiếng kêu lục cục ở đầu gối (4). Tuy nhiên, không phải tất cả các trường hợp đều có dấu hiệu này.

Một số triệu chứng khác của chấn thương gồm:

  • Đau nhức: Sau chấn thương, người bệnh cảm giác đau nhức dọc theo đường khớp gối. Khi người bệnh cố gắng đứng thẳng sẽ tạo áp lực lên chân, gây đau nhức dữ dội.
  • Sưng tấy quanh đầu gối: Triệu chứng này xảy ra trong vòng 24 giờ đầu tiên kể từ khi gặp chấn thương. 
  • Đi lại, di chuyển khó khăn: Người bệnh có thể cảm giác như khớp gối lỏng lẻo so với bình thường, cố gắng đứng thẳng và di chuyển gây áp lực lên chân đau.
dau goi bi sung tay

Người bệnh có thể bị sưng tấy quanh đầu gối trong vòng 24 giờ sau khi gặp chấn thương

Những trường hợp người bệnh chủ quan, xem nhẹ các triệu chứng sau chấn thương mà không điều trị, hoặc điều trị không đúng cách có thể dẫn đến teo cơ, gây teo đùi. Do đó, khi phát hiện các dấu hiệu và triệu chứng bất thường sau khi xảy ra chấn thương ở đầu gối, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế uy tín để được thăm khám, thực hiện các xét nghiệm cần thiết góp phần cho việc chẩn đoán tình trạng bệnh chính xác, từ đó có hướng điều trị phù hợp nhất.

Biến chứng

Khi dây chằng đầu gối bị chấn thương, người bệnh có nguy cơ cao mắc các bệnh lý viêm xương khớp ở đầu gối. Trường hợp người bệnh đã phẫu thuật tái tạo lại dây chằng thì vẫn có nguy cơ mắc bệnh này.

Một vài yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh viêm khớp ở những người đã từng bị tổn thương dây chằng chéo trước gồm mức độ tổn thương ở đầu gối, các chấn thương khác ở khớp gối và việc tuân thủ đúng chỉ định của bác sĩ về tập luyện, vận động hồi phục sau điều trị.

Phương pháp chẩn đoán

Để xác định vị trí thương tổn, bác sĩ sẽ chỉ định người bệnh uốn cong đầu gối ở những góc nhất định, sau đó dùng tay đặt lên vùng xương chân, xoay chân nhẹ nhàng. Nếu có bất kỳ vị trí xương nào di chuyển bất thường, lệch khỏi vị trí ban đầu thì có thể người bệnh đã bị tổn thương dây chằng chéo trước.

kiem tra vi tri thuong ton

Bác sĩ sẽ kiểm tra xác định vị trí tổn thương ban đầu trước khi đưa ra hướng điều trị

Người bệnh cũng có thể được chỉ định thực hiện một số xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh để quá trình chẩn đoán bệnh được chính xác hơn:

  • Chụp X-quang: Các mô mềm như dây chằng chéo và gân không thể nhìn thấy trên X-quang, nhưng bác sĩ có thể loại trừ được trường hợp người bệnh có bị gãy xương hay không.
  • Chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc siêu âm: Các chẩn đoán hình ảnh cận lâm sàng này cho thấy rõ nét mô mềm, xương và cả tình trạng tổn thương dây chằng chéo trước ở mức độ nào. (5)
  • Nội soi khớp: Phương pháp này sử dụng công cụ nội soi khớp đưa vào bên trong khớp người bệnh qua một vết rạch da nhỏ. Hình ảnh của khớp sẽ hiển thị rõ nét trên màn hình, dựa vào đó bác sĩ dễ dàng xác định loại chấn thương người bệnh gặp phải, mức độ chấn thương như thế nào và có phương pháp điều trị khắc phục hữu hiệu. 

Phương pháp điều trị chấn thương dây chằng chéo khớp gối trước

Tùy vào mức độ tổn thương dây chằng chéo trước khớp gối, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị phù hợp và tốt nhất cho người bệnh. Các phương pháp điều trị gồm:

1. Sơ cứu

Phương pháp này dùng trong trường hợp người bệnh gặp chấn thương nhẹ, chỉ cần chườm đá lên đầu gối, kê cao chân và nghỉ ngơi, hạn chế áp lực dồn lên đầu gối. Có thể giảm sưng bằng cách quấn băng thun quanh đầu gối hoặc dùng nạng để “giải phóng” sức nặng cơ thể khỏi đầu gối.

phuong phap chuom da

Chườm đá ở đầu gối là một trong những cách sơ cứu ban đầu hiệu quả

2. Điều trị bằng thuốc

Các loại thuốc chống viêm có tác dụng giảm triệu chứng đau và sưng cho người bệnh. Trong trường hợp đau dữ dội, người bệnh có thể được bác sĩ chỉ định tiêm steroid vào đầu gối. Khuyến cáo người bệnh không nên tự ý dùng thuốc, hoặc dùng thuốc quá liều mà không có chỉ định của bác sĩ.

