Áp xe tụy là một biến chứng nhiễm trùng nghiêm trọng, có thể dẫn đến nhiễm trùng huyết, suy đa cơ quan và đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời. Đáng chú ý, các triệu chứng ban đầu thường không đặc hiệu, dễ nhầm lẫn với những bệnh lý tiêu hóa khác. Vậy nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng này, dấu hiệu nhận biết ra sao và có những phương pháp điều trị nào? Cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
Áp xe tụy là tình trạng xuất hiện ổ nhiễm trùng chứa mủ tại tụy hoặc vùng mô xung quanh tụy, thường liên quan đến biến chứng của viêm tụy cấp. Đây là tình trạng nghiêm trọng, có thể dẫn đến nhiễm trùng huyết, suy đa cơ quan và đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện, xử trí phù hợp.
Tụy là cơ quan nằm phía sau dạ dày, có vai trò sản xuất enzyme tiêu hóa và các hormone điều hòa đường huyết, đặc biệt là insulin và glucagon. Trong viêm tụy cấp, quá trình viêm có thể làm tổn thương tế bào tụy, gây phù nề, rối loạn vi tuần hoàn và trong trường hợp nặng dẫn đến hoại tử mô.
Quá trình hình thành ổ nhiễm trùng thường diễn ra theo các bước sau:
Áp xe tụy có thể xảy ra do những nguyên nhân như:
Viêm tụy cấp hoại tử là một trong những nguyên nhân phổ biến gây áp xe tuyến tụy. Mô tụy hoại tử tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập và hình thành ổ mủ. Ngoài ra, nhiễm trùng nang giả tụy (biến chứng khác của viêm tụy cấp) cũng làm tăng nguy cơ dẫn đến áp xe tụy. (1)
Dù hiếm gặp nhưng một số thủ thuật như nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP) có thể làm tổn thương tụy và dẫn đến nhiễm trùng tụ dịch. Những yếu tố khác như chấn thương bụng kín, tác dụng phụ của thuốc, sỏi mật và lạm dụng rượu bia cũng là nguyên nhân tiềm ẩn gây áp xe tụy.
Nhiễm trùng dạ dày, ruột non và đại tràng có thể lan sang tuyến tụy và tiềm ẩn nguy cơ hình thành áp xe.
Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như đau bụng trên kéo dài, sốt, buồn nôn, nôn ói, chướng bụng, mệt mỏi hoặc suy giảm thể trạng. Tuy nhiên, triệu chứng không đặc hiệu, vì vậy cần kết hợp thăm khám, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh để xác định tình trạng nhiễm trùng cũng như lựa chọn phương pháp điều trị.
Những triệu chứng toàn thân có thể cảnh báo áp xe tuyến tụy gồm:
Áp xe tụy có thể gây ra những triệu chứng tại chỗ như:
Khi xuất hiện triệu chứng lâm sàng nghi ngờ áp xe tụy, đặc biệt ở người bị viêm tụy cấp, bác sĩ có thể chỉ định những xét nghiệm cận lâm sàng như:
Siêu âm bụng, chụp CT scan bụng hoặc MRI có cản quang có thể được chỉ định để đánh giá chính xác tình trạng bên trong ổ bụng, đặc biệt ở những trường hợp không cải thiện sau 72 giờ điều trị. Sự hiện diện của khí ngoài lòng tụy và/hoặc mô xung quanh tụy có thể gợi ý tình trạng nhiễm trùng tiềm ẩn.
Xét nghiệm máu kiểm tra các chỉ số như:
Bác sĩ có thể chỉ định chọc hút dịch tụy dưới hướng dẫn siêu âm nội soi hoặc CT scan. Mẫu dịch sau đó sẽ được đưa đến phòng xét nghiệm để phân tích dưới kính hiển vi hoặc nuôi cấy làm sinh hóa dịch, hỗ trợ xác định nguyên nhân gây tổn thương hoặc tìm kiếm dấu hiệu nhiễm trùng.
Những phương pháp điều trị áp xe tụy phổ biến gồm:
Những phương pháp điều trị bước đầu bao gồm:
Dẫn lưu áp xe qua da là thủ thuật xâm lấn tối thiểu để loại bỏ các ổ dịch nhiễm trùng. Bác sĩ sẽ đưa ống thông dẫn lưu dưới hướng dẫn của siêu âm hoặc CT để hút dịch và dẫn lưu mủ ra khỏi ổ áp xe. Phương pháp này góp phần cải thiện triệu chứng và phòng tránh nguy cơ nhiễm trùng và tăng tỉ lệ thành công điều trị không phẫu thuật so với điều trị bằng kháng sinh đơn thuần, đặc biệt ở những trường hợp cần trì hoãn hoặc không thể phẫu thuật.
Phẫu thuật có thể được cân nhắc trong trường hợp dẫn lưu áp xe qua da không thành công, ổ áp xe tụy lớn, hoại tử nghiêm trọng hoặc nhiễm trùng nặng và điều trị không phẫu thuật thất bại. Phẫu thuật nội soi có thể được chỉ định để loại bỏ mô tụy hoại tử. Phẫu thuật mổ mở chỉ được cân nhắc khi phương pháp trước đó không hiệu quả.
Áp xe tụy nếu không được kiểm soát kịp thời có thể dẫn đến những biến chứng như:
Tiên lượng của người mắc áp xe tụy phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của tình trạng nhiễm trùng. Tuy nhiên, đây là biến chứng nghiêm trọng của viêm tụy cấp và có thể đe dọa tính mạng của người bệnh nếu không được xử lý kịp thời. Trường hợp áp xe nhiễm trùng không được phẫu thuật có tỷ lệ tử vong lên đến 100%.
Những biện pháp hỗ trợ phòng tránh viêm tụy cấp gồm:
Để tránh viêm tụy cấp tiến triển thành áp xe tụy, người bệnh nên lưu ý những điều sau:
Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ áp xe tụy như đau bụng kéo dài, sốt, buồn nôn hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi sau viêm tụy cấp, người bệnh nên chủ động thăm khám sớm. Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, người bệnh có thể được bác sĩ chuyên khoa thăm khám, đánh giá tình trạng sức khỏe, chỉ định các phương pháp chẩn đoán phù hợp và tư vấn hướng điều trị tùy theo mức độ bệnh. Liên hệ Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được tư vấn và đặt lịch khám.
Để đặt lịch thăm khám tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Áp xe tụy là tình trạng nhiễm trùng nghiêm trọng, có nguy cơ gây nhiễm trùng huyết, suy đa cơ quan và nhiều biến chứng đe dọa tính mạng. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, chẩn đoán chính xác và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát nhiễm trùng, hạn chế biến chứng và cải thiện tiên lượng. Đặc biệt, người có tiền sử viêm tụy cấp cần theo dõi sức khỏe, tuân thủ điều trị và tái khám theo chỉ định của bác sĩ.
