Tắc động mạch chủ là tình trạng lòng động mạch chủ bị thu hẹp hoặc tắc hoàn toàn do mảng xơ vữa hay cục máu đông, khiến máu giàu oxy không thể lưu thông xuống phần dưới cơ thể. Bệnh thường gặp ở dạng tắc động mạch chủ chậu mạn tính, diễn tiến âm thầm trong thời gian dài. Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, tắc động mạch chủ có thể gây hoại tử chi hoặc suy đa tạng do thiếu máu nuôi dưỡng.
Động mạch chủ là mạch máu lớn nhất của cơ thể, xuất phát từ tim và chạy dọc xuống bụng, phân chia các nhánh nuôi dưỡng các cơ quan và hai chi dưới. Tình trạng tắc động mạch chủ xảy ra khi lòng động mạch chủ bị thu hẹp lại, tắc nghẽn hoàn toàn do cục máu đông hoặc mảng bám tích tụ.Hiện tượng này khiến dòng máu giàu oxy không thể lưu thông xuống phần dưới cơ thể, dẫn đến thiếu máu cục bộ nghiêm trọng tại các mô và cơ quan.
Đây là thể bệnh phổ biến và tiến triển từ từ, thường được gọi là tắc động mạch chủ – chậu mạn tính. Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, tắc động mạch chủ sẽ nhanh chóng dẫn đến hoại tử chi hoặc suy đa tạng do thiếu máu nuôi dưỡng. (1)
Xem thêm: Các bệnh động mạch chủ thường gặp và giải pháp
Xơ vữa động mạch là nguyên nhân chính và phổ biến chiếm phần lớn các ca bệnh lý mạch máu hiện nay. Quá trình xơ vữa xảy ra khi các mảng chất béo, cholesterol và các chất khác tích tụ lâu ngày trên thành mạch máu. Theo thời gian, các mảng bám này khiến lòng mạch ngày càng dày lên, xơ cứng lại và làm giảm độ đàn hồi tự nhiên. Hậu quả là lòng động mạch bị thu hẹp, dẫn đến tắc nghẽn động mạch một phần hoặc hoàn toàn. Tắc nghẽn động mạch chủ có thể biểu hiện qua các giai đoạn lâm sàng từ cấp tính đến mạn tính.
Ngoài ra, một số yếu tố làm tăng nguy cơ dẫn đến tắc nghẽn động mạch chủ gồm:
Tắc nghẽn động mạch chủ thường xảy ra ở đoạn dưới các động mạch thận nhưng cũng có nhưng hiếm khi xuất hiện ở đoạn trên mức này; nếu xảy ra ở đoạn trên, tình trạng này có thể dẫn đến thiếu máu nuôi thận và các tạng trong ổ bụng.
Biểu hiện của tắc động mạch chủ phụ thuộc vào mức độ tắc nghẽn và vị trí lòng mạch bị tổn thương. Những dấu hiệu cảnh báo điển hình mà người bệnh cần chú ý gồm:
Tắc động mạch chủ là tình trạng cấp cứu cực kỳ nguy hiểm, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh nếu không được can thiệp kịp thời. Khi dòng máu nuôi dưỡng bị cắt đứt hoàn toàn, các mô cơ ở vùng hạ vị và hai chân sẽ nhanh chóng rơi vào trạng thái hoại tử. Tình trạng này nếu không được xử lý khẩn cấp sẽ dẫn đến nhiễm trùng nhiễm độc toàn thân nghiêm trọng.
Người bệnh có nguy cơ cao phải cắt cụt chi để bảo toàn mạng sống. Đồng thời, sự tắc nghẽn tại thân mạch lớn còn làm gia tăng áp lực ngược dòng lên tim, dễ dẫn đến đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim cấp.
Để xác định chính xác vị trí và mức độ tổn thương của lòng mạch, bác sĩ sẽ chỉ định kết hợp các phương pháp cận lâm sàng như:
Tùy thuộc vào mức độ tiến triển của bệnh, các bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp can thiệp/phẫu thuật phù hợp nhằm tái thông dòng máu. Mục tiêu là nhanh chóng cứu sống các mô đang thiếu máu và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.
Đối với các trường hợp cấp tính, phương pháp điều trị thường là phẫu thuật, bao gồm phẫu thuật lấy huyết khối (trong trường hợp tắc do cục máu đông) hoặc phẫu thuật tái tạo đoạn động mạch chủ – chậu và động mạch đùi (trong trường hợp tắc do xơ vữa động mạch). Tắc nghẽn động mạch chủ mạn tính đôi khi không gây triệu chứng nhờ sự phát triển của hệ tuần hoàn bàng hệ; trong trường hợp này, có thể không cần can thiệp
Đây là kỹ thuật ít xâm lấn được thực hiện bằng cách luồn một ống thông nhỏ (catheter) từ mạch máu vùng bẹn đi đến vị trí tắc nghẽn. Bóng được đưa vào và bơm căng phồng lên để nong lòng mạch ra, tiếp theo đưa stent vào để giữ lòng mạch luôn được mở rộng. Phương pháp can thiệp nong và đặt stent giúp người bệnh phục hồi nhanh chóng, giảm đau đớn và rút ngắn thời gian nằm viện.
Đối với những trường hợp lòng mạch bị tổn thương quá dài hoặc xơ vữa phức tạp, phẫu thuật mở là lựa chọn tối ưu. Bác sĩ sẽ sử dụng một đoạn mạch nhân tạo hoặc tĩnh mạch tự thân để làm một đường dẫn mới đi vòng qua đoạn mạch bị tắc. Phẫu thuật bắc cầu mạch máu giúp tái thiết lập dòng máu nuôi dưỡng cho vùng hạ lưu bền vững và hiệu quả.
Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tắc động mạch chủ là bệnh lý mạch máu vô cùng nguy hiểm với những hệ lụy nặng nề, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh. Vì vậy, nhận biết sớm nguyên nhân, các yếu tố nguy cơ và dấu hiệu cảnh báo bệnh là vô cùng quan trọng, giúp người bệnh chủ động điều trị sớm nhằm ngăn ngừa bệnh tiến triển nặng gây biến chứng.