3. Nẹp đầu gối

Một số trường hợp chấn thương dây chằng chéo trước gối có thể sử dụng nẹp vào đầu gối, hỗ trợ người bệnh chạy hoặc tập luyện, chơi thể thao mà không làm tăng mức độ tổn thương.

4. Vật lý trị liệu

Người bệnh được chỉ định thực hiện các bài tập vật lý trị liệu vài ngày trong tuần để đầu gối hoạt động bình thường. Các bài tập kết hợp tăng cường cơ bắp vùng lân cận đầu gối, giúp người bệnh nhanh chóng hồi phục vận động sau chấn thương.

5. Phẫu thuật

Trường hợp người bệnh là vận động viên, bị rách dây chằng chéo nặng nhưng vẫn muốn tiếp tục hoạt động tập luyện, chơi thể thao của mình, bác sĩ sẽ chỉ định người bệnh thực hiện phẫu thuật tái tạo dây chằng chéo trước. 

Bác sĩ sẽ loại bỏ dây chằng chéo bị hư hỏng, thay thế bằng mô khác để giúp dây chằng mới phát triển ở đúng vị trí. Sau phẫu thuật, nếu kết hợp các bài tập vật lý trị liệu cùng các phương pháp phục hồi chức năng khác theo chỉ định của bác sĩ, người bệnh có thể chơi thể thao trở lại sau 12 tháng.

phau thuat phuc hoi day chang

Các bác sĩ Trung tâm Phẫu thuật khớp – Y học thể thao, BVĐK Tâm Anh thực hiện phẫu thuật nội soi tái tạo dây chằng chéo trước

Cách phòng ngừa chấn thương dây chằng chéo khớp gối trước

BS.CKII Vũ Tú Nam chia sẻ, tập thể dục và chơi thể thao đúng cách có thể giúp giảm nguy cơ gặp chấn thương dây chằng chéo trước. Người chơi thể thao có thể tham khảo sự tư vấn của bác sĩ y học thể thao, nhà vật lý trị liệu hoặc huấn luyện viên thể thao để được hướng dẫn các bài tập phù hợp. Các bài tập đó có thể là:

  • Bài tập tăng cường cơ bắp chân, đảm bảo sự cân bằng tổng thể từ sức mạnh cơ chân.
  • Bài tập tăng cường sức mạnh vùng hông, xương chậu và bụng dưới.
  • Các kỹ thuật nhảy, xoay, chuyển hướng và tiếp đất an toàn, hạn chế chấn thương.
tham khao chuyen gia co xuong khop

Tham khảo tư vấn của các chuyên gia cơ xương khớp, y học thể thao về các bài tập phù hợp, hạn chế xảy ra chấn thương

Bên cạnh đó, bạn cần thực hiện chế độ ăn uống khoa học, bổ sung thực phẩm tăng độ khỏe mạnh và dẻo dai cho xương khớp, phòng tránh các tổn thương xương khớp có thể xảy ra.

Dập dây chằng chéo trước là gì?

Dập dây chằng chéo trước là cách gọi dân gian của hiện tượng dây chằng ACL bị tổn thương ở mức độ nhẹ hoặc trung bình (chứ chưa hoàn toàn bị đứt hẳn). Lúc đó, khi chụp phim MRI, sẽ cho ra hình ảnh chụp trông bị mờ, các sớ căng… giống như dây chằng bị dập (giập). Các triệu chứng cũng giống như trên, bao gồm sưng viêm, tràn dịch… Nếu hiểu chi tiết hơn, đây là hiện tượng dây ACL bị rách 1 phần!

Để đặt lịch khám và điều trị với các chuyên gia hàng đầu tại Trung tâm Phẫu thuật Khớp – Y học thể thao BVĐK Tâm Anh, quý khách có thể liên hệ:

Chấn thương dây chằng chéo trước gối nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách có thể khiến người bệnh đau đớn, khó chịu và nguy cơ mắc bệnh lý viêm xương khớp, giảm chất lượng cuộc sống. Do đó, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế uy tín để được thăm khám, chẩn đoán và điều trị đúng cách, ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra.

Thúy Nguyễn

Hotline: 1800 6858